Civitates orbis terrarum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksandria, Civitates orbis terrarum (tom VI, 1617)

Civitates orbis terrarumatlas miast świata wydany w Kolonii w latach 1572–1618 przez Georga Brauna i Fransa Hogenberga. W sześciu tomach zawarto 546 sztychów, przedstawiających widoki, z perspektywy lotu ptaka, miast Europy i niektórych ważnych miast Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej. Ukazały się wydania łacińskie, niemieckie i francuskie.

Twórcy i historia dzieła[edytuj]

Zamierzeniem G. Brauna było uzupełnienie wydanego w roku 1570 atlasu Theatrum Orbis Terrarum Abrahama Orteliusa. W Civitates znalazły się perspektywiczne plany miast i inne ilustracje, sporządzone przez ponad 100 kartografów, topografów, malarzy i grafików. Były one przenoszone na płyty miedziane metodą grawerską. Większość rytów wykonał Frans Hogenberg[1]. Był on wcześniej współpracownikiem Abrahama Orteliusa – wykonał większość sztychów do Theatrum. Grawerowane matryce (formy) pokrywano ręcznie farbami, co umożliwiało druk odbitek barwnych[2][1][3].

Poza Georgiem Braunem i Fransem Hogenbergiem głównym współtwórcą dzieła był flamandzki malarz i grafik, Joris Hoefnagel (Georg, 1542–1600). Wymieniani są ponadto: Jakob Hoefnagel (syn Jorisa, który po śmierci ojca kontynuował jego prace), holenderski geodeta Jacob van Deventer, znany też jako Jacob Roelofszof (1505–1575) – twórca wcześniej nie publikowanych planów miast holenderskich, angielski kartograf William Smith[4], Heinrich Rantzau, znany też jako łac. Rantzovius (1526–1599) – twórca map miast Europy Północnej, głównie duńskich, grawer Simon Novellanus[2][4] i Cornelius Caymox[4]. Wykorzystano również m.in. drzeworyty Stumpfa ze Schweizer Chronik (1548), widoki Münster, opublikowane w latach 1550 i 1572 w Cosmographia, mapy Sebastiana Münstera z ok. 1550 roku[2][5][4].

Mapy uzupełniano opisem (głównie autorstwa Brauna). Obok nich zamieszczano dodatkowe ilustracje, np. herby miast lub scenki rodzajowe z postaciami w regionalnych strojach. Miało to nie tylko zwiększyć autentyczność obrazów, ale również sprawić, że nie będą one wykorzystywane w celach wojskowych przez Turków – wyznawców islamu, którym religia zabrania patrzeć na przedstawienia ludzkich postaci[2].

Brunszwik 1572, Georg Braun i Frans Hogenberg, Civitates orbis terrarum, 1593
Łobzów, Kleparz, Kraków (Cracovia metropolis Regni Poloniae), Stradom, Kazimierz: Civitates orbis terrarum, 1617

Od roku 1653 kolejne wydania Civitates drukował, korzystając z oryginalnych płyt miedzianych, holenderski podróżnik i kartograf, Jan Janssonius (Johannes Jansson, 1588–1664). W kolejnych latach zostały sprzedane na aukcji. Frederick de Wit, który je zakupił, dokonał przeróbek i rozpoczął wydawanie map pod własnym szyldem[5].

Zasięg geograficzny pracy kartograficznej[edytuj]

W sześciu tomach Civitates zawarto 546 map miast Europy i niektórych ważnych miast Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej. Najliczniej reprezentowane są miasta Północnej Europy, przede wszystkim niemieckie (ok. 80)[6][7]. Obok nich znajdują się mapy miejscowości z innych kontynentów (liczne z Afryki[8]), np. zamieszczone w I tomie atlasu, wydanym w roku 1572, mapy Meksyku[9], Cuzco w Peru[10], Casablanki w Maroku[11], Mombasy w Kenii[12] i Elminy w Ghanie[13] lub mapa Mahdii w Tunezji, zamieszczona w wydanym w roku 1575 tomie II[14].

Mapy miast współczesnej Polski[edytuj]

Wśród planów miast Wschodniej Europy znajdują mapy 8 miast współczesnej Polski, wydane w latach[15]:

Inne miasta Europy Wschodniej[edytuj]

W atlasie znajdują się – poza mapami miast współczesnej Polski – mapy innych historycznych miast Europy Wschodniej, m.in.[15]: Budapeszt (tom I, 1572)[24], Praga (tom I, 1572)[25], Cheb (1572, tom I)[26], Grodno (tom II, 1575)[27], Wilno (tom III, 1581)[28], Bratysława (tom IV, 1588)[29], Brno (tom VI, 1617)[30], Lwów (tom VI, 1617)[31].

Przypisy

  1. a b Civitates orbis terrarum ; Publikacja wieloczęściowa (pol.). W: Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu [on-line]. www.bibliotekacyfrowa.pl. [dostęp 2013-04-10].
  2. a b c d Braun and Hogenberg: Civitates orbis terrarum (ang.). W: Historic Cities Main Page [on-line]. historic-cities.huji.ac.il. [dostęp 2013-04-10].
  3. Civitates orbis terrarum (pol.). W: Poznańska Wiki [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  4. a b c d Georg Braun; Frans Hogenberg; Joris Hoefnagel: Civitates orbis terrarum (ang.). W: WorldCat [on-line]. ca. 1600-1623?. [dostęp 2013-04-11].
  5. a b Braun & Hogenberg (ang.). W: Cartographic Associates, LLC Š 2013 (katalog) [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  6. North Europe (ang.). W: Historic Cities Main Page [on-line]. historic-cities.huji.ac.il. [dostęp 2013-04-10].
  7. Iberia (ang.). W: Historic Cities Main Page [on-line]. historic-cities.huji.ac.il. [dostęp 2013-04-10].
  8. Africa (ang.). W: Historic Cities Main Page [on-line]. historic-cities.huji.ac.il. [dostęp 2013-04-10].
  9. Mapa miasta Meksyk. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  10. Mapa Cuzco. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  11. Mapa Casablanca. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  12. Mapa Mombasy. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  13. Mapa Elminy. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  14. Mapa Mahdia. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  15. a b East Europe (ang.). W: Historic Cities Main Page [on-line]. historic-cities.huji.ac.il. [dostęp 2013-04-10].
  16. Mapa Gdańska. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  17. Mapa Szczecina. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  18. Mapa Świebodzina. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  19. Mapa Krakowa. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  20. Mapa Lublina. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  21. Mapa Poznania. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  22. Mapa Warszawy. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  23. Mapa Zamościa. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  24. Mapa Budapesztu. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  25. Mapa Pragi. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  26. Mapa Chebu. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  27. Mapa Grodna. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  28. Mapa Wilna. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  29. Mapa Bratysławy. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  30. Mapa Brna. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].
  31. Mapa Lwowa. W: Historic Cities [on-line]. [dostęp 2013-04-10].