Przejdź do zawartości

Cladonia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Chrobotek
Ilustracja
Chrobotek strzępiasty (Cladonia fimbriata)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Typ

workowce

Klasa

miseczniaki

Rząd

misecznicowce

Rodzina

chrobotkowate

Rodzaj

chrobotek

Nazwa systematyczna
Cladonia P. Browne
Prim. fl. holsat.: 90 (Kilonia, 1756)
Typ nomenklatoryczny

Cladonia subulata (L.) Weber ex F.H. Wigg.

Multimedia w Wikimedia Commons

Cladonia P. Browne (chrobotek) – rodzaj grzybów należący do rodziny chrobotkowatych (Cladoniaceae)[1]. Ze względu na symbiozę z glonami zaliczany jest także do grupy porostów[2].

Charakterystyka

[edytuj | edytuj kod]
Morfologia

Fotobiontami są glony protokokkoidalne. Z reguły są to zielenice z rodzaju Asterochloris, ale zarejestrowano także wiązanie się z bardziej odpornymi na zanieczyszczenia przedstawicielami rodzaju Trebouxia w przypadku grzybów zasiedlających tereny poprzemysłowe[3].

Chrobotki zbudowane są z plechy pierwotnej i plechy wtórnej. Plecha pierwotna jest heteromeryczna, skorupiasta lub listkowata, trwała lub zanikająca. Plecha wtórna to podecja wyrastające z plechy pierwotnej. Zwykle są wzniesione i wyrastają pojedynczo lub tworzą murawkowate skupiska. Mogą być szydłowate, rożkowate, tępo zakończone lub rozszerzające się w kieliszek, mogą być pojedyncze, piętrowe, albo widełkowato lub nieregularnie rozgałęzione. Powierzchnia może być gładka, pilśniowata, pokryta sorediami lub łuseczkami. Podecja na przekroju poprzecznym mają budowę warstwową, w środku zawsze są puste. Na szczycie podecjów znajdują się lecideowe owocniki[4] typu apotecjum. Nie mają wyraźnego, zróżnicowanego brzegu plechy i są zwykle otoczone bezbarwną strefą zwaną ekscypulum, ze względu na brak glonów. Tarczka owocnika ma zwykle jaskrawą barwę, od jaskrawoczerwonej i brązowej do (rzadziej) żółtej, w zależności od gatunku[5][6]. Zarodniki po 8 w worku, jednokomórkowe, bezbarwne. Pyknidia powstają na szczycie podecjów, są brunatne lub czerwone[4].

Rozmnażanie

Partner grzybowy (mykobiont) rozmnaża się płciowo przez zarodniki powstające w owocnikach. Wiele gatunków chrobotków rozmnaża się głównie lub wyłącznie wegetatywnie, rzadko lub wcale nie tworząc apotecjów. Bezpłciowo chrobotki rozmnażają się przez soredia i izydia, niektóre gatunki za pośrednictwem fragmentów plechy lub oderwanych łusek. Soredia powstają u wielu (ale nie wszystkich) gatunków. Gatunki z sorediami można rozpoznać po pylistym, mączystym nalocie. Izydia są większe, często brodawkowate, w postaci łatwo oddzielających się wyrostków służących do rozmnażania wegetatywnego. Są rzadkie i występują tylko u kilku gatunków[5][6].

Siedlisko

Chrobotki występują na odsłoniętym, otwartym gruncie, na próchnicy w lasach, na odsłoniętym torfie, rozkładającym się martwym drewnie, rzadko na korze żywych drzew i bezpośrednio na kamieniach. Wiele gatunków można znaleźć rosnących razem w tych siedliskach. Większość gatunków preferuje kwaśne gleby i słoneczne, dobrze oświetlone miejsca. Szczególnie powszechne są na obszarach, gdzie niedobór składników odżywczych lub płytka gleba hamuje konkurencyjne dla nich rośliny wyższe[6]. Kilka gatunków występuje na siedliskach wapiennych, takich jak rzadkie suche murawy lub skaliste zbocza.[2] Niektóre gatunki są powszechne na otwartych nasypach lub ugorach utworzonych podczas budowy dróg lub ścieżek, podczas gdy inne specjalizują się w określonych siedliskach i dlatego są mniej powszechne. Do najpowszechniejszych gatunków w Europie Środkowej należą chrobotek kubkowaty, chrobotek szydlasty, chrobotek cienki i chrobotek widlasty. Wiele gatunków chrobotków można znaleźć w odpowiednich siedliskach na kilku kontynentach, niemal na całym świecie. Niektóre gatunki są jednak również endemitami lokalnymi mniejszych regionów[5]. Chrobotki są szczególnie pospolite i liczne na północnych, arktycznych szerokościach geograficznych, ale występuje również na tropikalnych nizinach Amazonii i tundrze antarktycznej, z wyjątkiem gleb piaszczystych. Nie występują jedynie w bardzo suchych, pustynnych regionach[7].

