Świebodzin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta w woj. lubuskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Świebodzin
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Świebodziński ratusz obecnie Muzeum Regionalne, siedziba Rady Miejskiej i Urzędu Stanu Cywilnego.
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat świebodziński
Gmina Świebodzin
Prawa miejskie ograniczone – 1319, pełne – 1469
Burmistrz Tomasz Sielicki
Powierzchnia 16,94 km²
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

21 685[1]
1280,1 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 68
Kod pocztowy 66-200
Tablice rejestracyjne FSW
Położenie na mapie gminy Świebodzin
Mapa konturowa gminy Świebodzin, w centrum znajduje się punkt z opisem „Świebodzin”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Świebodzin”
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa konturowa województwa lubuskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Świebodzin”
Położenie na mapie powiatu świebodzińskiego
Mapa konturowa powiatu świebodzińskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Świebodzin”
Ziemia52°14′49″N 15°32′01″E/52,246944 15,533611
TERC (TERYT) 0808054
SIMC 0988626
Hasło promocyjne: Świebodzin- skrzyżowanie pełne możliwości
Urząd miejski
ul. Rynkowa 2
66-200 Świebodzin
Strona internetowa

Świebodzin (niem. Schwiebus) – miasto w woj. lubuskim, siedziba powiatu świebodzińskiego i gminy miejsko-wiejskiej Świebodzin, na Pojezierzu Łagowskim. Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. Świebodzin liczył 21 685 mieszkańców[1].

Dawny gród słowiański, wzmiankowany po raz pierwszy w dokumencie z 1302 roku[2].

Krzyżują się tutaj droga ekspresowa nr 3 i droga krajowa nr 92, dodatkowo w odległości 5 km od granic miasta przebiega autostrada A2.

W Świebodzinie znajduje się Figura Chrystusa Króla, która w latach 2010–2011 była najwyższym posągiem Chrystusa na świecie[3][4].

Istnieją tu także zakłady urządzeń termotechnicznych, rozwija się przemysł meblarski, odzieżowy i spożywczy. W Świebodzinie funkcjonuje jeden z najstarszych ośrodków ortopedycznych – Lubuskie Centrum Ortopedii[5][6].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 1 stycznia 2012 r. powierzchnia miasta wynosi 17 km² (1693 ha)[7].

Świebodzin położony jest na historycznym Dolnym Śląsku[8]. Pierwotnie Świebodzin należał do Wielkopolski[9] jako jeden z tamtejszych grodów[10], przydzielony został jej również po rozpoczęciu okresu rozbicia dzielnicowego w 1138[11]. Miasto było częścią Wielkopolski do końca XIII wieku[12][13], jeszcze w 1296 zwierzchnictwo nad nim sprawował książę wielkopolski Władysław Łokietek[14]. Na początku XIV wieku Świebodzin został włączony do księstwa głogowskiego[12][13], zaś w latach 1482–1740 wraz z najbliższymi okolicami stanowił śląską eksklawę[15].

W granicach miasta znajdują się dwa niewielkie jeziora: Trzcinno (5 ha; głęb. 2,5 m) oraz Zamecko (16 ha; głęb. 2,2 m).

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa notowana w źródłach historycznych jako: Schwibussen (1251), Swebosin (1302), Svebusin (1334), Sweboczyn (1352). Pochodzi od nazwy osobowej Świeboda, ta zaś od słowa świeboda, oznaczającego „swobodę, bogactwo”[16]. Niemiecka nazwa miasta jest adaptacją fonetyczną nazwy słowiańskiej. Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946[17].

Interesującym przypadkiem nazewnictwa miejskiego jest ul. Piłsudskiego, która w swojej historii nosiła nazwy: Szeroka, Hindenburga, Hitlera, Stalina, 22 Lipca[18]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historyczna mapa Wielkopolski w epoce piastowskiej wykonana w 1888 na podstawie Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski ze Świebodzinem w granicach obszaru włączonego do Śląska.
Świebodzin, mury miejskie z XIV wieku (ul. Okrężna)
Miasto w XVII wieku
Szczegółowa mapa okolic Świebodzina z 1933 roku
Pomnik „Bóg Honor Ojczyzna 1918–1998” w Świebodzinie

Starożytność[edytuj | edytuj kod]

Tereny na których powstał i rozwijał się Świebodzin, były zamieszkiwane przez człowieka już w czasach paleolitu. Z kolei największe zagęszczenie stanowisk archeologicznych z okresu neolitu i późniejszych znajduje się w okolicach jeziora Paklicko Wielkie oraz rzeki Paklica. Szczególnie bogate są świadectwa trwałego osadnictwa z okresu epoki brązu. Ponadto na terenie Świebodzina około 700 metrów na zachód od centrum miasta w dolinie rzeczki Pławnicy, znajduje się słabo zachowane grodzisko datowane na okres wczesnego średniowiecza (VII-XIII w.), na którym podczas prac badawczych pozyskano liczne fragmenty ceramiki użytkowej oraz elementy drewnianych i metalowych przedmiotów z tego okresu[19].

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana jest w spisanych po łacinie dokumentach z połowy XII wieku. Na rok 1228 datuje się rozpoczęcie budowy zamku w Świebodzinie[20], choć według wielu autorów mowa tu o grodzie w pobliskim Grodziszczu, przy którym dopiero na początku XIV wieku rozwinął się Świebodzin. Miasto historycznie związane było z Wielkopolską, co potwierdza średniowieczny zbiór dokumentów zawarty w Kodeksie dyplomatycznym Wielkopolski[21][22]. W 1234 ziemia świebodzińska dostała się pod panowanie księcia śląskiego Henryka Brodatego w wyniku układu zawartego z księciem wielkopolskim Władysławem Odonicem[23].

