Buczków (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Buczków w innych znaczeniach tego słowa.
Buczków
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat bocheński
Gmina Rzezawa
Liczba ludności (2006) 400
Strefa numeracyjna 14
Kod pocztowy 32-712[1]
Tablice rejestracyjne KBC
SIMC 0829974
Położenie na mapie gminy Rzezawa
Mapa lokalizacyjna gminy Rzezawa
Buczków
Buczków
Położenie na mapie powiatu bocheńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bocheńskiego
Buczków
Buczków
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Buczków
Buczków
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Buczków
Buczków
Ziemia50°02′51″N 20°34′18″E/50,047500 20,571667

Buczkówwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim, w gminie Rzezawa.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa tarnowskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Buczków położony jest w północnej części gminy. Sąsiaduje z sołectwami:

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Buczków[2][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
0829980 Błonie część wsi
0829997 Górka część wsi
1047593 Szpitalisko część wsi
1047618 Szwaby część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początek osadnictwa na terenie Buczkowa to druga połowa XIV wieku. Na tym obszarze wzmiankowane są nazwy osad: Janowice (1399) i Wanszowice (1470), które nie zachowały się do dnia dzisiejszego. Buczków pojawił się w kompleksie dóbr krzeczowskich w XVI w. Był własnością królewską. Najpierw przynależny do parafii Rzezawa, a po 1731 roku wymieniany w rejestrach parafii Cerekiew.

Niemal od samego początku kmiecie buntowali się przeciw zwiększaniu się ciężarów feudalnych a ograniczaniu przywilejów. W roku 1729 gromady Starostwa krzeczowskiego sprzeciwiły się panu w związku z podwyższeniem czynszów i danin, oraz przeciwko wprowadzonym opłatom za żołędzie. W dekrecie referendarskim z dnia 28 lipca 1729 sąd nakazał aby buntów przeciw administracji nie czynić, czynsze i daniny według dawnych zwyczajów i dekretów sądowych dawać. W roku 1753 wpłynęła kolejna skarga na podstarostę Antoniego Bieleckiego o podwyższenie powab przy grabieniu siana do siedmiu dni w roku przez kmieci. Posłuszeństwo wymuszali nieustannym biciem kańczugami w gołe ciało. Bito wszystkich, nie oszczędzano kobiet ciężarnych, ludzi w podeszłym wieku i dzieci. Odpowiedzią starosty Adama Szwarcemberga-Czernego było sprowadzenie 29 sierpnia 1753 roku na gromady żołnierzy regimentu ks. Lubomirskiego do wsi Buczkowa jedenastu żołnierzy wraz z końmi.

Buczków wszedł pod panowanie Austrii podczas I rozbioru. 23 sierpnia 1775 wrogie wojska zajęły dobra krzeczowskie, do których należał również Buczków. Był on wtedy w posesji Ignacego Dydyńskiego.

Po zajęciu dóbr krzeczowskich sprzedano je w dwóch sekcjach. Buczków, razem z Borkiem, Dębiną i Dąbrówką 27 sierpnia 1835 kupił podczas licytacji Edward Homolatsch. Cena wywoławcza wynosiła 28 293 złr, nabywca zapłacił 28 650 złr (guldenów lub florenów).

W 1919 roku w Buczkowie wybudowano niewielką kaplicę, jako filie kościoła w Okulicach pw. św Antoniego Padewskiego. Następnie znacznie ją rozbudowano w latach 1988–1989. W pobliżu drewniana kapliczka z postaciami św. Floriana, św. Stanisława bp., św Józefa z Dzieciątkiem, z roku 1834 (PSOZ Tarnów).

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Rada Szkolna Krajowa we Lwowie rozporządzeniem z dnia 7 VI 1890 powołała szkołę w Buczkowie przyłączając do niej również wieś Dąbrówkę. Jednak ze względu protestów obu wsi, szkoła rozpoczęła działalność w roku 1892, a pierwszym nauczycielem był Franciszek Szczepański. W roku 1897 w szkole pracował Stanisław Gawłowicz. W roku 1903 Franciszek Bartnik. W roku 1909 Maria Dańcówna i Stanisław Stachnik. W 1910 Alfred Stebnicki, Eug. Stebnicka, Katarzyna Bryczkowska.

Dnia 1 VII 1910 r. powstały osobno szkoły w Dąbrówce i w Buczkowie. W roku 1911 w szkole pracował Michał Zieliński i Maria Dańcówna. W roku 1912 dołączyła Kazimiera Sarzyńska.

Dnia 12 IX 1925 r. szkoły w Dąbrówce i w Buczkowie zostały połączone w jedną 6-klasową szkołę w Buczkowie, orzeczeniem dnia 1 I 1926 r. Mieszkańcy Dąbrówki dwukrotnie odwoływali się do ministerstwa o cofnięcie tej decyzji.

W roku 1937 ponownie utworzono osobne szkoły dla obu wsi.

Od 20 IV 1943 do 15 IX 1944 w Buczkowie, w tajnym nauczaniu na poziomie szkoły powszechnej pracował Władysław Kordek.

