Uście Solne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Uście Solne
Rynek w Uściu Solnym
Rynek w Uściu Solnym
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat brzeski
Gmina Szczurowa
Liczba ludności (2007) 871[1]
Strefa numeracyjna 14
Kod pocztowy 32-813[2]
Tablice rejestracyjne KBR
SIMC 0832019
Położenie na mapie gminy Szczurowa
Mapa lokalizacyjna gminy Szczurowa
Uście Solne
Uście Solne
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Uście Solne
Uście Solne
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Uście Solne
Uście Solne
Położenie na mapie powiatu brzeskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu brzeskiego
Uście Solne
Uście Solne
Ziemia50°07′10″N 20°30′52″E/50,119444 20,514444

Uście Solnewieś (dawniej miasto) w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie brzeskim, w gminie Szczurowa, na prawym brzegu Raby, opodal jej ujścia do Wisły.

Uście uzyskało lokację miejską przed 1360 rokiem, zdegradowane w 1933 roku[3]. Uście było miastem królewskim położonym w końcu XVI wieku w tenucie usckiej w powiecie szczyrzyckim województwa krakowskiego[4].W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego.

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Uście Solne[5][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
1048049 Bliższe Łany część wsi
0832031 Błonie część wsi
1048061 Dalsze Łany część wsi
0832054 Skotnica część wsi
0832060 Stare Niedary część wsi
0832077 Stare Uście część wsi
0832083 Zagonie część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Etymologia nazwy Uście wiąże się z topograficznym położeniem przy ujściu rzeki, zaś przymiotnik Solne ma związek z solą, którą przez wieki, najpierw drogą wodną, a potem lądową sprowadzano z Bochni do tutejszego portu rzecznego.

Przywileje miejskie na prawie magdeburskim nadał Uściu Solnemu król Kazimierz Wielki 18 maja 1360. Była to prawdopodobnie wtórna lokacja, gdyż z zachowanych dokumentów wynika, że miasto Uście Solne, lokowane zapewne na tzw. prawie średzkim, istniało już znacznie wcześniej. Ponowna lokacja miasta podyktowana była zapewne korzyściami płynącymi z prawa magdeburskiego[7].

Nowe miasto wytyczono wtedy opodal Starego Uścia, niegdyś osobnej wsi, usytuowanej przy zbiegu Raby i Wisły. Do dziś widoczne są ziemne obwałowania, które chroniły skład soli, tzw. „solnisko”. Na Starym Uściu stał też kiedyś niewielki kościółek-kaplica pod wezwaniem św. Agaty, wraz z przyległym doń cmentarzem[8].

W dobie lokacji, poza Starym Uściem, miasto miało 24 mieszczan-gospodarzy, z których każdy otrzymał od króla po jednym łanie ziemi.

Na okres panowania ostatniego Piasta przypada okres bujnego rozkwitu miasta, które swój rozwój zawdzięczało głównie prowadzeniu handlu solą wydobywaną w żupach leżącej w górę Raby Bochni. O sile miejscowych mieszczan może świadczyć fakt, że w czasie pobytu króla w mieście 25 stycznia 1363 r., uzyskali oni zwolnienie z ceł w m.in. Opatowcu, Skalbmierzu, Nowym Mieście Korczynie, Proszowicach, Tarnowie i Jędrzejowie.

Z lokacją na wzór magdeburski wiązało się też wyznaczenie placu pod rynek, którego wielkość umożliwiłaby budowę na nim ratusza i odpowiedniej ilości jatek mięsnych, straganów piekarskich, szewskich itp. To, że w Uściu powstał rynek, jakiego nie mają ani Bochnia, ani Brzesko, ani królewskie Niepołomice, plac wielkością równy krakowskiemu, świadczy o perspektywach rozwoju jakie wówczas stały przed miastem.

Od lokacji miasta, oblicza się, że w Uściu były cztery budynki zwane ratuszami. Ostatni z nich spłonął wraz z kościołem i drewnianą zabudową miasta podczas pożaru w 1804 roku.

O drewnianym kościele w Uściu oraz o rodzinie Baczkowskich, uiszczających daniny na rzecz parafii w Uściu, Szczepanowie i Książnicach pisze na kartach powstałej w latach 1470–1480 „Liber beneficiorum” ksiądz Jan Długosz, nie precyzując, czy świątynia w Uściu była kościołem parafialnym, czy filialnym wobec Szczepanowa[8].

W pobliżu rynku i kościoła, o czym mówią zachowane źródła, przed 1596 r. istniała szkoła z domem dla plebana, organisty i sług kościoła, jak również szpitalik lub przytułek. Znaczna liczba studentów krakowskiego uniwersytetu pochodzących z Uścia świadczyć może o wysokim poziomie tutejszego nauczania.

Z Uścia pochodzi trzech rektorów Uniwersytetu Jagiellońskiego:

  • Stanisław z Uścia (ok. 1382–1440), prawnik, profesor i rektor UJ w 1434 r., oficjał i wikariusz generalny gnieźnieński,
  • ks. Jakub Papenkowic z Uścia, który dwa razy piastował godność rektorską w latach 1642–1643 i 1648–1649,
  • Wojciech Papenkowic, bratanek ks. Jakuba, rektor w latach 1679–1681.

Uście Solne pozostawało znaczącym ośrodkiem na wiślanym szlaku solnym do końca I Rzeczypospolitej[9]. Upadek gospodarczy miasta rozpoczął się z pocz. XIX w., wraz z przeniesieniem składu solnego i budową portu rzecznego przez Austriaków w Świniarach.

W 1934 r. w wyniku reformy administracyjnej miejscowość została pozbawiona praw miejskich i ustanowiono w niej siedzibę gminy wiejskiej, funkcjonującej do 1954 roku.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[10]

  • kościół parafialny pw. Nawrócenia św. Pawła wraz z cmentarzem,
  • cmentarz wojenny nr 319 z I wojny światowej - łącznie jest pochowanych 36 żołnierzy. Wśród znanych: Elias Pasieka, Joann Bomber(Bomba), Aleksy Sabat, Ludwig Koczowański, Josef Hermann, Jakob Pukala, Michael Heglowitz.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uście, Uście Gorlickie, Uścieniec, Uścieniec-Kolonia.


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Strategia Rozwoju Gminy Szczurowa na lata 2008-2015.
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 80-81.
  4. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 95.
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. GUS. Rejestr TERYT
  7. Historia, Lata 1360–1772, Nieoficjalny serwis miejscowości Uście Solne.
  8. a b ks. Jan Wilk. 650-lecie Uścia Solnego - O nadaniu praw miejskich. „W zakolu Raby i Wisły”. 1/2010, s. 24-26. GCKCiS w Szczurowej. ISSN 1426-9759 (pol.). [dostęp 2011-05-27]. 
  9. Panorama Gminy – Uście Solne.
  10. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2018-09-30.


Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy J.P. Drogomir "Polegli w Galicji Zachodniej 1914–1915(1918)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]