Cmentarz katolicki św. Jana w Bydgoszczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cmentarz św. Jana w Bydgoszczy
Obiekt zabytkowy nr rej. A/270/1 z 21 sierpnia 1991
Ilustracja
Nagrobki z końca XIX w. w lapidarium
Państwo

 Polska

Miejscowość

Bydgoszcz

Adres

ul. Cechowa
85-790 Bydgoszcz

Typ cmentarza

wyznaniowy

Wyznanie

Kościół katolicki

Data otwarcia

1782[1]

Zarządca

Parafia św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Bydgoszczy

Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa konturowa Bydgoszczy, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Cmentarz św. Jana w Bydgoszczy”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Cmentarz św. Jana w Bydgoszczy”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Cmentarz św. Jana w Bydgoszczy”
Ziemia53°09′09″N 18°10′28″E/53,152500 18,174444
Lapidarium, w którym zgromadzono najstarsze nagrobki
Grób ks. Juliusza Schmidta (1837-1929)
Mogiła rozstrzelanych 2 października 1939 r. przed kościołem św. Mikołaja, na rynku w starym Fordonie
Tablica ku czci pomordowanych

Cmentarz św. Jana w Bydgoszczycmentarz katolicki. Jest obok cmentarza Starofarnego najstarszą zachowaną nekropolią w Bydgoszczy

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Cmentarz znajduje się na osiedlu Stary Fordon, we wschodnich rubieżach Bydgoszczy, w pobliżu rzeki Wisły. Teren cmentarza przylega od wschodu do ul. Cechowej, między ul. Pielęgniarską a Kryształową.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Cmentarz św. Jana do 1990 r. należał do parafii św. Mikołaja, która wówczas była jedyną parafią katolicką na terenie Starego Fordonu. Cmentarz ten założono po 1780 r., w pewnym oddaleniu od świątyni parafialnej, co zostało wymuszone nowymi przepisami władz pruskich. Wcześniejszy cmentarz przykościelny, po raz pierwszy w źródłach pisanych odnotowano w 1555 r., a istniał on do końca XVIII wieku, przy kościele św. Mikołaja, częściowo w obrębie dzisiejszego rynku w Starym Fordonie[2].

Cmentarz przy ul. Cechowej został odnotowany po raz pierwszy w wizytacji parafialnej w 1781 r. Był to drugi cmentarz parafii św. Mikołaja, założony zgodnie z nowym zwyczajem tworzenia cmentarzy za miastem. W 1781 r. nikt jeszcze nie był na nim pochowany. Pochówki rozpoczęły się po likwidacji starego cmentarza przykościelnego w pierwszym dziesięcioleciu XIX wieku. Do końca lat 20. XX w. był to główny katolicki cmentarz dla mieszkańców Fordonu i okolic[2].

Kościół św. Jana został wzniesiony w latach 1878-1879 dla fordońskiej gminy ewangelickiej, która posiadała również swój cmentarz, położony na wschód od obecnego. Został on zdewastowany po II wojnie światowej, a do dziś zachował się tylko jeden nagrobek (należący do Pauliny Schwarz z domu Heise (1853-1932), z zatartą inskrypcją)[2]. 17 września 2017 odsłonięto tu lapidarium upamiętniające nekropolię ewangelicką[3]. Niektórych zmarłych z tego cmentarza ekshumowano i pochowano na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Bydgoszczy. Rekordowo niski poziom Wisły w czasie letniej suszy 2015 pozwolił odkryć kolejne nagrobki z tego cmentarza, które po 1945 posłużyły do umacniania nadbrzeży. Najstarszy nagrobek znaleziony w Wiśle pochodzi z 1894 roku[4][5]. Od ok. 1850 r. do 1950 na terenie przylegającym od wschodu do cmentarza ewangelickiego istniał także cmentarz więzienny Zakładu Karnego w Fordonie[2].

W 1990 r. po erygowaniu parafii katolickiej św. Jana przyznano jej cmentarz przy ul. Cechowej. W latach 90. XX w. przeprowadzono prace porządkowe. Utworzono lapidarium przenosząc niektóre stare nagrobki z ich dotychczasowego miejsca. Przy tej okazji uległo zniszczeniu kilka zabytkowych nagrobków z końca XIX i początków XX wieku[2].

W 1991 r. cmentarz został wpisany do rejestru zabytków.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Cmentarz posiada powierzchnię 0,5 ha. W 1996 r. na jego terenie było pochowanych 1 tys. osób[6]. Najstarszym zachowanym nagrobkiem na cmentarzu jest żeliwny krzyż z 1839 r. umieszczony na cokole z piaskowca z grobu księdza Ignacego Kriegera[2].

Najstarsze i najciekawsze nagrobki zachowane na cmentarzu znajdują się w lapidarium[2]:

Poza terenem lapidarium na uwagę zasługują groby następujących osób[2]:

Na cmentarzu znajduje się również wspólna mogiła ofiar egzekucji wykonanej przez niemiecki Selbstschutz 2 października 1939 r. przed kościołem na rynku fordońskim. Spoczywają tu[2]:

  • Wacław Wawrzyniak (1894-1939) – powstaniec wielkopolski, burmistrz Fordonu od 1921 r.,
  • Benon Kaszewski – drogerzysta,
  • Albin Piotrowski (1923-1939) – gimnazjalista,
  • Waldemar Podgórski – rzeźnik,
  • Stefan Zalesiak – maszynista w papierni w Fordonie,
  • Polikarp Ziółkowski – właściciel przetwórni owoców w Fordonie,
  • ks. Hubert Raszkowski – wikary[7],
  • ks. prałat Henryk Szuman ze Starogardu.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Odkrycie na rynku. Archeolodzy zabezpieczają szczątki byłych mieszkańców Fordonu
  2. a b c d e f g h i Gąsiorowski Bogdan Paweł, Zyglewski Zbigniew: Cmentarze fordońskie [w.] Dzieje Fordonu i okolic. Praca zbiorowa pod red. Zdzisława Biegańskiego. Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne. Bydgoszcz 1997. ISBN 83-86970-02-2
  3. Małgorzata Czajkowska Lapidarium upamiętniło cmentarz fordońskich ewangelików
  4. Wojciech Bielawa Wisła ma teraz niecały metr głębokości. Co odsłoniła?, bydgoszcz.gazeta.pl, 20.08.2015
  5. niewielkie cmentarze ewangelickie istniały także we wsiach, wchłoniętych w latach 70. XX w. przez „Nowy Fordon”: Zofinie (od 1899 r.), Pałczu (zachowane resztki mogił)
  6. Woźniak Zbigniew: Bydgoskie cmentarze. [w.] Bydgoska Gospodarka Komunalna. Bydgoszcz 1996. ISBN 83-85860-37-1
  7. http://diecezja.bydgoszcz.pl/2019/10/02/80-rocznica-rozstrzelania-mieszkancow-fordonu/

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Gąsiorowski Bogdan Paweł, Zyglewski Zbigniew: Cmentarze fordońskie [w.] Dzieje Fordonu i okolic. Praca zbiorowa pod red. Zdzisława Biegańskiego. Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne. Bydgoszcz 1997. ISBN 83-86970-02-2
  • Woźniak Zbigniew: Bydgoskie cmentarze. [w.] Bydgoska Gospodarka Komunalna. Bydgoszcz 1996. ISBN 83-85860-37-1