Bolewice (województwo wielkopolskie)
52°23′50″N 16°07′14″E/52,397222 16,120556| wieś | |
 Kościół Chrystusa Króla w Bolewicach | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2020) |
1978 |
| Strefa numeracyjna |
61 |
| Kod pocztowy |
64-305[2] |
| Tablice rejestracyjne |
PNT |
| SIMC |
0183029 |
Położenie na mapie gminy Miedzichowo  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego  | |
Położenie na mapie powiatu nowotomyskiego  | |
| 52°23′50″N 16°07′14″E/52,397222 16,120556[1]
| |
Bolewice – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, w gminie Miedzichowo.
Nazwa
[edytuj | edytuj kod]Miejscowość istniała co najmniej od drugiej połowy XIII wieku i ma średniowieczną metrykę. Dawniej miała inną nazwę „Bolelice”. Pierwszy zachowany zapis nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1257 (wg zachowanej kopii z 1650) kiedy to odnotowano ją pod nazwą „Boleliz”, 1403 „Zollelice, Bollelno”, 1508 „Bolelicze”, 1510 „Bolyelycze”, 1577 „Bokelc”[3].
W okresie zaborów Polski nazwa miejscowości została zgermanizowana i Niemcy notowali ją pod niemiecką nazwą Bolewitz. Po odzyskaniu niepodległości Polski w czasie II RP miejscowość nosiła polską nazwę „Bolewice”. W czasie okupacji Polski przez III Rzeszę w latach 1939–1945 administracja niemiecka wprowadziła niemieckie nazwy „Bolewitz”, a później „Buchwerder” [4].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Wieś była początkowo własnością książęcą, później klasztorną własnością opactwa cystersów w Gościkowie-Paradyżu i ostatecznie szlachecką, należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Ostrorogów Lwowskich herbu Nałęcz. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1473 wieś odnotowana została w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego, a w 1508 w parafii Lwówek[3][5].
Za pierwszy zapis wiązany z miejscowością podawany jest łaciński dokument z 1257 pochodzący z kancelarii Przemysła I, który w zamian za wieś Pamiątkowo w powiecie pyzdrskim, które otrzymał od cystersów paradyskich, nadał im immunitet ekonomiczny i sądowy w nowych wsiach Zakrzewo i Bolewice oraz zatwierdził ich prawa do innych posiadłości. Dokument ten jest uważany za podrobiony. Identyfikację nazw „Boleliz” oraz „Zollelice” (Bollelno) z 1403 roku z Bolewicami przyjął polski historyk Stanisław Kozierowski jednak inny polski historyk Zakrzewski przypuszczał, że wiadomość ta dotyczy Bobowicka[3].
W 1403 Hinczka Szkapa z Ujazdu otrzymała od cystersów paradyskich nieistniejącą obecnie wieś Zdbowiec, dwie wsie Sułocino oraz Sworzyce w powiecie kościańskim i Bolewice w powiecie poznańskim, a w zamian za to dała im Lutol Mokry oraz sołectwo w Chociszewie. W 1419 wojewoda poznański i starosta generalny Wielkopolski Sędziwój z Ostroroga w dokumencie lokacyjnym dla miasta Lwówek nie pozwalał nikomu warzyć piwa w karczmach swoich wsi, a między innymi w Bolewicach. W zamian nakazał karczmarzom, że na wyszynk mieli je kupować w mieście. We wszystkich wsiach tych nie ma być krawców, szewców oraz kowali i dopóki nie skończy się wolnizna, to na milę od miasta nie miało być być kowala. Po upływie wolnizny natomiast zakaz ten obowiązywać miał na pół mili. W 1473 kasztelan kamieński i gnieźnieński Dobrogost z Ostroroga miał z miasta Lwówek oraz okolicznych wsi, w tym między innymi z Bolewic zapłacić karę synowi Piotra Mikołajowi z Moszczonej[3].
W 1538 w podziałach dóbr lwóweckich wieś Bolewice przypadła w 1538 Urszuli wdowie po Marcinie Lwowskim i jej małololetniemu synowi Stanisławowi, a w 1545 Stanisław syn zmarłego Marcina Lwowskiego otrzymał połowę Bolewic, zaś syn zmarłego Jerzego Lwowskiego Wojciech drugą połowę wsi wraz z łanami sołtysimi sołtysa Radło[3].
