Fordon (Bydgoszcz)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fordon
Dzielnica Bydgoszczy
Ilustracja
Fragment dzielnicy widoczny ze Zbocza Fordońskiego
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Miasto Bydgoszcz
Data założenia 1382
Prawa miejskie 1382-przed 1400 i 1424-1973
W granicach Bydgoszczy 1973 (Fordon dolny)
1977 (Fordon górny + Powiśle)
Powierzchnia 30,63 km²
Wysokość 32-95 m n.p.m.
Populacja (2014)
• liczba ludności

71 850[1]
• gęstość 2366 os./km²
Nr kierunkowy 0-52
Kod pocztowy 85
Tablice rejestracyjne CB
Położenie na mapie Bydgoszczy
Położenie na mapie
53°08′51,47″N 18°10′03,98″E/53,147631 18,167772
Strona internetowa
Portal Portal Polska

Fordondzielnica Bydgoszczy leżąca w Dolinie Fordońskiej nad Wisłą, licząca około 72 tys. mieszkańców (koniec 2014)[1], do 1973 roku samodzielne miasto. Nazwa „Fordon” pochodzi od pobieranego kiedyś cła rzecznego.

Fordon uzyskał lokację miejską w 1382 roku, zdegradowany przed 1400 rokiem, lokowany w 1424 roku[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Dzielnica Fordon usytuowana jest w północno-wschodniej części miasta Bydgoszczy i złożona zasadniczo z trzech jednostek urbanistycznych: Fordonu I (taras dolny cześć zachodnia), Fordonu II (taras dolny część wschodnia) oraz Fordonu – Górny Taras. Ostatnia z jednostek wraz ze Zboczem Fordońskim zaliczana jest niekiedy do tzw. Północnego Pasa Rekreacyjnego Bydgoszczy.

Dzielnica od zachodu sąsiaduje z Lasem Gdańskim, od południa z osiedlami: Brdyujście i Siernieczek. Granicą wschodnią i częściowo południową jest Wisła, która wraz z granicą północną pokrywa się z granicą terytorium administracyjnego Bydgoszczy.

Pod względem fizycznogeograficznym dzielnica Fordon należy do trzech makroregionów. W związku z tym środowisko przyrodniczo-geograficzne jest tu zróżnicowane na stosunkowo niewielkim obszarze. Część północno-zachodnia (górny taras) należy do Pojezierza Południowopomorskiego, mezoregionu Wysoczyzna Świecka i mikroregionów Zbocze Fordońskie i Wysoczyzna Osielska (90–95 m n.p.m.). Część północno-wschodnia (Pałcz, Łoskoń) należy do makroregionu Dolina Dolnej Wisły, mezoregionu Dolina Fordońska i mikroregionu Przełom Doliny Wisły. Pozostała część należy do makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka, mezoregionu Kotlina Toruńska i mikroregionu Miasto Bydgoszcz. Enklawa Mała Kępa na prawym brzegu Wisły należy do mikroregionu Łęgi Ostromeckie[3]. Granicą makroregionów jest w części północnej 40–50 metrowe Zbocze Fordońskie z systemem malowniczych jarów i dolinek erozyjnych. Ciągnie się ono z zachodu na wschód, osiągając kulminację południowo-wschodnią na Górze Szybowników, po czym zakręca na północ, stanowiąc zachodnią krawędź Doliny Dolnej Wisły. Teren Fordonu znajduje się w obrębie trzech zasadniczych poziomów[3]:

  • wysoczyzny morenowej na górnym tarasie (ok. 90–95 m n.p.m.)
  • terasy VI pradoliny Wisły (dolny taras cześć zachodnia 55 m n.p.m.)
  • teras holoceńskich I – V w pobliżu Wisły (dolny taras część wschodnia i południowa 30–48 m n.p.m.)

Wysoczyzna morenowa położona jest ok. 45 m wyżej od dolnego tarasu, na którym progami o wysokości od kilku do kilkunastu metrów oddzielone są poszczególne terasy dolinne. Godny uwagi jest m.in. „klifowy” brzeg Wisły o wysokości ok. 20 m ciągnący się na długości ok. 1 km od Brdyujścia poprzez Wyszogród do parku Milenijnego, który stanowi podmywaną przez Wisłę krawędź terasy IV, a także próg oddzielający terasy nadzalewowe III i IV, ciągnący się wzdłuż ul. Altanowej. Warto dodać, że terasy I i II położone wzdłuż Wisły na osiedlu Niecponie, Powiśle i Łoskoń, stanowiły jeszcze w I połowie XIX wieku teren koryta roztokowego Wisły, osuszony podczas regulacji rzeki i zabezpieczony wałem przeciwpowodziowym w latach 80. XX w. Teren dolnego tarasu wznosi się skokowo w kierunku południowo-zachodnim, gdzie znajduje się piaszczysta terasa pradolina, stanowiąca dno dawnej Pra-Wisły płynącej na zachód do Morza Północnego. Pokrywają ją piaski eoliczne przewiane podczas okresu subarktycznego po ostatnim zlodowaceniu[3].

