Jabłonka Stara
52°25′16″N 15°52′47″E/52,421111 15,879722| wieś | |
 Zabudowa wsi | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2011) |
144[1] |
| Strefa numeracyjna |
61 |
| Kod pocztowy |
64-361[2] |
| Tablice rejestracyjne |
PNT |
| SIMC |
0183213 |
Położenie na mapie gminy Miedzichowo  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego  | |
Położenie na mapie powiatu nowotomyskiego  | |
| 52°25′16″N 15°52′47″E/52,421111 15,879722[3] | |
Jabłonka Stara (nazwa historyczna: Stara Jabłonka[3]) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, w gminie Miedzichowo[4].
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Znajduje się ona na pograniczu z województwem lubuskim, 8 km od Trzciela i drogi krajowej nr 92[5].
Nazwa
[edytuj | edytuj kod]Miejscowość istniała co najmniej od pierwszej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1415 kiedy to odnotowano ją pod obecną nazwą „Jabłonka”. W 1590 została również zapisana jako „Jabłonka”[6].
W okresie zaborów Polski, pod koniec XIX wieku, nazwę miejscowości notowano jako „Stara Jabłonka”[5], która później została zgermanizowana i Niemcy notowali ją pod niemiecką nazwą "Alt-Jablonke"[6][7].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Wieś była początkowo własnością szlachecką w dobrach Trzciel należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Trzcielskich, a później Ostrorogów Lwowskich herbu Nałęcz. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1434 wieś odnotowana została w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego, a w 1508 w parafii Trzciel[6].
W 1429 wieś była własnością pana Macieja Trzcielskiego. W 1434 Dziersław z Krzestkowic (obecnie Krzeszkowice), Sędziwój z Grzebieniska, Marcin Jarogniewski, Manlin Żyd poznański, stren. Jan Pniewski, każdy z nich z osobna, prawdopodobnie jako wierzyciele zmarłego Macieja Trzcielskiego, toczyli procesy sądowe z dziedzicami Trzciela oraz przynależnych dziedzin, a w tym także Jabonki. Byli to Filka ze wsi Rusiec, w powiecie kcyńskim, wdowa po Śreniawie, Burneta wdowa po Janie Janowskim z Janowca w powiecie gnieźnieńskim, Anną żoną Stanisława Mielżyńskiego z Mielżyna, w powiecie pyzdrskim, Małgorzatą żoną Kaczkowskiego z Kaczkowa w powiecie kcyńskim, Janem Rojewskim, który był stolnikiem lub podstolim inowrocławskim, Katarzyną Gądską żoną Tomasza Gądkowskiego z Gądek oraz z siostrami Barbarą i Dobroszką córkami zmarłego Mroczka z Łopuchowa[6].
W 1434 pełnomocnik braci Stanisława i Dobrogosta Ostrorogów przedłożył przed sądem ziemskim poznańskim dokumenty dotyczące przeniesienia na ich rzecz własności miasta Trzciel wraz z okolicznymi wsiami, m. in. Jabłonką. Dokument ten wystawiony został przez starostę generalnego Wielkopolski Sędziwoja Ostroroga. Sprzedawcami tych dóbr były siostry Filka wdowa po Śreniawie z Ruścca w powiecie kcyńskim, Burneta wdowa po Janie z Janowca w powiecie gnieźnieńskim oraz Jan Rojewski stolnik inowrocławski wraz z siostrami. Sąd ziemski przyznał dokumentowi moc wieczystą. Kolejny wystawiony przez starostę generalnego Wielkopolski Andrzeja Ciołka z Żelechowa odnotował, że pozbywcami są Dobroszka i Barbara córki zmarlego Mroczka z Łopuchowa. Zaś córka Macieja z Wąsoszy na tym samym posiedzeniu sprzeciwiła się wywołaniu tego dokumentu zgłaszając roszczenia z tytułu prawa bliższości. W 1434 sąd ziemski kościański po trzykrotnym wywołaniu przyznał moc wieczystą dokumentowi przeniesienia własności miasta Trzciel wraz z okolicznymi wsiami, m. in. Jabłonki, dokumentowi wystawionemu na rzecz Stanisława i Dobrogosta Ostrorogów[6].
