Dzwonek (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dzwonek
Ilustracja
Morfologia (dzwonek boloński)
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd astropodobne
Rząd astrowce
Rodzina dzwonkowate
Rodzaj dzwonek
Nazwa systematyczna
Campanula L.
Sp. Pl. 163. 1 Mai 1753
Typ nomenklatoryczny

Campanula latifolia L.[3]

Synonimy
  • Neocodon Kolakovsky & Serdyukova[4]
Dzwonek drobny

Dzwonek (Campanula) – rodzaj roślin z rodziny dzwonkowatych (Campanulaceae). Obejmuje około 400 gatunków[5] (według The Plant List zweryfikowanych jest 440 gatunków[6]). Rośliny te występują w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej oraz na obszarach górskich w strefie międzyzwrotnikowej. Centrum zróżnicowania gatunkowego stanowi basen Morza Śródziemnego – w Europie rosną 144 gatunki, a w Turcji – 95[5]. W Polsce rośnie 19 gatunków z tego rodzaju rodzimych i zadomowionych obcych[7].

Bardzo liczne gatunki z tego rodzaju uprawiane są jako ozdobne, głównie rabatowe i w ogrodach skalnych[8]. Najbardziej popularnym, ozdobnym gatunkiem, o wielu odmianach uprawnych jest dzwonek brzoskwiniolistny C. persicifolia[5]. Dzwonek piramidalny C. pyramidalis ma kwiatostany o długości 1,5 m[5], a w odpowiednich warunkach roślina osiągać może nawet do 5 m wysokości[8]. Dawniej rośliną warzywną był dzwonek rapunkuł C. rapunculus, ale klony uprawne o silnie rozwiniętym, spichrzowym korzeniu po zaniechaniu upraw zniknęły w latach 20. XIX wieku. W Grecji jadane są liście C. versicolor. Dzwonek alpejski C. alpina i C. carnica wchodzą w skład mieszanki ziołowej, z której powstaje likier Chartreuse[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Wszystkie należące tu gatunki to rośliny zielne, głównie byliny, ale są też nieliczne gatunki jednoroczne i dwuletnie[9]. Mają zwykle długie kłącze albo skróconą, zgrubiałą szyję korzeniową i mniej lub bardziej mięsiste korzenie[4]. Osiągają zwykle do 2 m wysokości, rzadko więcej[8].
Liście
Wyrastają skrętoległe i są niepodzielone[8]. U części roślin dolne liście tworzą przyziemną rozetę liściową[4].
Kwiaty
Pojedyncze na szczycie łodygi[4] lub zebrane w luźne lub gęste wierzchotki[10] tworzące podobne do kłosa, grona lub główek kwiatostany złożone[4][10][8]. Kielich składa się z 5 zrośniętych i trwałych działek, zwykle wąskich i zaostrzonych[8]. Między działkami brzeg kielicha czasem jest uszkowato rozrośnięty i w dół odgięty[10]. Korona powstaje w wyniku zrośnięcia w 5 płatków i ma kształt dzwonkowaty, lejkowaty, kubeczkowaty lub miseczkowaty. W górnej części wolne końce płatków rozcięte są zwykle nie bardziej niż do 2/3 długości korony[10]. Pręcików jest 5. Ich nitki są wolne, rzadko zrośnięte, w dole spłaszczone i orzęsione[10], czasem nieco rozdęte w celu gromadzenia nektaru[8]. Pylniki są równowąskie i zwykle dłuższe od nitek[10]. Zalążnia jest dolna, zwykle 5-krotna, czasem dwu- lub trzykrotna[10][8], obrośnięta i zrośnięta z dnem kwiatowym[10]. Szyjka słupka zwieńczona jest taką liczbą znamion ile jest owocolistków, na szczycie znamiona są zwinięte[10][8].
Owoce
Torebki z licznymi, drobnymi nasionami, otwierające się bocznymi porami lub klapami u dołu (przez dno kwiatowe). Trwałe działki kielicha zachowują się wokół zwykle spłaszczonego szczytu torebki[10].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna

Rodzaj w obrębie rodziny dzwonkowatych Campanulaceae klasyfikowany jest do podrodziny Campanuloideae[11].

Gatunki flory Polski[7]
Wykaz gatunków[6]

Nazwy polskie według[13][7]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-14] (ang.).
  3. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-22].
  4. a b c d e Deyuan Hong, Thomas G. Lammers & Laura L. Klein: Campanula Linnaeus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-07-10].
  5. a b c d e David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 686. ISBN 978-1-107-11502-6.
  6. a b Campanula. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-07-03].
  7. a b c Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  8. a b c d e f g h i Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 324. ISBN 0-333-74890-5.
  9. Geoffrey Burnie i inni, Botanica : ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134.
  10. a b c d e f g h i j Bogumił Pawłowski, Jasiewicz Adam (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. XII. Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 53-54.
  11. Genus: Campanula L.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-07-10].
  12. B. Tokarska-Guzik, Z. Dajdok, M. Zając, A. Zając, A. Urbisz, W. Danielewicz: Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, 2012. ISBN 978-83-62940-34-9.
  13. Nazwy polskie według: Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 45-46. ISBN 978-83-925110-5-2.