Pierwsza zachowana, źródłowa wzmianka o Świebodzinie - Swiebosin datowana jest na rok 1302[22]. W 1319 roku miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana jest jako miasto, od tego czasu uzyskując status grodu książęcego. W 1320 staje się własnością księcia głogowskiego – Henryka IV, a około 1327 króla polskiego Władysława Łokieteka[22].

W 1329 roku Świebodzin jako Swibzin wymieniony jest wśród lokalnych miast i warowni. W 1333–1335 miasto formalnie leżało w granicach Królestwa Polskiego. W 1335 roku Świebodzin powrócił w granice księstwa głogowskiego, i wraz z nim uznał zwierzchność lenną wobec Czech[22]. W 1336 roku wybudowano kościół katolicki pw. św. Piotra i Pawła, później św. Michała[24]. W źródłach nie ma informacji o dokumencie lokacyjnym, struktury miejskie kształtowały się stopniowo. W 1397 roku pojawia się pierwsza wzmianka o radzie miejskiej, a dopiero w 1418 roku o burmistrzu. Miasto stawało się lokalnym ośrodkiem rzemiosła w szczególności tkactwa i sukiennictwa, czemu sprzyjało położenie na obszarach nadających się do hodowli owiec. W 1395 roku książę Henryk VIII nadał tkaczom świebodzińskim najstarszy przywilej tkaczy, przyznający im szerokie uprawnienia przy zakupie wełny. Od 1452 roku w mieście istniało bractwo sukienników, a sukno świebodzińskie stało się przedmiotem eksportu do wielu krajów europejskich w szczególności do Polski. W tym okresie rozwijały się w mieście również inne gałęzie rzemiosła w szczególności kuśnierstwo oraz garbarstwo. Ważny dla późniejszego rozwoju miasta był pierwszy przywilej z roku 1395, nadający miastu prawo do warzenia piwa.

W 1469 roku książę Henryk XI nadał miastu pełne prawa miejskie wzorowane na Głogowie. Miasto posiadało prawo „warzyć i sprzedawać piwo oraz pobierać opłaty od sprzedaży soli”. W 1477 roku książę głogowski Jan II Szalony potwierdził wszystkie wcześniejsze przywileje miasta. W połowie XV wieku Świebodzin otoczony był przez mury miejskie oraz fosę, a do miasta można się było dostać przez jedną z trzech bram. W system murów miejskich włączony był również zamek, który znacznie rozbudowali władający nim joannici w latach 1438-1477[25].

20 września 1482 roku w konsekwencji układu w Kamieńcu Ząbkowickim podsumowującym wojnę o sukcesję głogowską[26] Świebodzin pozostał w granicach księstwa głogowskiego, jednak wobec utraty przez księstwo Krosna oraz Sulechowa, ziemie otaczające miasto stały się enklawą[a], otoczoną przez ziemie brandenburskie i polskie[26]. Obszar enklawy zajmował około 538 km² i w jej skład wchodziło 47 wsi oraz dwie większe osady handlowe Lubrza i Ołobok będące własnością opactwa cystersów z Paradyża[27]. W 1488 roku król czeski Maciej Korwin wypowiedział Janowi II wojnę i zajął Głogów. Na mocy zawartego układu pokojowego z 28 grudnia 1488 w Wiedniu Jan został zmuszony do odstąpienia księstwa królowi, w zamian otrzymał rekompensatę finansową w wysokości 20 tysięcy guldenów[28].

Na początku XVI wieku miasto było kilkukrotnie niszczone w wyniku klęsk żywiołowych.

W 1500 roku miał miejsce wielki pożar, podczas którego spaliła się niemal połowa miasta. Drugi pożar wybuchł w 1522 roku, w jego wyniku Świebodzin ulega całkowitemu spaleniu, wobec czego król zwolnił miasto z opłat na rzecz władcy na następne 10 lat. W 1533 roku miasto zostało częściowo zniszczone po trzęsieniu ziemi, oraz przeżyło epidemię „czarnej śmierci”.

Czasy nowożytne[edytuj | edytuj kod]

Od 1526 roku miasto znalazło się w granicach monarchii Habsburgów, jako miasto królewskie oraz stolica weichbildu świebodzińskiego. W 1540 roku dzierżawcami lenna zamkowego w Świebodzinie została rodzina von Knobelsdorff, która odegrała w następnych latach największą rolę w dziejach miasta. W 1561 roku pozytywnie na rozwój miasta wpłynęło uzyskanie prawa do wolnego wyboru rady miejskiej. W 1611 roku miasto złożyło hołd dla cesarza habsburskiego, jako jedno z siedemnastu miast królewskich. W okresie wojny trzydziestoletniej (1618–1648), miasto wielokrotnie przechodziło pod kontrolę wojsk cesarskich, brandenbursko-saskich lub szwedzkich. Wojna zniszczyła siłę gospodarczą i polityczną miasta, jednak pod tym względem miasto dzieliło losy całego obszaru niemieckojęzycznego w Europie. Po pokoju Westfalskim w 1648 roku, Świebodzin pozostał w granicach Monarchii Habsburskiej, a rozwój protestantyzmu w mieście został nieco zahamowany, na rzecz prób przeprowadzenia rekatolizacji[29].