W pobliżu zachodniej granicy Fordonu przebiega wododział Brdy. W związku z tym cieki z obszaru Fordonu zasilają Wisłę bezpośrednio lub pośrednio. Najwięcej z nich spływa z Wysoczyzny Osielskiej poprzez jary w Zboczu Fordońskim i następnie znika w piaskach dolnego tarasu, zasilając wody podziemne. Na osiedlu Powiśle i Łoskoń znajdują się starorzecza będące pozostałością dawnego koryta Wisły[3].

Historycznie w skład obecnej dzielnicy Fordon wchodzą obszary przyłączone do Bydgoszczy w 1920, 1973 i 1977 roku. Zachodnie rubieże obecnego Fordonu to północna część gminy Fordonek (między ul. Jasiniecką, Fordońską, Korfantego) wcielonej do miasta Bydgoszczy w 1920 roku. Centralna i południowa część dzielnicy przylegająca do Wisły wraz z Fordonem lokacyjnym to obszar Fordon – dolny taras (830 ha) włączony 1 stycznia 1973 roku. Północna część dzielnicy Fordon składa się z czterech obszarów włączonych do Bydgoszczy 1 sierpnia 1977 roku: zachodniej części wsi Czarnówko (620 ha), wsi Mariampol (674 ha, obecny górny taras), fragmentu terytorium wsi Jarużyn (47 ha) oraz wsi Łoskoń (843 ha). Należy zaznaczyć, że w skład dzielnicy Fordon wchodzi również enklawa Mała Kępa (5,5 ha) leżąca na prawym brzegu Wisły, która nawiązuje do dawnego Zawiśla (199 ha) – terenu po wschodniej stronie zakola Wisły należącego do Bydgoszczy w latach 1920–1939 i 1945-1954. Małą Kępę włączono do terytorium Bydgoszczy w 1973 roku[4].

Ludność[edytuj | edytuj kod]

W 1970 roku Stary Fordon zamieszkiwało 8,7 tys. osób[5]. 20 lat później, w 1990 roku Stary i Nowy Fordon, zasiedlony nowymi mieszkańcami wprowadzającymi się do sukcesywnie oddawanych bloków mieszkalnych – liczył 53 tys. osób[6]. Liczba mieszkańców wzrastała do 1998 roku, kiedy odnotowano 71 tys. osób, po czym zaczęła nieznacznie spadać. W 2007 roku Fordon liczył 69,2 tys.[7] Od tego czasu rozpoczął się ponowny wzrost, co wiązać należy z rozwojem budownictwa mieszkaniowego zwłaszcza na osiedlach: Zofin, Pałcz, Nad Wisłą, Akademickim oraz Eskulapa. W 2014 roku dzielnicę Fordon zamieszkiwało 71,85 tys. osób[1]. Niemal wszyscy mieszkańcy posiadają swoje domy na dolnym tarasie Fordonu, taras górny do 2012 roku pozostawał niezurbanizowany (z wyjątkiem dawnej wsi Mariampol).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Fordon w okresie międzywojennym
Fragment kampusu UTP wzniesionego w latach 70. XX wieku

Miejscowość Wyszogród została wzmiankowana po raz pierwszy w 1113 roku w kronice Galla Anonima, w której opisał on zdobycie w 1112 roku Wyszogrodu przez Bolesława Krzywoustego. W ich wyniku gród został spalony, a jego odbudowa trwała wiele lat. Według pierwszego znanego dokumentu z 1145 roku właścicielem Wyszogrodu był Janusz Wojsławic z rodu Powałów. Wiadomo, że za czasów Powałów funkcjonował targ, karczmy i komora celna. Erygowano też parafię wyszogrodzką. W tym czasie był to ważny gród obronny na południu Pomorza Gdańskiego, strzegący przeprawy przez Wisłę. W 1242 roku książę kujawski Kazimierz Konradowic zbrojnie, przy pomocy wojsk krzyżackich, przejął kasztelanię wyszogrodzką. Podczas rozbicia dzielnicowego gród przez krótki czas był stolicą księstwa wyszogrodzko-bydgoskiego. Przez następne lata kasztelania wielokrotnie zmieniała swoją przynależność, by wreszcie w 1296 roku za sprawą Władysława Łokietka, zostać włączoną do księstwa inowrocławskiego. Z uwagi na duże znaczenie strategiczne, 12 maja 1330 roku gród został – rzekomo w odwecie za liczne napady – zaatakowany przez Krzyżaków pod wodzą komtura ziemi chełmińskiej Ottona von Lauterberga. W bitwie zginęła 200-osobowa załoga, a twierdza została spalona i doszczętnie zburzona. Mieszkańcom Wyszogrodu nakazano się przenieść w inne miejsce, 2 km na północny wschód[8].

21 października 1382 roku książę Władysław Opolczyk ulokował miasto na prawie chełmińskim w obecnym miejscu. W dniu 3 lipca 1424 roku król Władysław Jagiełło wydał nowy przywilej lokacyjny na prawie magdeburskim, używając po raz pierwszy obecną nazwę Fordon. W roku 1600 ówczesny proboszcz Baltazar Miaskowski wzniósł murowany kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem św. Mikołaja. Około 1617 roku miasto doszczętnie zniszczył ogromny pożar, do tego stopnia, że król zwolnił mieszczan od płacenia podatków. W 1656 roku całkowitą zagładę przyniósł miastu potop szwedzki. Szwedzi spalili miasto. Rozmiar zniszczeń był tak wielki, że ludność nie była w stanie odbudować swych domostw. W 1665 roku podjęto decyzję o odbudowie kościoła. W mieście mieszkało wielu Żydów, z tego powodu w roku 1699 zbudowano nową synagogę (poprzednia została zniszczona podczas potopu szwedzkiego). Początek XVIII w. przyniósł największe zniszczenia dla Fordonu. Wojna północna przyczyniła się do wyludnienia miasta, ponadto wielokrotne pożary, a także powódź spowodowały, że w 1726 roku pisano o Fordonie jako o „ubogim miasteczku”.