Systematyka i nazewnictwo

[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Cladoniaceae, Lecanorales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].

Takson Cladonia utworzył Patrick Browne w 1756 r.[1] Synonimy naukowe[8]: Biscladinomyces Cif. & Tomas., Biseucladoniomyces Cif. & Tomas., Capitularia Flörke, Cenomyce Ach., in Luyken, Cenomyces Ach., Cenomyces subdiv. Cladina (Nyl.) Nyl., Cladinomyces Cif. & Tomas., Cladona Adans., Cladonia subgen. Cladina Nyl., Cladoniomyces E.A. Thomas ex Cif. & Tomas., Eucladoniomyces Cif. & Tomas., Helopodium Ach. ex Michx., Phyllocarpos Poir., Pyxidium Hill, Schasmaria (Ach.) Gray, Scyphiphorus Vent., Scyphophorus Ach. ex Michx., Scyphorus Raf. Nazwa polska według Wiesława Fałtynowicza[9].

Gatunki występujące w Polsce

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum[14]. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Lichenes of Poland. A fifth annotated checklist[2].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2025-11-06] (ang.).
  2. ↑ a b Wiesław Fałtynowicz i inni, Lichenes of Poland. A fifth annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2024, s. 1–751, ISBN 978-83-62975-47-1 (ang.).
  3. ↑ Piotr Osyczka, Anna Lenart-Boroń, Piotr Boroń, Kaja Rola, Lichen-forming fungi in postindustrial habitats involve alternative photobionts, „Mycologia”, 2020, DOI: 10.1080/00275514.2020.1813486.
  4. ↑ a b Janusz Nowak, Zygmunt Tobolewski, Porosty polskie, Warszawa-Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975, s. 670.
  5. ↑ a b c Ana Rosa Burgaz, Teuvo Ahti, Raquel Pino-Bodas, Mediterranean Cladoniaceae. Sociedad Española de Liquenología (SEL), Madrid 2020, s. 117, ISBN 978-84-09-21610-9.
  6. ↑ a b c Gattung Cladonia, [w:] Volkmar Wirth, Markus Hauck, Matthias Schultz, Die Flechten Deutschlands. Tom 1, Stuttgart: Ulmer Verlag, 2013, s. 369–414, ISBN 978-3-8001-5903-1.
  7. ↑ Soili Stenroos, Raquel Pino-Bodas, Jaakko Hyvönen, Helge Thorsten Lumbsch, Teuvo Ahti, Phylogeny of the family Cladoniaceae (Lecanoromycetes, Ascomycota) based on sequences of multiple loci, „Cladistics”, 35, 2019, s. 351–384, DOI: 10.1111/cla.12363.
  8. ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2014-07-03] (ang.).
  9. ↑ a b Wiesław Fałtynowicz, Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski, Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003, s. 9–435, ISBN 83-89648-06-7.
  10. ↑ a b c d Według Index Fungorum takson niepewny.
  11. ↑ W pracy Lichenes of Poland. A fifth annotated checklist traktowany jako synonim Cladonia coniocraea (Flörke) Spreng., według Index Fungorum to odrębne gatunki.
  12. ↑ Podany pod synonimiczną nazwą Cladonia polycarpoides Nyl.
  13. ↑ W Index Fungorum brak takiego gatunku.
  14. ↑ Index Fungorum (wyszukiwarka taksonów) [online] [dostęp 2025-11-06] (ang.).
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cladonia&oldid=78263341”