W latach 1686-1695 miał miejsce okres rządów brandenburskich nad miastem. Świebodzin wraz z enklawą został przekazany dla elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma I jako zadośćuczynienie za zrzeczenie się praw Hohenzolernów względem księstw śląskich. Enklawa weszła w skład Nowej Marchii, a Fryderyk rozpoczął proces ekonomicznej unifikacji miasta z resztą swych posiadłości, Świebodzin otrzymał między innymi nowy herb oraz odnowiono przywileje miejskich cechów rzemieślniczych. W wyniku porozumienia zarządców Świebodzina oraz przedstawicieli dworu habsburskiego, miasto powróciło w 1694 roku w skład Królestwa Czeskiego. W opinii historyków okres brandenburski był czasem pozytywnych zmian w mieście w szczególności w sferze tolerancji religijnej[30].

W 1700 roku odnotowano, że produkcja świebodzińskich sukienników sprzedawana jest w Lipsku, Norymberdze, Frankfurcie n. Menem, Gdańsku, Królewcu i na terenie całej Rzeczypospolitej. W 1728 roku uruchomiono pierwszą farbiarnię tkanin, dotychczas miasto korzystało z usług pobliskiego Sulechowa. Od 1742 roku miasto znalazło się w granicach Królestwa Prus. Jednym z pierwszych dekretów nowego władcy było umożliwienie sprawowania nabożeństw miejscowym ewangelikom. W czasie wojny siedmioletniej, Świebodzin począwszy od 1758 roku był obiektem ataków ze strony wojsk rosyjskich. Rozwój miasta w tym okresie hamowała konieczność aprowizacji wojsk obcych oraz częste rabunki i próby plądrowania miasta[31]. W latach 1763–1806 – śląskie tabele statystyczne zaliczały Świebodzin do sześciu najsilniej uprzemysłowionych miast na Śląsku, a pod względem włókiennictwa – do trzech.

W wyniku klęski Fryderyka Wilhelma III z wojskami francuskimi w bitwie pod Jeną-Auerstedt, 5 listopada 1806 roku w Świebodzinie pojawiły się pierwsze francuskie oddziały. W okolicach Świebodzina przejściowo kwaterowały duże oddziały wrogich wojsk, jednak nie notowano oporu mieszkańców wobec obcej armii z powodu utraty zaufania do korony pruskiej wśród niemieckich mieszkańców. Niemcy byli sfrustrowani wysokimi podatkami i obciążeniami na rzecz wojska ściąganymi przed pruską administrację. Po przegranej wojnie, od 1808 roku rozpoczęła się reforma państwa pruskiego. Świebodzin zyskał podmiotowość prawną oraz niezależny samorząd który mógł samodzielnie dysponować majątkiem miejskim. W 1809 roku wybrano nowy skład rady miejskiej według zmienionej ordynacji[32].

Historia najnowsza[edytuj | edytuj kod]

W czasie wojen napoleońskich 1810-1815 miasto ucierpiało głównie finansowo. Po okresie napoleońskim rozpoczęto usprawnianie państwa pruskiego, w wyniku reformy administracyjnej zlikwidowano powiat świebodziński i włączono go do powiatu sulechowskiego który otrzymał dwuczłonową nazwę Kreis Züllichau-Schwiebus. W 1824 roku w okolicach miasta odkryto złoża węgla brunatnego. W 1847 roku w Świebodzinie na tle pogarszających się warunków mieszkaniowych i głodu doszło do rozruchów wśród mieszczan, którzy doprowadzili do tymczasowego usunięcia urzędującego burmistrza, sytuację uspokoiła dopiero interwencja wojska. W następnych latach uruchomiono bezpłatną jadłodajnie dla najuboższych oraz wspomagano najbiedniejsze rodziny rozdawaniem drewna na opał. W 1848 roku wybudowano bitą drogę PoznańFrankfurt nad Odrą, co usprawniło komunikację i ułatwiło handel dla miejscowych przedsiębiorstw. W latach 1864-1865 wybudowano gazownię miejską oraz uporządkowano centrum miasta poszerzając i utwardzając okolice ratusza. Następnie w latach 1868–1870 miała miejsce budowa odcinka połączenia kolejowego PoznańFrankfurt przechodzącego przez miasto. Świebodzin miał finansowy udział w budowie, a pierwszy pociąg przejechał przez miasto 22 lipca 1870 roku. W 1879 roku powołano w Świebodzinie Sąd Obwodowy który przez następne dziesięciolecia był najważniejszym urzędem w mieście.[33]. Koniec XIX wieku to czas rozwoju i unowocześniania miasta. Władze budowały nowe gmachy urzędowe, a prywatni właściciele przebudowywali szachulcowe kamienice w centrum miasta na nowoczesne dwupiętrowe budynki z bogatym zdobieniem fasad. W mieście dynamicznie rozwijał się przemysł. W tym okresie do rozwoju miasta przyczyniało się również jego rola jako węzła komunikacyjnego oraz przystanku etapowego dla podróżujących. Na początku XX wieku przeprowadzono zakrojone na szeroką skalę prace brukarskie, wzdłuż ulic położono chodniki. W 1912 roku zmodernizowano miejskie wodociągi[34].