5 grudnia 1772 roku – w wyniku pierwszego zaboru pruskiego – Fordon znalazł się pod panowaniem Prus. Po niedługim czasie miasto wcielono do Księstwa Warszawskiego, a 6 czerwca 1812 roku w pobliżu odpoczywał wraz ze swoim wojskiem cesarz Napoleon Bonaparte[9]. W 1831 spośród 2 tys. mieszkańców Fordonu prawie 1,5 tys. stanowili Żydzi[10]. W 1853 roku w byłym budynku komory celnej utworzono dom poprawczy (późniejsze więzienie) dla kobiet. W 1859 roku powstała Ochotnicza Straż Pożarna, dla której w 1909 roku wybudowano remizę. W latach 1877–1879 wybudowano kościół ewangelicki pod wezwaniem św. Jana. Koniec XIX w. i początek XX w. to epoka rozwoju przemysłu. W tym czasie powstało wiele przedsiębiorstw i fabryk, m.in. tartak (1889 r.), cegielnia (1889 r., rozebrana w lipcu 2014), fabryka papy dachowej (1895 r.) i wiele innych. W latach 1891–1893 wybudowano most fordoński według projektu prof. Georga Christopha Mehrtensa. Koszt jego budowy wyniósł 10 mln marek w złocie.

20 stycznia 1920 roku miasto zostało uroczyście przejęte przez władze polskie. W okresie międzywojennym w mieście istniała szkoła szybowcowa i lotnisko dla szybowców. We wrześniu 1939 roku miasto zostało włączone do Trzeciej Rzeszy. Podczas II wojny światowej w Dolinie Śmierci na fordońskich „górkach” Niemcy wymordowali kilka tysięcy mieszkańców Bydgoszczy i Fordonu, co upamiętniają pomnik i groby ofiar. 26 stycznia 1945 roku cofające się wojska niemieckie zniszczyły fordoński most, a następnego dnia Fordon został wyzwolony spod okupacji hitlerowskiej. W I połowie 1945 w mieście sformowano 47 pułk piechoty[11], wchodzący w skład 14 Dywizji Piechoty.

Koncepcja włączenia Fordonu do Bydgoszczy pojawiła się w związku z bliskim sąsiedztwem i szukaniem nowych terenów dla budownictwa mieszkalnego. Jeszcze w maju 1964 roku Wojewódzka Rada Narodowa w Bydgoszczy przyjęła uchwałę, według której scalenie obydwu ośrodków miałoby nastąpić w 1970 roku. W marcu 1968 roku odbyło się pierwsze z wielu zebrań i konsultacji Prezydium Miejskiej i Powiatowej Rady Narodowej w Bydgoszczy. W roku kolejnym podjęto decyzję o wybudowaniu na granicy Fordonu i Bydgoszczy Zespołu Szkół Wyższych – ATR, co miało przesądzić o połączeniu obu ośrodków. Początkowo radni z Fordonu sprzeciwiali się połączeniu obydwu miast, a swoją zgodę wyrazili dopiero w listopadzie 1972 roku[12]. W dniu 8 grudnia 1972 roku podjęto uchwałę o przyłączeniu Fordonu do Bydgoszczy. Weszła ona w życie z dniem 1 stycznia 1973 roku. W chwili przyłączenia Fordon liczył 8500[13]–8700 mieszkańców i zajmował obszar niespełna 840 ha. Prace przygotowawcze do połączenia obu miast prowadziła specjalna komisja obydwu miejskich rad narodowych, funkcjonująca dopiero od grudnia 1972. W efekcie połączenia Fordon uzyskał drugą (po linii 101) linię komunikacji miejskiej (65 – początkowo z ul. Wyścigowej), obniżenie cen wody oraz wysokości opłat najmu za lokale komunalne. Dopiero pod koniec 1973 roku kosztem 1 mln ówczesnych złotych obniżono stawki za połączenia telefoniczne (aż do tamtej pory taryfikowane jak za rozmowy międzymiastowe). Połączenie obydwu miast spowodowało również konieczność przemianowania aż 51 nazw ulic, dublujących się z nazwami ulic w Bydgoszczy.

Wznoszenie nowych osiedli rozpoczęło się w 1981 roku. W połowie lat 90. w dzielnicy ukończono następujące osiedla, podzielone według Fordońskiej Spółdzielni Mieszkaniowej: Bohaterów (1981-1985; 6,5 tys. mieszk.), Bajka (od 1983; 7 tys.), Szybowników (od 1985; 7 tys.) i Przylesie (od 1985; 8,5 tys.) oraz wybudowane nowym systemem budowlanym Tatrzańskie (1988-1992; 8,5 tys.) i Niepodległości (1,5 tys.). Osiedle Nad Wisłą stanowi kontynuację osiedla o tej samej nazwie wybudowanego w latach 60. XX wieku[14].

