Budzynek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Budzynek
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat poddębicki
Gmina Dalików
Sołectwo Budzynek
Liczba ludności (2011) 165[1]
Strefa numeracyjna 43
Kod pocztowy 99-205
Tablice rejestracyjne EPD
SIMC 0701949
Położenie na mapie gminy Dalików
Mapa lokalizacyjna gminy Dalików
Budzynek
Budzynek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Budzynek
Budzynek
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Budzynek
Budzynek
Położenie na mapie powiatu poddębickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu poddębickiego
Budzynek
Budzynek
Ziemia51°55′55″N 19°07′43″E/51,931944 19,128611

Budzynekwieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie poddębickim, w gminie Dalików.

Budzynek uzyskał lokację miejską po 1454 roku, zdegradowany po 1661 roku[2]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa sieradzkiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś leży w dolinie Bzury, w okolicach dawnej Ziemi Łęczyckiej, przy drodze z Poddębic przez Tur do Ozorkowa. Miejscowość ma bardzo stary rodowód. Obok cmentarza wykryto obiekt kultury łużyckiej z okresu halsztackiego (650-400 p.n.e.). W XV-XVI w. istniał tu drewniany dwór otoczony palisadą, na jego miejscu zbudowano później dwór murowany. Budzynek powstał jako osada w XVI w. na terenie wsi Woźniki znanej od XIV w. Nazwa Budzynek nawiązuje do wyrazu „budzyń” zachowanego jeszcze w gwarze ludowej („Lichsza część wsi nazywana jest czasem pogardliwie budzyna”).

Budzynek usytuowany jest na północnych krańcach powiatu poddębickiego. Przez krótki czas miejscowość szczyciła się nawet prawami miejskimi. Pierwsza wzmianka o Budzynku, wówczas zwanego Wożniki, pochodzi z 1357 roku. W 1454 r. właściciel Woźnik – Dadżbóg uzyskał od króla Kazimierza Jagiellończyka przywilej na założenie miasta na gruntach tej wsi. Początkowo miasto nazywało się Międzyrzec, potem zaś Budzynek. Pod koniec XII w. Budzynek należał do najmniejszych miast województwa łęczyckiego. Mała odległość od Poddębic, Łęczycy i Parzęczewa oraz brak własnego zaplecza wiejskiego była powodem, że nie miał on możliwości rozwoju. W następnych stuleciach Budzynek występuje w dokumentach już jako wieś.

W tym samym okresie, kiedy Budzynek stał się miastem, powstał tu pierwszy modrzewiowy kościół. Około 1520 r. Budzynek należał najpierw do parafii w Leźnicy Wielkiej, potem w Domaniewie. Miejscowa parafia została erygowana w 1926 r. przez znanego łódzkiego biskupa Wincentego Tymienieckiego.

Budzyński kościół jest ciekawy architektonicznie, otoczony drzewami. Funkcjonuje pod wezwaniem Ścięcia św. Jana Chrzciciela i św. Trójcy. Wznoszony był etapami od XVI do XVIII wieku. Jest konstrukcji zrębowej, z wydatnymi ostatkami. Nawa na planie kwadratu, prezbiterium na planie ośmioboku. Kruchtę zstępuje podsienie, ponad którym na 4 słupach i 2 rysiach umieszczony jest chór z organami. Osobliwością są wystające na narożach, nierówne, ułożone na zrąb belki, co wiąże się z różnymi zabobonami. Dach z gontu, wspólny dla nawy i prezbiterium, z wieżyczką na sygnaturkę. Zachowały się dwie rzeźby gotyckie z 1 poł. XVI w. oraz pozłacany mosiężny kielich z pateną - prawdopodobnie z XV w. Poza tym wyposażenie głównie z okresu baroku i rokoka.

W latach 30. XX w. miejscowość odwiedzał – lub tylko raz gościł w 1934 r. – znany łódzki artysta-malarz i konserwator dzieł sztuki Karol Ende. Tutaj namalował dwa obrazy olejne: Kościół z Budzynku i Plebania w Budzynku k. Aleksandrowa. Ich reprodukcje opublikował w 1935 r. dodatek ilustrowany do „Kuriera Łódzkiego” – „Łódź w Ilustracji[3].

Obraz Plebania został pokazany m.in. w maju 1935 r. z okazji wystawienia go na wystawie prac Związku Artystów Plastyków w Łodzi i grupy artystycznej „Ryngraf”, w łódzkiej galerii Instytutu Propagandy Sztuki w parku im. H. Sienkiewicza.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[4] na listę zabytków wpisany jest obiekt:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Budzynek w liczbach. polskawliczbach.pl [dostęp 2019-11-06]
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 22-23.
  3. R. 1935, nr 2, z 13 I, s. 7 (kościół), nr 10, z 10 III, s. 3 („Plebania w Budzynku k. Aleksandrowa” i nr 19, z 12 V, s. 3 (ponowna publikacja reprodukcji obrazu Plebania)
  4. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 18 września 2008].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • „Łódź w Ilustracji” (niedzielny dod. do „Kuriera Łódzkiego”), r. 1935, nr 2, z 13 I, s. 7 (zdjęcie obrazu K. Endego pt. Kościół w Budzynku); nr 10, z 10 III, s. 3 (K. Ende, „Plebania w Budzynku k. Aleksandrowa”; nr 19, z 12 V, s. 3 (ponowna publikacja reprodukcji obrazu Plebania)
  • Ruszkowski A.: Sieradz i okolice. Sieradz, 2000

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]