Po wybuchu I wojny światowej, część fabryk została przestawiona na produkcję wojenną, a miejscowe szpitale zostały zamienione na lazarety wojskowe. Miasto omijały działania wojenne, aż do wybuchu w 1918 roku powstania w Wielkopolsce. Sprawna mobilizacja straży granicznej, proniemieckie nastawienie większości mieszkańców Świebodzina oraz silne garnizony niemieckiego wojska w okolicy nie pozwoliły na zdobycie miasta przez powstańców wielkopolskich. Najdalszy zasięg polskiej ofensywy sięgał oddalonego o około 25 km na wschód Zbąszynia. Ustalona pod naciskiem rządu francuskiego linia demarkacyjna zachowywała miasto w granicach niemieckich[35]. Po zakończeniu działań wojennych Świebodzin wpadł w okres stagnacji gospodarczej, a wzrost liczby mieszkańców uległ zahamowaniu na skutek migracji na zachód Niemiec, tzw. Ostfluchtu[36].

W 1939 roku wybuchła II wojna światowa, podczas której miasto aż do 1945 roku pozostawało z boku głównego teatru wydarzeń. W styczniu 1945 roku w okolicy Świebodzina miało miejsce przełamanie umocnień Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego[37], jednak miasto uniknęło poważniejszych zniszczeń[38]. Świebodzin został zajęty w nocy z 30 na 31 stycznia 1945 roku przez oddziały I Frontu Białoruskiego, a komendantem miasta został mjr Gaunow[39][40][41]. 28 marca 1945 roku przyjmuje się za datę objęcia administracji polskiej nad miastem[42].

W Polsce[edytuj | edytuj kod]

Od lutego 1945 roku miasto znajdowało się na terenie tzw. Ziem Odzyskanych (tzw. III okręg administracyjny – Pomorze Zachodnie). 25 września 1945 roku miasto – jako jednostka administracyjna powiatu sulechowsko-świebodzińskiego – zostało powierzone administracji wojewody poznańskiego[43], po czym z dniem 28 czerwca 1946 roku zostało przyłączone do woj. poznańskiego. 6 lipca 1950 roku Świebodzin znalazł się w nowo utworzonym województwie zielonogórskim[b], do którego należał do 1975 roku. Po nowym podziale administracyjnym kraju miasto w latach 1975–1998 należało administracyjnie do mniejszego województwa zielonogórskiego[c]. Od 1999 roku miasto należy do województwa lubuskiego oraz jest ośrodkiem administracyjnym powiatu świebodzińskiego. W 2010 roku zakończono prace przy budowie Figury Chrystusa Króla.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tabela ukazująca liczbę mieszkańców Świebodzina w latach 1787-2019[44][45]:

31 grudnia 2014 r. miasto miało 22 008 mieszkańców[46].

  • Piramida wieku mieszkańców Świebodzina w 2014 roku[47].

Piramida wieku Swiebodzin.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[48]:

Zamek joannitów z XVI wieku, obecnie szpital (ściana wschodnia)
Zamek (detal)
Szkoła parafialna – widok z zewnątrz
Wnętrze szkoły parafialnej
Świebodzin, Park Chopina
Tablica zawieszona przed wejściem do biblioteki Eberharda Hilschera
  • zespół urbanistyczno-krajobrazowy
  • kościół parafialny pod wezwaniem św. Michała Archanioła, późnogotycki z XV wieku, przebudowany w 1541 roku, XVII-XIX wieku; pierwsze wzmianki o kościele, wówczas zapewne drewnianym, pochodzą z 1311 r. Trzon obecnej, gotyckiej świątyni powstał w I połowie XV wieku. Po pożarze w 1541 r. trzynawową budowlę powiększono dostawiając czwartą nawę i rząd kaplic. Wnętrze nakryte zostało efektownym sklepieniem sieciowym, w kaplicach gwiaździstym i rzadko spotykanym kryształowym. W latach 1850–1858 świątynia była przebudowywana według projektu Alexisa Langera z Wrocławia. Wybudowano neogotycką kruchtę, fasadę zachodnią zwieńczono imponującym szczytem z dwiema iglicami. We wnętrzu zachowane cenne wyposażenie: późnogotycki tryptyk św. Anny w ołtarzu głównym i Ukrzyżowanie oraz rokokowy ołtarz Najświętszej Marii Panny. Kościół wyróżnia się także tym, iż jest szerszy niż dłuższy
  • zamek joannitów z XVI wieku, obecnie szpital, przebudowany w XVII wieku, XIX wieku; do dziś istnieje starsza pozostałość skrzydła południowo-wschodniego. Początki budowli sięgają XIV wieku. W tym czasie był najprawdopodobniej niewielką warownią drewnianą bądź częściowo murowaną. W XV wieku zamkiem przejściowo władają brandenburscy joannici. Początkowo miał w zabudowie kształt podkowy z jednym skrzydłem mieszkalnym. W okresie renesansu zamek rozbudowano dodając dwa kolejne skrzydła. W wyniku zabudowy podzamcza szeregiem domów powstał drugi dziedziniec. Na rysunku z XVIII w. widoczny jest wyraźny podział na zamek górny i dolny. Budowla otoczona była murem oraz fosą z mostem zwodzonym od strony miasta. Zamek przez wiele wieków był siedzibą komendantów i starostów okręgu wśród, których do najbardziej zasłużonych dla miasta należeli przedstawiciele rodziny von Knobelsdorff. Od 1699 r. zamek w ramach zastawu przejęły cysterki trzebnickie, z tego czasu zapewne pochodzą krzyże z kul armatnich wmurowane w elewację zamku. W roku 1868 tereny zamkowe stały się własnością miasta. W 1898 r. władze miasta przekazały obiekt siostrom boromeuszkom, które urządziły tutaj szpital, szkołę katolicką i przedszkole. Staraniem sióstr zakonnych, postawione zostały w roku 1934 nowe skrzydła szpitala, powiązane budynkiem łączącym ze starym zamkiem. Od 1946 roku zespół zamkowo-szpitalny użytkowany jest przez cieszące się dobrą renomą w kraju Sanatorium Rehabilitacyjno-Ortopedyczne (obecnie: Lubuskie Centrum Ortopedii). Mury starego zamczyska widoczne są w południowo-wschodnim skrzydle sanatoryjnego kompleksu
  • mury obronne, z początku XIV wieku; zachowały się fragmenty murów miejskich z XIV-XVI wieku, trzech baszt oraz fragmenty pozostałości fosy. Umocnienia miasta zaczęto wznosić od końca XIV wieku, najpierw z kamienia polnego później z cegły. W końcu XVI wieku całe miasto otoczone było murami z dwunastoma basztami i trzema bramami wjazdowymi. Od XVIII wieku, kiedy to obwarowania zaczęły tracić swoje znaczenie militarne, rozpoczęła się ich likwidacja. Najpierw osuszono fosę, potem rozbierano mury obronne a materiał budowlany wykorzystano do wznoszenia nowych budynków
  • baszta Kamienna, z początku XIV wieku
  • ratusz, z XVI wieku, przebudowany w końcu XIX wieku; w nim ma siedzibę Muzeum Regionalne oraz Biblioteka Eberharda Hilschera, w której zgromadzono pokaźną kolekcję książek oraz pamiątki po pisarzu. Ratusz wybudowano w końcu XIV wieku w centralnym punkcie rynku. Pierwotnie była to budowla dwutraktowa, zapewne drewniana. W czasie wielkiego pożaru miasta w 1541 r. uległ zniszczeniu, odbudowany w kształcie budynku trzytraktowego, dwukondygnacyjnego z dwiema wieżami. W XIX wieku został przebudowywany: W 1827 r. rozebrano jedną z wież – północną. Elewację opracowano w neostylowych formach nawiązujących do gotyku i renesansu, wieżę zwieńczono krenelażem. W piwnicach zachowały się najstarsze elementy – kamienne sklepienia beczkowe oraz ceglane: krzyżowo-żebrowe i gwiaździste obecne także w kilku salach na parterze ratusza. Każdego dnia, po wybiciu godziny dwunastej, z wieży ratuszowej grany jest Hejnał Świebodzina, stworzony w latach siedemdziesiątych przez Edmunda Wilgockiego, pierwszego dyrektora szkoły muzycznej[49]. Link do hejnału
  • szkoła parafialna, ul. Szpitalna 1, pochodzi z XVI wieku, przebudowana została w początku XVII wieku, XIX wieku; szkoła przy parafii funkcjonowała co najmniej od XIV wieku. Położona była w pobliżu kościoła, nie wykluczone, że w tym samym miejscu, gdzie obecny budynek. Według istniejących dokumentów historycznych, powstał on w 1604 roku na miejscu drewnianego. Jednak niektóre z nich dają powód do przypuszczeń, że szkoła świebodzińska była już murowana przynajmniej w pierwszej połowie XVI wieku. Był to prawdopodobnie budynek o zdecydowanie smukłych proporcjach i schodkowych szczytach. W sieni przetrwały też resztki późnogotyckich sklepień, obecnych niegdyś zapewne we wszystkich pomieszczeniach. Dzisiejszy wygląd budynku ukształtowany został w czasie gruntownej przebudowy dokonanej w II połowie XIX wieku
  • zespół architektoniczny przy Parku Chopina:
    • kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki parafialny pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski, neogotycki z lat 1898–1900, dawniej protestancki. Wzniesiony w latach 1898–1900 jako kościół ewangelicki na miejscu dwóch wcześniejszych zborów z XVII i XVIII wieku. Pierwszy zbór na tym miejscu postawili protestanci w 1694 roku. Z powodu wad konstrukcyjnych musiał być rozebrany. Następny wzniesiony został w 1747 roku w konstrukcji szachulcowej. Gdy i ten uległ zniszczeniu, postawiono obecny. Jest to budowla neogotycka, również wnętrze zaprojektowane zostało w tym stylu. W 1946 r. przejęty został przez parafię katolicką
    • progimnazjum, obecnie szkoła, z 1876 roku
    • szkoła dla dziewcząt, obecnie LO, z 1869 roku
    • sąd i więzienie, z 1879 roku
  • domy z XVIII, XIX i XX wieku, miasto do XVIII w. posiadało głównie zabudowę drewnianą. Najstarsze zachowane kamienice pochodzą z końca XVIII wieku – przy ul. Wiejskiej i Kościelnej. Większość miejskiej zabudowy powstawała w XIX i XX wieku, często o eklektycznej i secesyjnej architekturze. Najciekawsze zespoły kamienic o różnorodnym i bogatym detalu znajdują się przy ul. Piłsudskiego, pl. Wolności, pl. Jana Pawła II, 1 Maja, Sukienniczej. Na przedmieściach zachowały się okazałe wille, np. przy ul. Łęgowskiej – siedziba dawnej fabrykanckiej rodziny Rothe-Rimpler, przy ul. Łużyckiej tzw. willa Sallet
    • dom, ul. Kościelna 6, 7, 12, 13, z końca XVIII wieku, XIX wieku/XX wieku
    • dom, ul. Wiejska 1, z końca XVIII wieku
    • domy, ul. Piłsudskiego 1-40, 45, z XIX wieku/XX wieku
    • dom, ul. 1 Maja 1, 2, 3 z końca XVIII wieku, 5, 10, 11, 12, 13, 17 (d. 11), 21
    • domy ul. Sukiennicza 1, 2, 4, 3 8, 9, 10, 48, 50, 52, 56, z końca XVIII wieku; 6, 20, 43, 44, 47, 49, z XIX wieku/XX wieku
  • domy, ul. Łęgowska 1 i 2, z końca XIX wieku
  • zespół architektoniczno-urbanistyczny pl. Browarnianego, domy, pl. Browarniany nr 3, 4, z końca XIX wieku, nr 20, z początku XX wieku
  • domy, ul. Głogowska 1 (d. 28), 2 (d. 3), 3, 4 (d. 1), 6, z końca XVIII wieku, nr 7, 8 (d. 2), 9 (d. 26), 10, 11 (d. 25), 12, 13 (d. 21), 17 (d. 19), 19 (d. 18), 20, 24, 25 (d. 15), 31, z XIX wieku/XX wieku
  • domy, pl. Jana Pawła II 3, 5 (d.7), 7 (d.10),, 9, 10, 11, 12, 13, 20 (d. 24), 21 (d. 25),24, 25, 26, 27, 28, z XIX wieku/XX wieku
  • domy, ul. Kilińskiego 1, 3, 7, 11, 12, 18, z XIX wieku/XX wieku
  • dom, ul. Młyńska 1, z końca XVIII wieku
  • domy, ul. Studencka 3, 3a, 4, 5, 6, 7, 39, z XIX wieku/XX wieku
  • dom, ul. 30 Stycznia 9, z końca XVIII wieku
  • dom, ul. Szpitalna 5, szachulcowy, z połowy XIX wieku
  • domy, ul. Zachodnia 4, 5, 82, 83
  • domy, ul. Wałowa 6, 7, 8, 15, 16, 17 szachulcowy z końca XVIII wieku; 18, 20, 21, 24 (d.18), 25/26, 28, 38, 39, 40, 42, 43, 43a, 44, XIX wieku/XX wieku.