W 1446 Dorota żona Bernarda z Wysoczki dała Wyszocie z Bytynia ósmą część w Rościegniewicach i ósmą część w Gorgoszewie w zamian za dwa łany w Jabłonce i 100 grzywien. W latach 1446-1450 właścicielem wsi był Dobrogost Ostroróg, który w 1446 dał Hinczy z Rogowa w województwie sandomierskim kasztelanowi rozpierskiemu i podskarbiemu Królestwa Polskiego 3 łany w Jabłonce oraz 2000 grzywien półgroszy w zamian za las Czerniec w powiecie koneckim. W 1450 Dobrogost dał Jakubowi, Bartłomiejowi i Janowi dziedzicom z Krzysztoforzyc w województwie krakowskim dziesiątą część roli w Jabłonce, z wyłączeniem innych pożytków i borów, oraz 2000 grzywien szer. groszy w zamian za ich prawa do wsi Wierzenica, Rakownia, Pławno, Kobylnica i Zalasewo, jakie im przypadły po zmarłym stryju Mikołaju Męczce z Krzysztoforzyc[6].
W 1508 odnotowano, że w Jabłonce nie było kmieci. W 1510 Jabłonka była wsią panów Ostrorogów ze Lwówka. Było w niej wówczas 6,5 łana, a jeden z nich opuszczony. dziesięcinę snopową oddawano burgrabiemu zamku trzcielskiego, a pleban z tego tytułu pobierał 3 grosze. W 1520 i 1521 wieś Jabłonka była własnością Jerzego, Stanisława, Marcina i Mikołaja Ostrorogów z Lwówka synów Dobrogosta Ostroroga z Lwówka oraz jego wnuków. W 1534 Jabłonka była własnością Jerzego, Stanisława i Marcina Ostrorogów z Lwówka[6].
W 1535 bracia niedzielni oraz rodzeni Jerzy i Stanisław Ostrorogowie dziedzice w Lwówku dali, Dobiesławowi, Piotrowi i Wojciechowi Rozbickim z Lewic dla użytku ich poddanych z miasta Lewice, jezioro Pąchy, łąki zwane Pąchy, odgraniczone palami dębowymi od innych łąk wsi Jabłonka oraz wolną drogę do tego jeziora i łąk, a także wolne płone pastwiska (łac. „pascua sterilia”) w borach Trzciela i Jabłonki, a otrzymali w zamian płone pastwiska w borach miasta Lewice dla użytku swych poddanych z miasta Trzciel, wsi Jabłonka i z Hamru. W 1538 w podziale dóbr miasta Lwówek jaki nastąpił pomiędzy Ostrorogami Wojciech Lwowski otrzymał m. in. Jabłonkę[6].
W okolicach leśniczówki Królewiec widnieją ślady po umocnieniach ziemnych z okresu potopu szwedzkiego, miała tu bowiem miejsce bitwa wojsk polskich ze Szwedami[potrzebny przypis].
Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. Pod koniec XIX wieku wieś leżała w powiecie międzyrzeckim[7]. Liczyła 39 dymów (domostw) i 330 mieszkańców, wśród których było 284 katolików i 46 ewangelików[7]. We wsi znajduje się kaplica NMP z okresu międzywojennego. Obok niej kapliczka i dzwonnica.
W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Jabłonka Stara, po jej zniesieniu w gromadzie Miedzichowo. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.
Turystyka
[edytuj | edytuj kod]Na zachód od wsi znajduje się granica Pszczewskiego Parku Krajobrazowego[5]. Przez wieś przebiegają znakowane szlaki rowerowe[5].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ woj. wielkopolskie >> pow. nowotomyski >> gmina Miedzichowo. Wszystkie dane dla miejscowości Jabłonka Stara. [w:] Bank Danych Lokalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-02-27].
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 367 [zarchiwizowane 2022-10-26].
- 1 2 Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 8 stycznia 2025, identyfikator PRNG: 128164.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 681, 13 lutego 2013. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2015-02-27].
- 1 2 3 4 Elżbieta Mlącka, Anna Tekiel: Międzyrzecz: mapa topograficzna Polski. Wyd. 2. Warszawa: Wojskowe Zakłady Kartograficzne, 2009. ISBN 978-83-7135-258-4.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Chmielewski 1988 ↓, s. 15-17.
- 1 2 3 Jabłonka Stara, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 343.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. II (I-Ł) z.1, hasło: „Jabłonka”. Wrocław: Ossolineum, 1988, s. 15-17.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Jabłonka, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014.