Doktor Jekyll i pan Hyde (nowela)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Doktor Jekyll i pan Hyde
Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde
Ilustracja
Strona tytułowa wydania z 1886 roku
Autor Robert Louis Stevenson
Typ utworu nowela
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Wielka Brytania, Londyn
Język angielski
Data wydania 1886
Wydawca Longmans, Green & Co.
Aktor Richard Mansfield wciela się w podwójną rolę

Doktor Jekyll i pan Hyde (ang. Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde)[1] – brytyjska nowela napisana przez szkockiego autora Roberta Louisa Stevensona, po raz pierwszy w oryginale opublikowana w dniu 5 stycznia 1886 roku. Nowela ta jest znana jako portret psychopatologii i podwójnej osobowości. W kulturach anglojęzycznych fraza „Jekyll i Hyde” oznacza kogoś o dwulicowej osobowości.

„Dr Jekyll i Mr Hyde” szybko odniósł ogromny sukces i stał się jednym z bestsellerów R.L. Stevensona. Pierwsze adaptacje pojawiły się rok po publikacji, a sama książka stała się inspiracją wielu filmów.

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Utwór opowiada o londyńskim prawniku Johnie Gabrielu Uttersonie, który prowadzi dochodzenie w sprawie dziwnych powiązań między jego przyjacielem, cenionym lekarzem dr Henrym Jekyllem a mizantropijnym Edwardem Hyde’em. Podejrzewa on, że Hyde zastrasza Jekylla do uczynienia jego spadkobiercą.

Członek parlamentu i klient Uttersona – sir Andrew Carew zostaje pobity na śmierć, a policja z Uttersonem odkrywa że za zbrodnią stoi Hyde. Jednak narzędziem zbrodni jest laska niegdyś ofiarowana Jekyllowi przez Uttersona. W dodatku pismo Hyde’a na napisanym przez niego liście jest identyczne z Jekyllem, co prowadzi Uttersona do wniosku, że Jekyll sfałszował notatkę, aby chronić Hyde’a.

Niedługo Jekyll zrywa wszelkie kontakty. Dr Hastie Lanyon, wspólny znajomy Jekylla i Uttersona, umiera w szoku po otrzymaniu informacji dotyczących Jekylla i przed śmiercią daje Uttersonowi list, który należy otworzyć po śmierci lub zniknięciu Jekylla. Na początku marca kamerdyner Jekylla, Poole, odwiedza Uttersona i mówi, że Jekyll od tygodni ukrywa się w swoim laboratorium. Utterson i Poole włamują się do laboratorium, gdzie znajdują martwego Hyde’a w ubraniu Jekylla.

W liście przeznaczonym dla Uttersona Jekyll ujawnia, że zmęczony tłumieniem swych zachowań niegodnych jego pozycji społecznej, stworzył eliksir pozwalającego zmienić postać. Pod osłoną nocy Jekyll jako Hyde staje się ucieleśnieniem zła. Nie czuje z tego powodu z wyrzutów sumienia, do momentu zamordowania sir Carewa. Obawiając się schwytania i kary śmierci Jekyll chce zrezygnować z podwójnego życia, jednak zmienia się w Hyde’a mimowolnie i cofnięcia przemiany są możliwe tylko przy zażyciu eliksiru.

Jako Hyde prosi Lanyona o przyniesienie chemikaliów z jego laboratorium i w jego obecności tworzy eliksir i wraca do dawnej postaci. Szok wywołany tym widokiem spowodował pogorszenie stanu i śmierć Lanyona. Tymczasem mimowolne przemiany Jekylla rosną w częstotliwości i wymagały coraz większych dawek eliksiru. W końcu jeden składników się kończy się, a jego kolejne partie z nowych zapasów nie działają. Jekyll spekuluje, że jeden z oryginalnych składników zawierał jakieś nieznane zanieczyszczenia, które sprawiły, że zadziałał. Zdając sobie sprawę, że pozostanie w postaci Hyde’a, popełnia samobójstwo przez wypicie trucizny.

Adaptacje filmowe[edytuj | edytuj kod]

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

Parodie[edytuj | edytuj kod]

Nawiązania do postaci[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Angielski tytuł to Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde. Inny polski tytuł to: Niezwykły przypadek dr Jekylla i pana Hyde’a. Dosłowne tłumaczenie tytułu to Dziwny przypadek dr Jekylla i pana Hyde’a.
  2. WonderGran Meets Dr. Jackal and Mr. Hyde. Benny Hill (scen.), Dennis Kirkland (reż.). The Benny Hill Show. ITV. 1981-01-07. Odcinek 1, seria 12. [dostęp 2021-09-30].
  3. Ghost of Mr. Hyde, Scoobypedia [dostęp 2020-05-03] (ang.).
  4. Mr. Hyde (Sandy Duncan's Jekyll and Hyde), Scoobypedia [dostęp 2020-05-03] (ang.).
  5. Mr. Hyde (Everyone Hyde!), Scoobypedia [dostęp 2020-05-03] (ang.).
  6. Dr. Jackyll, Scoobypedia [dostęp 2020-05-03] (ang.).
  7. Mr. Hyde (Scooby-Doo! Mask of the Blue Falcon), Scoobypedia [dostęp 2020-05-03] (ang.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]