inne zabytki:

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Sukiennika Świebodzińskiego
  • figura Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata – w 2001 proboszcz parafii pw. Miłosierdzia Bożego ks. Sylwester Zawadzki rozpoczął działania zmierzające do wybudowania w Świebodzinie pomnika Chrystusa Króla o wielkości zbliżonej do Pomnika Chrystusa Odkupiciela w Rio de Janeiro. Pierwsze elementy pomnika zamontowano w sierpniu 2007, a budowa całości została ukończona 6 listopada 2010 roku. Pomnik według projektu Mirosława Pateckiego jest ustawiony na usypanym kopcu o wysokości 16 m. Postać ma 33 m wysokości (bez korony) i ramiona o rozpiętości 25 m[50].
  • ławeczka Czesława Niemena – w dniu 20 czerwca 2009 została odsłonięta ławeczka Czesława Niemena[51]. Ławeczka powstała z inicjatywy Stowarzyszenia Pamięci Czesława Niemena oraz przy dużej pomocy władz lokalnych: burmistrza miasta Dariusza Bekisza i starosty powiatu świebodzińskiego Zbigniewa Szumskiego. Ze względu na powiązania rodzinne artysta był bardzo związany z miastem; zagrał również koncert, z którego dochód przekazał na budowę basenu miejskiego.
  • sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Świebodzinie

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

  • Euro-Box Sp. z o.o. (producent metalowych obudów)
  • Seco/Warwick S.A. (firma przejęła dawne zakłady „Elterma”) – grupa Seco/Warwick jest światowym liderem w produkcji pieców przemysłowych oraz urządzeń do obróbki cieplnej
  • Eldrob S.A. – spółka zależna Indykpolu
  • Mercord Sp. z o.o. – jest jednym z czołowych producentów odzieży ochronnej w Polsce
  • PHU Instal+ – usługi elektroenergetyczne, sprzedaż i montaż rozdzielni, szaf i złączy kablowo-pomiarowych.
  • Znaczną część miejskiej gospodarki stanowi sektor handlowy. W Świebodzinie funkcjonują: 8 marketów (Tesco, 3 Biedronka, Lidl, Netto, Intermarché, Dino), kilkanaście innych sklepów sieci handlowych: market budowlany Mrówka; sklepy: NeoNet, MediaExpert.
  • Recaro – światowa firma znana z produkcji foteli i fotelików samochodowych dla dzieci.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Drogowy[edytuj | edytuj kod]

W mieście krzyżują się drogi o znaczeniu krajowym oraz wojewódzkim.

Drogi przechodzące przez Świebodzin
Droga Trasa
droga ekspresowa nr S3 (E65) ŚwinoujścieGoleniówSzczecinGorzów Wielkopolski – Świebodzin – Zielona GóraLegnicaBolków
droga krajowa nr 92 Rzepin – Świebodzin – PniewyPoznańWrześniaKoninKutnoŁowiczSochaczewWarszawa
droga wojewódzka nr 276 Świebodzin – SkąpeSzklarka RadnickaKrosno Odrzańskie
droga wojewódzka nr 303 Świebodzin – BabimostPowodowo

W czasach PRL, do 1985 roku, przez miasto biegły drogi państwowe nr 45[52], fragment drogi międzynarodowej E8[53] oraz nr 46[52], część trasy E14[53]. W latach 70.[53] oddano do użytku północną obwodnicę miasta, na którą przeniesiono arterię E8[54].

