Budziszewko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Budziszewko
Budziszewko
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat obornicki
Gmina Rogoźno
Liczba ludności (2007) 1040
Strefa numeracyjna (+48) 67
Kod pocztowy 64-610
Tablice rejestracyjne POB
SIMC 0528899
Położenie na mapie gminy Rogoźno
Mapa lokalizacyjna gminy Rogoźno
Budziszewko
Budziszewko
Położenie na mapie powiatu obornickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu obornickiego
Budziszewko
Budziszewko
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Budziszewko
Budziszewko
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Budziszewko
Budziszewko
Ziemia 52°41′39″N 17°04′12″E/52,694167 17,070000
Budziszewko pałac Łubieńskich

Budziszewkowieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie obornickim, w gminie Rogoźno.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa pilskiego.

Wieś położona jest na południowy wschód od Rogoźna, przy dawnej drodze do Gniezna. Ma zwartą zabudowę, plac wiejski o owalnym zarysie, dawne osady olęderskie rozproszone w promieniu 2 km od centrum. Na zachód od wsi znajduje się Jezioro Budziszewskie, nad którym zbudowano ośrodki wypoczynkowe.

Historia[edytuj]

Dawna nazwa Budziszewo. Nazwa wsi pochodzi od imienia – Budzisz. Na obszarze wsi zarejestrowano jedenaście stanowisk archeologicznych z różnych epok i okresów. W 1903 r. na cmentarzysku kultury pomorskiej znaleziono pięć grobów skrzynkowych. Na wzniesieniu w pobliżu dopływu Małej Wełny śreniowieczne grodzisko pierścieniowate z X-XIIw - numer rejestru 852/A z 1970-02-17.

Wieś była wsią królewską, a następnie szlachecką. W źródłach pojawiła się w roku 1365 jako Budzisowo. Właśnie w tym roku król Kazimierz Wielki przekazał ją wraz z nieistniejącą osadą Kolędzin i Jeziorem Radusz (obecnie Budziszewskie) sędziemu poznańskiemu Przecławowi z Margonina, herbu Grzymała. Odtąd przez ponad dwa wieki wieś stała się gniazdem rodzinnym jednego z odłamów tego rodu, który przyjął nazwisko Budziszewscy. W XV w. dobra budziszewskie zostały powiększone m.in. o wsie: Gorzuchowo, miasto i wieś Głęboczek, Wiesiełowo, Łopuchowo, Gać oraz Jeziora Gackie i Skrzynka (koło Skoków).

W 1509 r. we wsi była karczma, a rok później folwark. Wobec znacznego rozwoju rodu Barbara Budziszewska w 1528 r. podzieliła dobra między swych pięciu synów, co zapoczątkowało proces stopniowego rozdrabniania majętności.

W wieku XVIII dobra budziszewskie przejęli Tomiccy, zaś od 1770 r. Łubieńscy z wielkopolskiego rodu Pomianów, którzy je posiadali przez następne sto lat.

Od 1827 roku mieszkał w Budziszewku Józef Łubieński z żoną Konstancją z Bojanowskich, wsławioną głośnym romansem z Adamem Mickiewiczem. Według niektórych krytyków literackich, a zwłaszcza miejscowej tradycji, piękna pani Konstancja miała być pierwowzorem Telimeny z Pana Tadeusza. Adam Mickiewicz gościł w Budziszewku od 24 września 1831 r. zaproszony przez Łubieńskich. Wystąpił w roli ojca chrzestnego córeczki właścicieli Budziszewka, wówczas kilkuletniej dziewczynki.

Po Łubieńskich właścicielami Budziszewka byli potomkowie uszlachconego bankiera z Berlina – von Treskow. W 1880 r. majątek obejmował: Budziszewo, Gorzuchowo, Kolędzin i Kostuszyn. Posiadał wówczas 377 mieszkańców (350 katolików, 27 ewangelików). Olędry budziszewskie zamieszkiwało 177 osób (140 ewangelików, 37 katolików). W 1923 r. właścicielem majątku był W. Degner. Rok później rozparcelowano grunty pomiędzy kolonistów niemieckich. W okresie międzywojennym część gospodarstw przeszła w posiadanie Polaków.

