Dzwonek (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dzwonek
Ilustracja
Morfologia (dzwonek boloński)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd astrowce
Rodzina dzwonkowate
Rodzaj dzwonek
Nazwa systematyczna
Campanula L.
Sp. Pl. 163. 1 Mai 1753
Typ nomenklatoryczny
Campanula latifolia L.[2]
Synonimy

Neocodon Kolakovsky & Serdyukova[3]

Dzwonek drobny

Dzwonek (Campanula) – rodzaj roślin z rodziny dzwonkowatych (Campanulaceae). Obejmuje około 400 gatunków[4] (według The Plant List zweryfikowanych jest 440 gatunków[5]). Rośliny te występują w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej oraz na obszarach górskich w strefie międzyzwrotnikowej. Centrum zróżnicowania gatunkowego stanowi basen Morza Śródziemnego – w Europie rosną 144 gatunki, a w Turcji – 95[4]. W Polsce rośnie 19 gatunków z tego rodzaju rodzimych i zadomowionych obcych[6].

Bardzo liczne gatunki z tego rodzaju uprawiane są jako ozdobne, głównie rabatowe i w ogrodach skalnych[7]. Najbardziej popularnym, ozdobnym gatunkiem, o wielu odmianach uprawnych jest dzwonek brzoskwiniolistny C. persicifolia[4]. Dzwonek piramidalny C. pyramidalis ma kwiatostany o długości 1,5 m[4], a w odpowiednich warunkach roślina osiągać może nawet do 5 m wysokości[7]. Dawniej rośliną warzywną był dzwonek rapunkuł C. rapunculus, ale klony uprawne o silnie rozwiniętym, spichrzowym korzeniu po zaniechaniu upraw zniknęły w latach 20. XIX wieku. W Grecji jadane są liście C. versicolor. Dzwonek alpejski C. alpina i C. carnica wchodzą w skład mieszanki ziołowej, z której powstaje likier Chartreuse[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Wszystkie należące tu gatunki to rośliny zielne, głównie byliny, ale są też nieliczne gatunki jednoroczne i dwuletnie[8]. Mają zwykle długie kłącze albo skróconą, zgrubiałą szyję korzeniową i mniej lub bardziej mięsiste korzenie[3]. Osiągają zwykle do 2 m wysokości, rzadko więcej[7].
Liście
Wyrastają skrętoległe i są niepodzielone[7]. U części roślin dolne liście tworzą przyziemną rozetę liściową[3].
Kwiaty
Pojedyncze na szczycie łodygi[3] lub zebrane w luźne lub gęste wierzchotki[9] tworzące podobne do kłosa, grona lub główek kwiatostany złożone[3][9][7]. Kielich składa się z 5 zrośniętych i trwałych działek, zwykle wąskich i zaostrzonych[7]. Między działkami brzeg kielicha czasem jest uszkowato rozrośnięty i w dół odgięty[9]. Korona powstaje w wyniku zrośnięcia w 5 płatków i ma kształt dzwonkowaty, lejkowaty, kubeczkowaty lub miseczkowaty. W górnej części wolne końce płatków rozcięte są zwykle nie bardziej niż do 2/3 długości korony[9]. Pręcików jest 5. Ich nitki są wolne, rzadko zrośnięte, w dole spłaszczone i orzęsione[9], czasem nieco rozdęte w celu gromadzenia nektaru[7]. Pylniki są równowąskie i zwykle dłuższe od nitek[9]. Zalążnia jest dolna, zwykle 5-krotna, czasem dwu- lub trzykrotna[9][7], obrośnięta i zrośnięta z dnem kwiatowym[9]. Szyjka słupka zwieńczona jest taką liczbą znamion ile jest owocolistków, na szczycie znamiona są zwinięte[9][7].
Owoce
Torebki z licznymi, drobnymi nasionami, otwierające się bocznymi porami lub klapami u dołu (przez dno kwiatowe). Trwałe działki kielicha zachowują się wokół zwykle spłaszczonego szczytu torebki[9].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna

Rodzaj w obrębie rodziny dzwonkowatych Campanulaceae klasyfikowany jest do podrodziny Campanuloideae[10].

Gatunki flory Polski[6]
Wykaz gatunków[5]

Nazwy polskie według[12][6]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-14].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-22].
  3. a b c d e Deyuan Hong, Thomas G. Lammers & Laura L. Klein: Campanula Linnaeus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-07-10].
  4. a b c d e David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 686. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. a b Campanula. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-07-03].
  6. a b c Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. a b c d e f g h i Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 324. ISBN 0-333-74890-5.
  8. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  9. a b c d e f g h i j Bogumił Pawłowski, Jasiewicz Adam (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. XII. Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 53-54.
  10. Genus: Campanula L.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-07-10].
  11. B. Tokarska-Guzik, Z. Dajdok, M. Zając, A. Zając, A. Urbisz, W. Danielewicz: Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, 2012. ISBN 978-83-62940-34-9.
  12. Nazwy polskie według: Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 45-46. ISBN 978-83-925110-5-2.