Funkcję dworca autobusowego w okresie PRL pełnił początkowo przystanek autobusowy na pl. Obrońców Pokoju, pod ratuszem. Później przeniesiono go na plac Wolności obok remizy straży pożarnej; poczekalnia mieściła się na parterze znajdującego się tam budynku. Na początku lat siedemdziesiątych XX wieku powstał obecny dworzec PKS [55]. Komunikacja autobusowa na terenie miasta, jak i całego powiatu jest realizowana przez PKS Zielona Góra.

Kolejowy[edytuj | edytuj kod]

W Świebodzinie znajduje się stacja kolejowa, przez którą przebiega linia kolejowa nr 3 Warszawa ZachodniaKunowice i w której kończy się nieczynna linia kolejowa nr 384 z Sulechowa.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza, dawna szkoła dla dziewcząt z 1869 roku
Szkoła Podstawowa nr 2 im. Fryderyka Chopina, dawne progimnazjum z 1876 roku

W Świebodzinie znajdują się:

Media[edytuj | edytuj kod]

Telewizja i internet[edytuj | edytuj kod]

W mieście od stycznia 2012 do 26 lutego 2016 roku funkcjonowała lokalna telewizja HTŚ Świebodzin. Program HTŚ był dostępny zarówno poprzez sieć kablową jak i w internecie[56] .

Prasa[edytuj | edytuj kod]

Gazety:

  • Dzień Za Dniem
  • Tygodniowa
  • Lokalna

Portale Internetowe:

Organizacje społeczne[edytuj | edytuj kod]

W Świebodzinie działa Świebodziński Związek Kresowian zrzeszający osoby pochodzenia kresowego oraz pielęgnujące pamięć o Kresach Wschodnich.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego

Kościół rzymskokatolicki:

Kościół Zielonoświątkowy

Świadkowie Jehowy:

  • zbór Świebodzin–Widok (w tym grupa rosyjskojęzyczna)
  • zbór Świebodzin–Centrum (Sala Królestwa ul. Młyńska 1)[57].

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście swoją siedzibę ma klub piłkarski „Pogoń” Świebodzin, który powstał w 1953 roku i jego sukcesy to m.in. występy w III poziomie rozgrywek oraz 1/16 finału Pucharu Polski. Zespół swoje domowe mecze rozgrywa na Stadionie OSiR w Świebodzinie o pojemności 3500 miejsc. Barwy klubu: żółto-czerwone. Reaktywowany w 2017 roku na bazie klubu piłkarskiego „Santos” Świebodzin i występuje w IV lidze lubuskiej.

 Osobny artykuł: Pogoń Świebodzin.

Poza tym od 2000 roku istnieje sekcja tenisa stołowego KS „Jofrakuda” Świebodzin, która posiada drużyny w III i IV lidze rozgrywkowej pod egidą Polskiego Związku Tenisa Stołowego.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie:

Artykuły prasowe[edytuj | edytuj kod]