W roku 2014 przystąpiono do budowy linii tramwajowej łączącej Fordon z centrum miasta (oddanej do użytku 16 stycznia 2016), a w 2015 – ul. Wyzwolenia w obrębie Starego Fordonu. W latach 2016–2018 przewidywano remonty ulic Bydgoskiej, Promenada, Zakładowej, Frycza-Modrzewskiego, fragmentów ulic Nad Wisłą, Filomatów, Rybaki i Kapeluszników, wydłużenie ul. Ordynackiej od Sikorskiego do Cierpickiej oraz budowę parkingu przy ul. Rybaki. Ponadto planowane jest stworzenie chodnika i drogi rowerowej na ul. Promenada oraz ścieżek wzdłuż nabrzeża z małą architekturą (ławki, kosze, stojaki rowerowe, siłownie plenerowe), a także budowa niewielkiego portu na bulwarach[15], na przedłużeniu ul. Frycza-Modrzewskiego[16]. Na umocnionym nasypie u podnóża skarpy przewidywana jest także promenada wzdłuż Wisły do ul. Rybaki o szerokości co najmniej 6,5 m, przechodząca następnie w ścieżkę na wale przeciwpowodziowym[17]. Przewidziane koszty rewitalizacji szacowano na 50 mln zł[18], ale ostatecznie prace podjęto dopiero w 2019 roku[19], kiedy przeprowadzono remont ulic Mącznej, Piekary, Rakowej, Góralskiej, Przy Bóżnicy oraz Rynek[20]. Również w 2019 nowej nawierzchni doczekała się ul. Bydgoska, którą oddano do użytku 22 sierpnia[21][22]. W końcu września 2019 ogłoszono z kolei przetarg na rewitalizację Rynku w trybie "projektuj i buduj", przewidujący zwiększenie udziału zieleni, nawierzchnie z kamiennej kostki, instalację eleganckiego oświetlenia i fontanny[23].

W II dekadzie na obszarze dzielnicy powstało kilka murali, wykonanych m.in. przez więźniów i bezdomnych. Mieszkańcy schroniska przy ul. Fordońskiej na betonowym ogrodzeniu namalowali pod okiem artystów własne twarze, natomiast więźniowie na ścianie budynku przy ul. Bora-Komorowskiego umieścili rybaka, łowiącego, a następnie wypuszczającego rybę. Swój projekt nazwali Płynąć do wolności[24].

17 kwietnia 2019 po godz. 15:00 na fordońskich górkach, w okolicy Doliny Śmierci, doszło do pożaru 29 ha lasów. Słup dymu był widoczny z odległości kilkudziesięciu kilometrów. Z ogniem walczyło niemal 100 strażaków (26 zastępów), a do akcji gaśniczej użyto samolotu Dromader[25][26]. 30 czerwca 2019 doszło do kolejnego pożaru lasu, tym razem między Centrum Onkologii a osiedlem Eskulapa[27].

Obecnie Fordon jest dzielnicą Bydgoszczy.

Rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Dzielnica Fordon obfituje w tereny zielone. Stanowią one jedną trzecią całej powierzchni jednostki. Na całym obszarze Fordonu uwzględniającym dolny i górny taras znajduje się 28,5 ha terenów zieleni urządzonej i 1007,9 ha zieleni nieurządzonej[28]. Większość zieleni utrzymywanej przez służby miejskie znajduje się w centralnej części dzielnicy: Są to m.in. park Milenijny nad Wisłą, skwer przy ul. Andersa, park leśny przy ul. Skarżyńskiego, skwery w Starym Fordonie oraz Dolina Śmierci.

Duże obszary zieleni nieurządzonej o funkcji krajobrazowej i ochronnej zlokalizowane są na górnym tarasie Fordonu (ponad 500 ha), w pobliżu ul. Rejewskiego oraz nad Wisłą. Ofertę środowiskową uzupełniają lasy, rozmieszczone enklawami na dolnym tarasie, wzdłuż Zbocza Fordońskiego oraz otaczające dzielnicę od północy (Las Jastrzębie) i zachodu (Las Gdański). Charakter grądu, z przewagą dębu ma Las Jarużyński, położony w północnej części Fordonu (Zofin, Mariampol, Jarużyn). W rejonie Strzelec i Gądcza zbocze Doliny Wisły porastają buczyny, a miejscami spotyka się jaskinie.

Na terenie dzielnicy znajdują się trzy duże kompleksy przyrodniczo-rekreacyjne, potencjalnie o znaczeniu ogólnomiejskim:

  1. Strefa nadwiślańska obejmująca teren zalewowy oraz nabrzeża Wisły od toru regatowego, poprzez Wyszogród, Stary Fordon w dół Wisły
  2. Zbocze Fordońskie oraz fragment górnego tarasu (ok. 290 ha), wchodzące w skład Parku Krajobrazowego Doliny Dolnej Wisły, z trzema symbolami dzielnicy: Doliną Śmierci, Górą Szybowników i Dębem Napoleona.
  3. Park przy ulicy Rejewskiego (ok. 60 ha) wraz z akwenami, o dużej przejrzystości wody

Miejskie plany zagospodarowania terenu zmierzają do utworzenia na terenie Fordonu kilku parków osiedlowych, które byłyby miejscem pierwszego kontaktu rekreacyjnego dla mieszkańców: terenu u zbiegu ulic: Andersa i Akademickiej, przy ul. Berlinga oraz między ulicami Andersa i Wyzwolenia[28].