8 września 1939 r. bojówkarze hitlerowscy zamordowali na polu pięciu Polaków m.in. sołtysa Antoniego Klingera.

W okresie powojennym większość niemieckich mieszkańców powróciła do Rzeszy sprzedając swoje gospodarstwa. Nabywcami tych gospodarstw były rodziny polskie.

Szkoła polska w Budziszewku mieściła się w latach 1945-1968 w pałacu. Tam urządzono także mieszkania dla nauczycieli i Klub Rolnika. W 1968 r. w pobliżu pałacu wybudowano nową szkołę, której 5 czerwca 1974 r. nadano imię Adama Mickiewicza, a 30 maja 1980 r. uroczyście wręczono sztandar. Od 5 czerwca 1983 r. w szkole mieści się Izba Pamięci Adama Mickiewicza.

Pierwsza wzmianka o kościele św. Jakuba pochodzi z 1423 r., choć został wzniesiony przez Budziszewskich już w XIV w. W 1440 r. plebanem był Hanko, a rok później Piotr. Przy kościele założono szkołę parafialną, wymienianą w źródłach od 1515 r. Kościół posiadający od 1693 r. swoich plebanów, ok. 1645 r. został z niewiadomej przyczyny przekazany pod zarząd plebanów w Skokach, bez odpowiedniego dekretu władz kościelnych na ich połączenie. Stan taki utrzymał się aż do 1958 r., kiedy to ponownie utworzono parafię św. Jakuba w Budziszewku. Najstarszy kościół drewniany przetrwał aż do połowy XVIII w. Był już wtedy w bardzo złym stanie technicznym (zerwana część dachu, uszkodzona ściana) i dlatego przestano w nim odprawiać nabożeństwa. W roku 1755 ówczesny dziedzic Budziszewka – Władysław Tomicki, miecznik poznański, wystawił nowy kościół drewniany tego samego wezwania, który został także afiliowany do parafii w Skokach. Przetrwał on do naszych czasów. Staraniem Stanisława Łubieńskiego kościół w 1871 r. został odnowiony. Siedem lat później odebrał świątynię katolikom dziedzic von Treskow i przeznaczył do nabożeństw w obrządku ewangelickim. Na mocy wyroku sądowego kościół przywrócono katolikom, a w 1905 r. na nowo poświęcono.

Zabytki[edytuj]

zabytek Kościół pw. św. Jakuba - został usytuowany na niewielkim wzniesieniu w zachodniej części wsi, w pobliżu skrzyżowania dróg. Pierwotnie drewniany o konstrukcji zrębowej, od 1960 r., po przebudowie, częściowo konstrukcji żelaznej. Orientowany jednonawowy z transeptem i nieco węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Od północy i południa zostały ulokowane małe zakrystie. Przy nawie od zachodu znajduje się wieża z kruchtą w przyziemiu. Wejście do kościoła usytuowane jest na osi fasady. Dachy dwuspadowe pokryte są blachą miedzianą. Ośmioboczna wieżyczka z sygnaturką jest zwieńczona baniastym hełmem. Do cenniejszych elementów wyposażenia należą: - ołtarz główny, barokowy po połowie XVIII w. z rzeźbami św. Wawrzyńca i św. Stanisława oraz obrazami Matki Boskiej z Dzieciątkiem i św. Jakubem w zwieńczeniu, - ołtarz boczny - prawy, rokokowy z trzeciej ćwierci XVIII w. z Chrystusem ukrzyżowanym, obok rzeźby NMP i św. Marii Magdaleny, - ołtarz boczny - lewy, rokokowy, podobnie datowany, z obrazem św. Katarzyny, figurami św. Katarzyny i nieznanej zakonnicy, w zwieńczeniu obraz św. Antoniego z Dzieciątkiem - przy transepcie obraz św. Józefa, - chrzcielnica alabastrowa, zwieńczona nakryciem w kształcie korony z krzyżem (XVIII w.) Ponadto: dwa konfesjonały z trzeciej ćwierci XVIII w., organy z 1905 r.,