  • Izabela Taraszczuk: Gerhart-Hauptmann-Biograph Eberhard Hilscher wäre dieses Jahr 85 geworden. Mit der Witwe des Schwiebuser Schriftstellers und Essayisten, Ute Hilscher, sprach Izabela Taraszczuk (Biograf Gerharta Hauptmanna Eberhard Hilscher skończyłby w tym roku 85 lat. Z wdową po pisarzu ze Schwiebus/Świebodzina rozmawiała Izabela Taraszczuk). [W:] „Schlesien heute”, nr 9/2012, wyd. Senfkorn Verlag Alfred Theisen w Görlitz, s. 57.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W źródłach enklawa, prawidłowo eksklawa.
  2. Nazywanego po 1975 „starym” – w odróżnieniu od późniejszego województwa zielonogórskiego (1975–1998).
  3. Było ono mniejsze o obszar powstałego województwa gorzowskiego i odłączonego powiatu głogowskiego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-19].
  2. Dzieje Świebodzina 2007 ↓, s. 55.
  3. Pomnik Chrystusa Króla w Świebodzinie – ekai.pl 14 listopada 2010.
  4. Chrystus Pacyfiku nad Limą. ekai.pl, 26 czerwca 2011. [dostęp 21 lipca 2011]. [zarchiwizowane z tego adresu (3 grudnia 2013)].
  5. Lubuskie Centrum Ortopedii im. Dr. Lecha Wierusza – O nas, loro.pl.
  6. Seco/Warwick – O nas, secowarwick.com [dostęp 2020-02-18].
  7. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  8. Marcin Sobiech: Polska – regiony historyczne. histmag.org, 27 października 2016. [dostęp 2021-08-15]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  9. Świebodzin (hasło), [w:] Popularna encyklopedia powszechna, t. 17: Sp – Ś, red. nacz. Jan Pieszczachowicz, Fogra Oficyna Wydawnicza, Kraków 1997, ISBN 83-85719-27-9, s. 337.
  10. Ziemia lubuska, red. Michał Sczaniecki, Stanisława Zajchowska, Instytut Zachodni, Poznań 1950, s. 381.
  11. Jacek Bochiński, Jarosław Zawadzki, Polska – nowy podział terytorialny. Przewodnik encyklopedyczny, Świat Książki, Warszawa 1999, ​ISBN 83-72-27259-X​, s. 89.
  12. a b Stanisław Kowalski, Zabytki województwa zielonogórskiego, Lubuskie Towarzystwo Naukowe, Zielona Góra 1987, s. 204.
  13. a b Świebodzin. lwkz.pl. [dostęp 2021-08-15]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  14. Marek Nowacki: Historia. swiebodzin.eu. [dostęp 2021-08-15]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  15. Marek Nowacki, Gustav Zerndt – historyk ziemi świebodzińskiej, [w:] „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny”, nr 13, red. nacz. Dariusz Aleksander Rymar, Towarzystwo Przyjaciół Archiwum i Pamiątek Przeszłości w Gorzowie Wielkopolskim, Gorzów Wielkopolski 2006, ISSN 1231-3033, s. 265.
  16. K. Rymut, Nazwy miast Polski, Ossolineum 1987, s. 242.
  17. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  18. Emocje przy rondach
  19. Dzieje Świebodzina 2007 ↓, s. 27-37.
  20. Siuchniński 1967 ↓, s. 663.
  21. Praca zbiorowa 1877 ↓.
  22. a b c d Świebodzin, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 652.
  23. Olgierd Borkowski, Rola rycerstwa ziemi międzyrzeckiej i świebodzińskiej na pograniczu wielkopolsko-brandenburskim w XIII i XIV w., [w:] „Rocznik Lubuski”, t. 15, red. Hieronim Szczegóła, Lubuskie Towarzystwo Naukowe, Zielona Góra 1989, ISSN 0485-3083, s. 221.
  24. Siuchniński 1967 ↓, s. 664.
  25. Dzieje Świebodzina 2007 ↓, s. 57.
  26. a b Hieronim Szczegóła, Koniec panowania piastowskiego nad środkową Odrą, [w:] Ze studiów nad średniowiecznym Głogowem i Krosnem, Stanisław Kowalski, Zielona Góra: Lubuskie Towarzystwo Naukowe, 1970, s. 105–106.
  27. Dzieje Świebodzina 2007 ↓, s. 62.
  28. H. Szczegóła, Koniec panowania…,s.140.
  29. Dzieje Świebodzina 2007 ↓, s. 65.
  30. Dzieje Świebodzina 2007 ↓, s. 68.
  31. Dzieje Świebodzina 2007 ↓, s. 117.
  32. Dzieje Świebodzina 2007 ↓, s. 165.
  33. Dzieje Świebodzina 2007 ↓, s. 181.
  34. Dzieje Świebodzina 2007 ↓, s. 206.
  35. Dzieje Świebodzina 2007 ↓, s. 214.
  36. Bogumił Krygowski, Stanisława Zajchowska, Ziemia Lubuska. Opis geograficzny i gospodarczy, Poznań: Wydawnictwo Instytutu Zachodniego, 1946, s. 63.
  37. B. Kucharski, P. Maluśkiewicz, Ziemia Lubuska, Warszawa: Wydawnictwo Muza, 1996, s. 331.
  38. M. Siuchniński, Miasta polskie w tysiącleciu, t. 2, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1967, s. 642.
  39. Czubryt-Borkowski i inni, Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa. Lata wojny 1939-1945, wyd. Wyd. 4., rozsz. i uzup, Warszawa: Wyd. „Sport i Turystyka”, 1988, s. 836, ISBN 83-217-2709-3, OCLC 20723006 [dostęp 2020-02-09].
  40. Operationskarte Ost Blatt I, Ausgabe nr 4,Oberkommando des Heeres, Stand 30.01.1945.
  41. Operationskarte Ost Blatt I, Ausgabe nr 4,Oberkommando des Heeres, Stand 31.01.1945.
  42. Dzieje Świebodzina 2007 ↓, s. 257.
  43. M.P. z 1945 r. nr 29, poz. 77.
  44. Schwiebus – GenWiki, web.archive.org, 10 czerwca 2014 [dostęp 2021-01-08] [zarchiwizowane z adresu 2014-06-10].
  45. S. Szulc (red.), Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14.II 1946 r. zeszyt.II, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1947, s. 50.
  46. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 (stan z 1 stycznia 2015). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2016-01-02.
  47. Świebodzin w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-09] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  48. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego – stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 75–79. [dostęp 19.2.13].
  49. Admin, Słyszeliście hejnał Świebodzina?: Świebodzin – Okolicenajbliższe.pl, www.swiebodzin.eu [dostęp 2017-03-16].
  50. Pomnik Chrystusa Króla w Świebodzinie gotowy! fronda.pl, 6 listopada 2010.
  51. Odsłonięcie Ławeczki Czesława Niemena w Świebodzinie.
  52. a b Atlas samochodowy Polski 1:500 000. Wyd. IV. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1965, s. 63.
  53. a b c Mapa samochodowa Polski 1:1 000 000, wyd. trzecie, Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1975.
  54. Samochodowy atlas Polski 1:500 000. Wyd. V. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1979, s. 64. ISBN 83-7000-017-7.
  55. Podróże Pekaesem
  56. Andrzej Lichuta: Dziękujemy, do widzenia! (pol.). swiebodzin.tv, 2016-02-26. [dostęp 2020-02-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-18)].
  57. Sala Królestwa Świadków Jehowy (pol.). portalswiebodzin.pl. [dostęp 2020-02-18].
  58. herzberg-elster.de: Partnerstädte der Stadt Herzberg (Elster) (niem.). [dostęp 9 lutego 2012].
  59. neuenhagen-bei-berlin.de: Partnerschaften (niem.). [dostęp 2020-02-19].
  60. Gründung der Städtepartnerschaft (niem.). www.friesoythe.de. [dostęp 2020-02-18].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]