W 2018 nieopodal dawnej pętli autobusowej Mariampol, między ul. Wyzwolenia a stadniną koni i w pobliżu przystanku tramwajowego Łoskoń powstała trasa spacerowa o długości 1 km, przypominająca historię czterech dawnych wsi, które istniały przed przyłączeniem tych terenów do Bydgoszczy: Mariampola, Zofina, Pałcza i Łoskonia. Atrakcja powstała w ramach Bydgoskiego Budżetu Obywatelskiego[29].

Również w 2018 ze środków pochodzących z budżetu obywatelskiego przewidziane jest wzniesienie wieży widokowej między ul. Tatrzańską i Świętokrzyską w Fordonie[30].

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie dzielnicy Fordon w 2012 roku znajdowały się następujące obiekty sportowe[28]:

  • 4 kompleksy typu Orlik 2012 (ul. Piwnika Ponurego 10, ul. Duracza 7, ul. Berlinga 3, ul. Kromera 11)
  • 5 boisk wielofunkcyjnych
  • 2 hale sportowe (ul. Kromera 11)
  • 3 baseny kryte (XV LO ul. Fieldorfa-Nila (d. Berlinga) 13, SP65 – ul. Golloba 7, ul. Romanowskiej 2; w 2018 ogłoszono przetarg na budowę czwartego, 3-kondygnacyjnego obiektu przy SP nr 67 przy ul. Kromera z terminem realizacji pierwotnie do lata, a ostatecznie do października 2020)[31][32], wygrany przez Strabag z ofertą o wartości 32,8 mln zł. Powierzchnia użytkowa wyniesie blisko 5 tys. m kw. W skład obiektu będą wchodzić 25-metrowy, 6-torowy basen pływacki (wyposażony w dźwig dla osób niepełnosprawnych) o głębokości od 1,2 do 1,8 m oraz 12,5-metrowy basen rekreacyjny i do nauki pływania, a także grzybek wodny, rwąca rzeka, ławeczka z masażem, gejzer wodny z oświetleniem podwodnym, brodzik dla dzieci wymagających opieki rodziców o głębokości od 15 do 30 cm ze zjeżdżalnią, wanny do hydromasażu, jacuzzi z oświetleniem podwodnym, rura-zjeżdżalnia o długości około 58 m wyposażona w multimedia, kompleks SPA (2 suche sauny fińskie z natryskami) oraz kompleks rekreacyjny (siłownia i sala fitness). Na widowni zaplanowano 159 miejsc[33].
  • 1 stadion sportowy (u. Sielska 12, dawna Wisła Fordon, w gestii Zawiszy Bydgoszcz)
  • 1 kryte lodowisko (ul. Golloba 7)
  • 3 korty tenisowe (ul. Berlinga 3, ul. Piwnika Ponurego 10, ul. Andersa / Akademicka)
  • 1 tor speedrowerowy (ul. Wiszniewskiego)
  • 1 skatepark (przy ul. Piwnika-Ponurego 10)

W ramach rozwoju Bydgoskiego Węzła Wodnego w Starym Fordonie nad Wisłą planowana jest budowa bulwarów, przystani i przystanku Tramwaju Wodnego.

Drogi rowerowe[edytuj | edytuj kod]

Dzielnica posiada ścieżki rowerowe biegnące m.in. wzdłuż ul. Fordońskiej, Rejewskiego, Akademickiej, Lewińskiego, Twardzickiego, Wyzwolenia[28]. Oddana do użytku w 2011 roku droga rowerowa łączy Fordon z Leśnym Parkiem Kultury i Wypoczynku w Myślęcinku. Studium transportowe Bydgoszczy przewiduje rozbudowę dróg rowerowych m.in. wzdłuż ul. Andersa, Bora-Komorowskiego, Wyszogrodzkiej, Skarżyńskiego, Cechowej. Wzdłuż brzegu toru regatowego oraz Wisły planowana jest budowa ścieżki rowerowej łączącej Stare Miasto z Fordonem. Przystankiem tej trasy jest m.in. grodzisko Wyszogród. Jej przedłużeniem jest szlak pieszo-rowerowy urządzony na koronie wałów przeciwpowodziowych w Fordonie, który umożliwia obserwację, a także bezpośrednią eksplorację zachodniego nabrzeża Wisły[28].

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przez Fordon przebiega kilka znakowanych pieszych szlaków turystycznych. Pierwszym z nich jest szlak turystyczny zielony szlak „Nadwiślański” prowadzący przez Las Gdański i górny taras w kierunku Świecia. Kolejny szlak turystyczny czerwony szlak turystyczny „im. Jeremiego Przybory” prowadzi wzdłuż Zbocza Fordońskiego od Myślęcinka do Mariampola. Inny rozpoczynający się w Fordonie szlak turystyczny czerwony szlak „Turystów pieszych TALK” prowadzi do Gościeradza[34].