Z drugiej połowy XVI wieku zachował się dokument podziału majętności Ostrorogów Lwowskich dzięki któremu opisano okolicę wsi i wymieniono szereg lokalnych nazw. W 1571 starosta generalny wielkopolski rozdzielił pomiędzy Annę z Ostroroga Lwowską, wdowę po stolniku lwowskim Prokopie Sieniawskim oraz między Krzysztofa i Marcina Lwowskich. Podzielono między nich bory i lasy, jakie należały do dóbr miasteczek Lwówka i Trzciela, a w tym m.in. bór za Bolewicami, który biegł wzdłuż drogi wielkiej z Bolewic do młyna zwanego „Mniszek”. Odnotowano także znaki graniczne pod i za wzgórzem zwanym „Góra Zwozna”, nad poprzeczną drogą z Bolewic do młyna zwanego „Mitręga”, u Osobicy, nad poprzeczną drogą do młyna Bobrówka. Ostatni znak graniczny stał przy młynie zwanym „Mniszek”. Do Lwowskich należała połowa tego boru, po prawej stronie drogi, idąc z Bolewic, aż do strugi zwanej „Pęga”, „Białej Gaci” (obecnie to Biała, struga koło Węgielnego Młyna i młyna Sępolno) oraz Czarnego. Sieniawskiej przyznano bór po lewej stronie drogi, biegnący wszerz aż do „Bagniewej Jaty”, „Tarnowskiego Błota”, „Krześcianki”, „Białej Góry”, a potem aż do kopców narożnych, które dzieliły Wytomyśl, Tomyśl i Bolewice. Starosta generalny rozdzielił wówczas także Krzywy Las na wsiach Grudna i Bolewice. Odnotowano również drogę Jagodna oraz nieokreślony obiekt zwany „Ochabica” (org, „Ochabycza”). W 1571 nastąpiło kolejne rozgraniczenie pomiędzy miastem Zbąszyń, wsiami Strzeżewo (obecnie Strzyżewo), Łomnica, Chrośnica i Boruja należącymi do Abrahama Zbąskiego a miastem Trzciel, miastem Lwówek, oraz wsiami Bolewice, Tomyśl, Sątop własnością Krzysztofa i Marcina Lwowskich oraz Anny ze Lwówka Sieniawskiej[3].
Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1508 miał miejsce pobór podatków od 17 łanów oraz młyna wodnego (prawdopodobnie z nazywanego „Bobrówka”) o dwóch kołach wodnych a także od karczmy. W 1509 nastąpił pobór od 16 łanów, sołtysa gospodarującego na dwóch łanach oraz od karczmy. W 1510 miał miejsce pobór podatków z młyna. W 1563 pobrano podatki z 16 łanów osiadłych, dwóch łanów sołeckim oraz od dwóch karczm dorocznych. W 1577 miał miejsce pobór z części należącej do Marcina Ostroroga Lwowskiego oraz z części pani Sieniawskiej. W 1580 płatnikiem poboru był Marcin Ostroróg Lwowski, który zapłacił od 26 półłanków osiadłych, 7 półłanków opuszczonych, dwóch łanów sołeckich, 5 zagrodników, 12 komorników, jednego zagrodnika na roli sołeckiej oraz jednego kowala[3].
Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Bolewice należała do wsi większych w ówczesnym powiecie bukowskim, który dzielił się na cztery okręgi (bukowski, grodziski, nowotomyski oraz lwówecki)[6]. Bolewice należały do okręgu lwóweckiego i stanowiły część majątku Lwówek Zamek (niem. Neustadt), którego właścicielem był wówczas (1837) Antoni Łącki[6]. W skład rozległego majątku Lwówek Zamek wchodziło łącznie 36 wsi. Według spisu urzędowego z 1837 roku Bolewice liczyły 680 mieszkańców i 53 dymy (domostwa)[6].
W latach 1954–1971 wieś należała i była siedzibą władz gromady Bolewice, po jej zniesieniu w gromadzie Nowy Tomyśl. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.
Urodzeni w Bolewicach
[edytuj | edytuj kod]- Apolinary Kurowski – uczestnik powstania wielkopolskiego i powstania styczniowego[7].
Obiekty do zwiedzania
[edytuj | edytuj kod]We wsi na uwagę zasługuje:
- kościół parafialny pw. Chrystusa Króla wzniesiony w latach 1933–1936 według projektu Mariana Andrzejewskiego[5]
- budynek nadleśnictwa
- pozostałości po parku dworskim
- zabytkowy krzyż z ludową figurą Chrystusa przy drodze do Miedzichowa
- SLR Bolewice firmy EmiTel
- wiklinowa brama w centrum wsi, podobna do zabytkowej bramy parkowej
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 8026.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 80 [zarchiwizowane 2022-10-26].
- ↑ a b c d e f g Chmielewski 1982 ↓, s. 87-88.
- ↑ List of all names of the place Bollwitz between 1900 and 1990 - Former eastern territories [online], ehemalige-ostgebiete.de [dostęp 2025-09-10].
- ↑ a b c Paweł Anders: Nowy Tomyśl. Poznań: WBP, 1998, s. 60-61. ISBN 83-85811-51-6.
- ↑ a b c Leon Plater: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜stwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 201.
- ↑ Apolinary Kurowski [online], genealogia.okiem.pl [dostęp 2025-08-08].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. I (A – H), hasło „Bolewice”. Wrocław: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1982, s. 87-88. ISBN 83-04-00938-2.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Bolewice, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014.
- Nadleśnictwo Bolewice. szczecin.lasy.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-23)].