Budzynek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł

51°55′55″N 19°7′43″E

- błąd

38 m

WD

51°56'N, 19°8'E, 51°55'54.05"N, 19°7'46.49"E

- błąd

2300 m

Odległość

379 m

Budzynek
wieś
Ilustracja
Państwo

 Polska

Województwo

 łódzkie

Powiat

poddębicki

Gmina

Dalików

Sołectwo

Budzynek

Liczba ludności (2011)

165[1]

Strefa numeracyjna

43

Kod pocztowy

99-205

Tablice rejestracyjne

EPD

SIMC

0701949

Położenie na mapie gminy Dalików
Mapa konturowa gminy Dalików, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Budzynek”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Budzynek”
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Budzynek”
Położenie na mapie powiatu poddębickiego
Mapa konturowa powiatu poddębickiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Budzynek”
Ziemia51°55′55″N 19°07′43″E/51,931944 19,128611

Budzynekwieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie poddębickim, w gminie Dalików.

Budzynek uzyskał lokację miejską po 1454 roku, zdegradowany po 1661 roku[2]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa sieradzkiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś leży w dolinie Bzury, w okolicach dawnej Ziemi Łęczyckiej, przy drodze z Poddębic przez Tur do Ozorkowa. Miejscowość ma bardzo stary rodowód. Obok cmentarza wykryto obiekt kultury łużyckiej z okresu halsztackiego (650-400 p.n.e.). W XV-XVI w. istniał tu drewniany dwór otoczony palisadą, na jego miejscu zbudowano później dwór murowany. Budzynek powstał jako osada w XVI w. na terenie wsi Woźniki znanej od XIV w. Nazwa Budzynek nawiązuje do wyrazu „budzyń” zachowanego jeszcze w gwarze ludowej („Lichsza część wsi nazywana jest czasem pogardliwie budzyna”).

Budzynek usytuowany jest na północnych krańcach powiatu poddębickiego. Przez krótki czas miejscowość szczyciła się nawet prawami miejskimi. Pierwsza wzmianka o Budzynku, wówczas zwanego Wożniki, pochodzi z 1357 roku. W 1454 r. właściciel Woźnik – Dadżbóg uzyskał od króla Kazimierza Jagiellończyka przywilej na założenie miasta na gruntach tej wsi. Początkowo miasto nazywało się Międzyrzec, potem zaś Budzynek. Pod koniec XII w. Budzynek należał do najmniejszych miast województwa łęczyckiego. Mała odległość od Poddębic, Łęczycy i Parzęczewa oraz brak własnego zaplecza wiejskiego była powodem, że nie miał on możliwości rozwoju. W następnych stuleciach Budzynek występuje w dokumentach już jako wieś.

W tym samym okresie, kiedy Budzynek stał się miastem, powstał tu pierwszy modrzewiowy kościół. Około 1520 r. Budzynek należał najpierw do parafii w Leźnicy Wielkiej, potem w Domaniewie. Miejscowa parafia została erygowana w 1926 r. przez znanego łódzkiego biskupa Wincentego Tymienieckiego.

Budzyński kościół jest ciekawy architektonicznie, otoczony drzewami. Funkcjonuje pod wezwaniem Ścięcia św. Jana Chrzciciela i św. Trójcy. Wznoszony był etapami od XVI do XVIII wieku. Jest konstrukcji zrębowej, z wydatnymi ostatkami. Nawa na planie kwadratu, prezbiterium na planie ośmioboku. Kruchtę zstępuje podsienie, ponad którym na 4 słupach i 2 rysiach umieszczony jest chór z organami. Osobliwością są wystające na narożach, nierówne, ułożone na zrąb belki, co wiąże się z różnymi zabobonami. Dach z gontu, wspólny dla nawy i prezbiterium, z wieżyczką na sygnaturkę. Zachowały się dwie rzeźby gotyckie z 1 poł. XVI w. oraz pozłacany mosiężny kielich z pateną - prawdopodobnie z XV w. Poza tym wyposażenie głównie z okresu baroku i rokoka.

W latach 30. XX w. miejscowość odwiedzał – lub tylko raz gościł w 1934 r. – znany łódzki artysta malarz i konserwator dzieł sztuki Karol Ende. Tutaj namalował dwa obrazy olejne: Kościół z Budzynku i Plebania w Budzynku k. Aleksandrowa. Ich reprodukcje opublikował w 1935 r. dodatek ilustrowany do „Kuriera Łódzkiego” – „Łódź w Ilustracji[3].

Obraz Plebania został pokazany m.in. w maju 1935 r. z okazji wystawienia go na wystawie prac Związku Artystów Plastyków w Łodzi i grupy artystycznej „Ryngraf”, w łódzkiej galerii Instytutu Propagandy Sztuki w parku im. H. Sienkiewicza.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[4] na listę zabytków wpisany jest obiekt:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Budzynek w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2019-11-06] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 22-23.
  3. R. 1935, nr 2, z 13 I, s. 7 (kościół), nr 10, z 10 III, s. 3 („Plebania w Budzynku k. Aleksandrowa” i nr 19, z 12 V, s. 3 (ponowna publikacja reprodukcji obrazu Plebania)
  4. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 2008-09-18].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • „Łódź w Ilustracji” (niedzielny dod. do „Kuriera Łódzkiego”), r. 1935, nr 2, z 13 I, s. 7 (zdjęcie obrazu K. Endego pt. Kościół w Budzynku); nr 10, z 10 III, s. 3 (K. Ende, „Plebania w Budzynku k. Aleksandrowa”; nr 19, z 12 V, s. 3 (ponowna publikacja reprodukcji obrazu Plebania)
  • Ruszkowski A.: Sieradz i okolice. Sieradz, 2000

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]