Wzdłuż ul. Fordońskiej przebiega rowerowy szlak turystyczny Bydgoszcz-Toruń. Częściowo pokrywa się z nim szlak rowerowy „Dookoła Doliny Dolnej Wisły”, który biegnie ponadto wzdłuż ul. Twardzickiego. Kolejny szlak „Po Dolinie Wisły” wytyczono przez górny taras Fordonu i ul. Jasiniecką[28].

Tereny chronione[edytuj | edytuj kod]

Około połowa powierzchni dzielnicy Fordon leży w strefie obszarów przyrodniczo chronionych. Dotyczy to Zbocza Fordońskiego, które należy do Zespołu Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego oraz górnego tarasu i dolnej części Zbocza Fordońskiego, należącego do Obszaru Chronionego Krajobrazu Północnego Pasa Rekreacyjnego Miasta Bydgoszczy[35].

Tereny zalewowe nad Wisłą włączone są do obszarów Natura 2000: Dolina Dolnej Wisły (obszar specjalnej ochrony ptaków) oraz Solecka Dolina Wisły.

W Fordonie znajduje się ponadto wiele pomników przyrody. Są to m.in. głaz narzutowy w pobliżu ul. Rejewskiego, dęby szypułkowe przy ul. Pod Skarpą, topole czarne w parku Milenijnym. Jedyny w swoim rodzaju jest Dąb Napoleona rosnący na Zboczu Fordońskim, którego wspominał Jeremi Przybora spędzający młodzieńcze lata w Fordonie[36]. 13 września 2017 w rejonie planowanego Parku Akademickiego przy ul. Rejewskiego utworzono użytek ekologiczny[37].

Podział na osiedla[edytuj | edytuj kod]

Dzielnica Fordon podzielona jest na następujące osiedla (z zachodu na wschód):

  1. Eskulapa – osiedle mieszkaniowe rozwijające się od 2000 r., mieści m.in. Centrum Onkologii im. prof. Franciszka Łukaszczyka, Centrum Rehabilitacji i Sportu, dom Sue Ryder
  2. Akademickie – położone między ulicami: Akademicką i Fordońską, mieści m.in. kampus Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego im. J.J. Śniadeckich oraz tereny leśne, w tym przeznaczone na park przy ul. Rejewskiego
  3. Przylesie – najbardziej na zachód wysunięte fordońskie osiedle bloków wielorodzinnych (wznoszonych w okresie 1985–1988) oraz domów szeregowych rozbudowane w latach 80. i 90. XX w.; położone między ul. Akademicką, a Zboczem Fordońskim
  4. Bohaterów – osiedle bloków wielorodzinnych (wznoszonych w okresie 1982–1985) położone między ul. Akademicką / Andersa, a Zboczem Fordońskim, od zachodu poprzez ul A. Fiedlera graniczy z osiedlem Przylesie,
  5. Bajka – osiedle bloków wielorodzinnych (wznoszonych w okresie 1983–1986) ograniczone ulicami: Akademicką, Andersa i Brzechwy, dysponuje też terenem leśnym
  6. Szybowników – osiedle bloków wielorodzinnych (wznoszonych w okresie 1985–1988) oraz domów szeregowych wzniesione w latach 80. i 90. XX w., położone u podnóża Góry Szybowników, ograniczone ulicami: Kleeberga, Andersa i Zboczem Fordońskim
  7. Sielskie – niewielkie osiedle położone w centrum dzielnicy, między ul. Andersa, Brzechwy, Kasztelańską, a linią kolejową, mieści m.in. dawny stadion Wisły Fordon w gestii klubu Zawiszy Bydgoszcz
  8. Wyszogród – osiedle położone między Wisłą a linią kolejową, mieszczące m.in. grodzisko Wyszogród i park Milenijny
  9. Tatrzańskie – osiedle bloków wielorodzinnych (wznoszonych w okresie 1988–1992) położone u podnóża Zbocza Fordońskiego, ograniczone ulicami: Andersa, Orląt Lwowskich
  10. Kasztelanka – osiedle położone między ulicami: Kasztelańską, Andersa, Ryńskiego, Swobodną, Wyzwolenia, od południa graniczące ze Starym Fordonem
  11. Stary Fordon – położony między Wisłą na południu i wschodzie, ul. Ametystową na zachodzie i Kryształową na północy, mieści średniowieczne miasto lokacyjne Fordon, włączone w 1973 roku w skład miasta Bydgoszczy
  12. Nad Wisłą – osiedle zlokalizowane na północ od Starego Fordonu, między ul. Kryształową, Ryńskiego, a Bortnowskiego na północy, mieści zabudowę wielo- i jednorodzinną
  13. Niecponie – położone na wschód od osiedla Nad Wisłą, między granicą zabudowy na terenie nadzalewowym a Wisłą, mieści m.in. działki rekreacyjne, brak tu zabudowy z uwagi na możliwość zalania terenu w razie przerwania wałów przeciwpowodziowych; przed regulacją rzeki w końcu XIX wieku, istniały tu starorzecza oraz kępy przedzielone odnogami Wisły
  14. Powiśle – obszar niezabudowany zlokalizowany na terenie zagrożonym zalaniem w razie przerwania wałów przeciwpowodziowych, położony między ul. Bora-Komorowskiego na zachodzie, Zofińską na południu, Sudecką na północy oraz Wisłą na wschodzie, przed regulacją Wisły w końcu XIX wieku znajdowało się tu roztokowe koryto rzeki
  15. Pałcz – osiedle, którego nazwa nawiązuje do dawnej wsi, zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna rozwijająca się po 2000 roku, położone między ul. Bora-Komorowskiego na wschodzie, ul. Andersa na zachodzie, ul. Geodetów na północy i ul. Bortnowskiego na południu
  16. Niepodległości – osiedle bloków wielorodzinnych wznoszonych po 1990 roku, położone między ul. Andersa na wschodzie, ul. Pelplińską na zachodzie, ul. Geodetów na północy, a ul. Orląt Lwowskich na południu
  17. Zofin – osiedle, którego nazwa nawiązuje do dawnej wsi, położone u podnóża Zbocza Fordońskiego, od południa graniczy z osiedlem Tatrzańskim (ul. Orląt Lwowskich), a od wschodu z osiedlem Niepodległości (ul. Pelplińska); zabudowa wielorodzinna i szeregowa rozwija się po 1990 roku
  18. Łoskoń – obszar obejmujący północne rubieże dzielnicy Fordon, którego nazwa nawiązuje do dawnej wsi, rzadko zabudowany z uwagi na możliwość zalania terenu w razie przerwania wałów przeciwpowodziowych, mieści m.in. oczyszczalnię ścieków Fordon oraz dawne starorzecza, których geneza wiąże się z czasami przed 1870 rokiem, gdy Wisła nie była jeszcze uregulowana
  19. Mariampol – osiedle, którego nazwa nawiązuje do dawnej wsi, o dość rzadkiej, lecz rozwijającej się zabudowie, położone na górnym tarasie Fordonu w pobliżu Lasu Jarużyńskiego; podzielone na Mariampol Górny i Dolny
  20. Górny Taras – obszar ograniczony od południa i wschodu Zboczem Fordońskim, przeznaczony docelowo pod zabudowę mieszkaniową i usługową, do 2010 roku praktycznie niezabudowany, „fordoński interior” służący rekreacji mieszkańców dzielnicy