Z przeszłości[edytuj | edytuj kod]

Materiały zebrane przez Franciszka Szczepańskiego zamieszczone w piśmie "Lud"

Gdy zając przebiegnie drogę przed końmi, woźnica robi biczem krzyże, aby uchronić się od nieszczęścia.

W wigilię Bożego Narodzenia, po wieczerzy, biorą niektórzy tłuczek, służący do rozgniatania trzodzie ziemniaków, i biją nim we drzwi chlewa; jeżeli się trzoda odezwie, jest nadzieja, w roku przyszłym urodzi się żołądź (należy wyjaśnić, że świnie były spasane żołędziami).

Gospodarz, kupiwszy prosię, krowę lub "belejaką gadzinę", nie chce pokazywać jej sąsiadowi, bo przez to mógłby mu ją "uziunąć" (zajrzeć) i nie "darzyłoby" mu się z wiosną. A jeżeli już pokaże, to dla odwrócenia nieszczęścia popluwają "tfy, tfy, tfy" i ocierają "nadołkiem" (dolna część koszuli kobiecej), lub spodniami zwierzę, a niezawodnie z wiosną "darzyć się będzie (tj. dobrze rosnąć i chować się).

Kiedy "chłopak" idzie na zaloty (swaty),, a dostanie odpowiedź odmowną, wychodzi z domu dziewczyny tyłem, ma to być znak, względnie przestroga i postrach, że dziewczyna już się nie "wyda" za mąż.

Gdy młoduchę osadzają w domu na nowem gospodarstwie, wsadzają ją do izby oknem, aby długo żyła.

Opowiadają w Okulicach, iż "niebozycka" K... przez 7 lat nosiła na głowie kołtun (sklejone, cuchnące włosy wydzieliną ropy, często skutkiem wszawicy). Mąż jej obciął ten kołtun i wyniósł go pół mili za granicę wsi, na Olszówkę (karczma samotnie stojąca). Zaledwie mąż tego dokonał, zaczęło ją łamać i "drzeć" po kościach. Poszła więc w nocy na klęczkach do tego kołtuna z wódką, przepiła do niego na przeprosiny, zabrała go do zanadrza i do końca życia nosiła go w zanadrzu, na noc zaś kładła pod głowę. W przeciwnym razie bóle na powrót byłyby ją chwyciły.

W Buczkowie opowiadają, że chłopak, nazwiskiem S..., będąc dzieckiem, miał do czynienia z kołtunem, Było tak: Pewnej dziewczynie zwił się na głowie kołtun. Ojciec jej, chociaż z bojaźnią, uciął go w wielką sobotę, włożył do garnka, zawinął do niego centa i kukiełkę uszewską (w Uszwi specjalizowali się w wypiekaniu słodkich bułek sprzedawanych w Brzesku) i zakopał we wale. Młody S... przypadkiem odnalazł ten garnek, zabrał z niego cent, kukiełkę zjadł, a kołtuna kijem wybił. Wskutek tego miał rozchorować się - i rzeczywiście dotychczas słabuje.

Ludzie związani z Buczkowem[edytuj | edytuj kod]

Franciszek Szczepański był pierwszym nauczycielem w Buczkowie. Urodził się w Uściu Solnym w 1871 roku. Oprócz nauki, zamieszczał swoje artykuły w czasopiśmie "Szkoła", "Czasopismo dla Spółek Rolniczych" oraz w piśmie Etnograficznym "Lud". Był współzałożycielem Kółka Rolniczego w Okulicach, oraz przełożonym jego Rady Nadzorczej. Szerzej działalnością społeczną zajął się, gdy przeniósł się do Bochni. Wziął udział w pracy plebiscytowej na Górnym Śląsku. Syna swego, dziecko prawie, wysłał na obronę Lwowa. Córkę, nauczycielkę i działaczkę, Niemcy na Górnym Śląsku ciężko poranili. Zmarł nagle w Bochni w 1924 roku.

Michał Rudnik urodził się 28 IV 1864 w Buczkowie. Przez 18 lat pełnił funkcję wójta w Buczkowie, oraz prezesa Kółka Rolniczego. Przez 30 lat (od 1903r.) był radnym Rady Powiatowej w Bochni. Z jego inicjatywy zbudowano drogę z Bochni do Okulic. Zajmował się także publicystyką w "Piaście" i "Chłopie Polskim". W 1908 r. został wybrany do Rady Naczelnej PSL. W roku 1919, z listy PSL "Piast" zdobył mandat do Sejmu Ustawodawczego. W 1928 z listy BBWR uzyskał mandat do senatu RP. Zmarł 27 XI 1941 w Buczkowie.

Buczków dziś[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość leży na terenie Bratucickiego Obszaru Chronionego Krajobrazu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Gmina Rzezawa, Stanisław Bukowiec, Janusz Rysak, Bochnia: Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza, 1997, ISBN 83-85474-49-8, OCLC 750476508.
  • Tadeusz Zuzia "Kilka zdań o gminie Rzezawa" Rzezawa 2012
  • Wincenty Kołodziej "Szkolnictwo w Województwie Krakowskim w latach 1939–1948" Toruń 1995