Niekiedy w skład szeroko pojętego Fordonu zalicza się również jednostkę urbanistyczną Brdyujście. Inwestorzy prywatni używają ponadto nazw handlowych, nie zatwierdzonych urzędowo, np. Osiedle Uniwersyteckie lub Osiedle Olimpijczyków[38].

Obiekty[edytuj | edytuj kod]

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Obiekty sakralne i cmentarze[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez Fordon przejeżdżają linie autobusowe w następujących relacjach:

Linie autobusowe Dzienne:

  • 65 Dworzec Leśne – Nad Wisłą – (w oznaczonych kursach Łoskoń)
  • 69 Błonie – Tatrzańskie (przez Centrum Onkologii)
  • 73 Eskulapa – Kapuściska (w oznaczonych kursach skrócone kursy:do Łęgnowa , Dworca Bielawy(w sezonie) , Stomilu)
  • 74 Tatrzańskie – Wyścigowa (w oznaczonych kursach skrócone kursy do Dworca Fordon)
  • 75 Przylesie – Ostromecko (linia sezonowa)
  • 81 Tatrzańskie – IKEA (w oznaczonych kursach trasa wydłużona do Tor Regatowy lub Przemysłowej) (w oznaczonych kursach skrócona do Centrum Onkologii)
  • 82 Tatrzańskie – Zamczysko
  • 83 Tatrzańskie – Czyżkówko
  • 89 Tatrzańskie – Błonie (przez Kaliskiego/UTP)

Nocne:

  • 31N Łoskoń/Zajezdnia – Dworzec Leśne (w oznaczonych kursach do Podkowy)
  • 32N Dworzec Błonie – Tatrzańskie (w oznaczonych kursach do Łoskoń/Zajezdnia),
  • 33N Piaski – Tatrzańskie (w oznaczonych kursach do Łoskoń/Zajezdnia)

16 stycznia 2016 r. Uruchomiono linię tramwajową do Fordonu. Na terenie Fordonu znajdują się 3 pętle tramwajowe:

  • Przylesie (pętla awaryjna)
  • Niepodległości
  • Łoskoń

Przez Fordon przejeżdżają 4 linie tramwajowe w następujących relacjach:

  • 3: Wilczak – Łoskoń
  • 5: Rycerska – Łoskoń
  • 7: Zajezdnia Tramwajowa - Niepodległości
  • 10: Las Gdański – Niepodległości

Przy ulicy Fordońskiej znajduje się kilka przystanków komunikacji międzymiastowej, skąd mieszkańcy dzielnicy Fordon mogą korzystać,docierając do Torunia, Unisławia, Warszawy itp.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Liczba ludności w jednostkach urbanistycznych. Oficjalny Serwis Bydgoszczy. [zarchiwizowane z tego adresu].
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 30-31.
  3. a b c d Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996.
  4. Licznerski Alfons: Rozwój terytorialny Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska II.
  5. Dzieje Fordonu i okolic. Praca zbiorowa pod red. Zdzisława Biegańskiego. Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne. Bydgoszcz 1997. ​ISBN 83-86970-02-2​.
  6. Rogalski Bogumił: Charakterystyka i niektóre uwagi do miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska XVI.
  7. Lokalny Program Rewitalizacji dla miasta Bydgoszczy na lata 2007–2015.
  8. DJ: Krótka historia największej dzielnicy miasta. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2011-06-26. [zarchiwizowane z tego adresu].
  9. Krzysztof Błażejewski: Napoleon wróci nad Wisłę. Express Bydgoski, 2012-06-30.
  10. Aleksandra Lewińska: Wszystkie tajemnice Fordonu: doktor od Marylin Monroe, warownia nad Wisłą. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2017-06-02.
  11. Wojciech Borakiewicz: Gdy w Fordonie rządzili Sowieci. Historia z powojennych czasów. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2018-10-20.
  12. Krzysztof Błażejewski „Stary Fordonie, Bydgoszcz cię uprzejmie zaprasza...”, Express Bydgoski 2 czerwca 2012.
  13. Tamże.
  14. Dzieje Fordonu i okolic pod red. Z. Biegańskiego, Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne, Bydgoszcz: 1997.
  15. Wojciech Bielawa: Zablokowali ulice i dopięli swego. Ten remont to dopiero początek. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2015-07-31..
  16. bor: Tak ma wyglądać nowe nabrzeże na Starym Fordonie. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-06-12.
  17. bor: Wirtualny spacer po odnowionym Fordonie. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2016-03-15.
  18. Aleksandra Lewińska: Rewitalizacja Fordonu zacznie się od ul. Bydgoskiej. W tym roku. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2018-01-22.
  19. Marta Leszczyńska: Stary Fordon I etap (ul. Bydgoska). 2019 rok. Koszt – 14 mln zł. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-01-25.
  20. ml: Startuje rewitalizacja Starego Fordonu. Wreszcie początek, ale koniec odległy. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-02-11.
  21. Wojciech Borakiewicz: Bydgoska prawie gotowa. Ważny etap rewitalizacji Starego Fordonu. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-07-22.
  22. Andrzej Tyczyno: Progi zwalniające na ul. Bydgoskiej są za wysokie. 'Niszczą podwozia'. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-09-01. [dostęp 2019-09-17].
  23. Stary Fordon. Ratusz szuka firmy, która zajmie się rewitalizacją rynku. 2019-09-28. [dostęp 2019-10-12].
  24. Marta Leszczyńska: Fordon też ma mural. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2018-06-13.
  25. sza: Pożar w Fordonie. Zobacz, jak wygląda pogorzelisko. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-04-19.
  26. mk, sza: Pożar w Fordonie widziany z lotu ptaka. Oto zdjęcia z drona. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-04-17.
  27. mc: Groźny pożar w Fordonie. Palił się las przy Centrum Onkologii. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-06-30.
  28. a b c d e f Tereny wypoczynku i rekreacji w Bydgoszczy – diagnoza stanu istniejącego i kierunku rozwoju. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy. Załącznik do Uchwały nr XXXV/731/12 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 28 listopada 2012 roku.
  29. kp: Nowa trasa spacerowa w Fordonie. Poświęcona czterem wsiom. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2018-07-13. [dostęp 2018-07-15].
  30. as: Powstanie wieża widokowa. Z pięknym spojrzeniem na miasto. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2017-10-29.
  31. dss: Zdecydowały głosy 15 tys. bydgoszczan. Prawie jak aquapark. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2018-08-02.
  32. bor: Nowy basen w Bydgoszczy. Ma szczęście, bo już jest w budowie. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-09-10. [dostęp 2019-09-17].
  33. bor: Nowy basen w Fordonie. Ratusz wybrał wykonawcę inwestycji. 2019-04-23.
  34. Włodzimierz Bykowski, Weekend w drodze – interaktywny przewodnik rowerowy okolic Bydgoszczy, Bydgoszcz: Wydawnictwo Apeiron, 1999, ISBN 83-911441-0-0, OCLC 749444166.
  35. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy – załącznik nr 1 do uchwały nr L/756/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 15 lipca 2009 r.
  36. Renata Kaja, Bydgoskie pomniki przyrody, Bydgoszcz: Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, 1995, ISBN 83-85860-32-0, OCLC 749523197.
  37. Remigiusz Jaskot: Radni pozwalają na kąpiel i nurkowanie w parku. Pomimo rzadkich gatunków. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2017-09-12.
  38. W Fordonie już budują nowe osiedle. Zamieszka tu aż 600 rodzin. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2018-11-27.
  39. Rudolf Modrzejewski i aspekty promocji Bydgoszczy towarzyszące nadaniu Mostowi Fordońskiemu jego imienia. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy, 2008-03-29. [dostęp 2019-09-17].
  40. Wojciech Bielawa: Cegielnia w Fordonie przeszła do historii. Co dalej?. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2014-07-26. [dostęp 2014-07-29].
  41. bor: Skrzyknęli się i stworzyli straż pożarną w Fordonie. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-04-25.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zdzisław Biegański (red.): Dzieje Fordonu i okolic, Bydgoszcz 1997
  • Włodzimierz Bykowski; Wieńczysław Bykowski: Kujawsko-pomorskie dla każdego. Przewodnik turystyczny po najciekawszych miejscach województwa, Apeiron & Towarzystwo Przyjaciół Dolnej Wisły, Bydgoszcz 2005, ​ISBN 83-919091-1-5​ & ​ISBN 83-919299-5-7​.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Panorama Fordonu wykonana z Góry Szybowników
Panorama Fordonu wykonana z Góry Szybowników