Echolalia (psychopatologia)

Echolalia – zjawisko towarzyszące różnym zaburzeniom neurorozwojowym, a także niektórym zaburzeniom psychicznym. Polega na powtarzaniu słów, fraz, całych zdań lub dźwięków zasłyszanych od innych osób w bezpośrednim kontakcie, a także poprzez radio, telewizję czy internet, bądź wyłapanych z otoczenia. Występują u wielu osób z autyzmem, zespołem Tourette’a oraz schizofrenią (zwłaszcza jej podtyp katatoniczny). Wyróżnia się formę echolalii natychmiastową i odroczoną. Dla osób postronnych zjawisko to może być niezrozumiałe i sprawiać wrażenie bezsensownego lub pozbawionego celu.

Echolalia w autyzmie

Najczęściej echolalia obserwuje się u osób ze spektrum autyzmu. Przybierają one formę wielokrotnego powtarzania słów, fraz, całych zdań lub dźwięków i pełnią istotną funkcję w przetwarzaniu oraz magazynowaniu informacji. Osoby autystyczne uczą się często w sposób mechaniczny, poprzez utrwalanie komunikatów w pamięci. Wypowiadane treści nie zawsze są przez nie rozumiane, choć mogą być kojarzone z konkretnymi symbolami, gestami, miejscami lub osobami. W ten sposób osoby w spektrum przyswajają również normy i zasady społeczne. Komunikaty takie jak „stop”, „nie wolno”, „można”, „nie można” są wiązane z określonymi sytuacjami i osobami, a nie z ich logicznym uzasadnieniem. Przykładowo, osoba autystyczna może nauczyć się, że nie wolno nadmiernie spożywać słodyczy, jednak nie rozumie przyczyny tego zakazu. Związane jest to z trudnościami w zakresie myślenia przyczynowo-skutkowego.

Echolalia bywają także formą próby włączenia się w rozmowę lub udzielenia odpowiedzi na pytanie. Szczególnie u dzieci odpowiedź może polegać na dosłownym powtórzeniu pytania, co niekiedy oznacza odpowiedź twierdzącą. Wypowiedzi te często pozbawione są poprawnych form osobowych i gramatycznych, których samodzielne użycie stanowi dla osób w spektrum duże wyzwanie. Echolalia pełnią więc funkcję kompensacyjną w sytuacji trudności z nawiązywaniem spontanicznej komunikacji.

U wielu osób autystycznych echolalia są również sposobem regulacji emocjonalnej – pomagają redukować stres i przebodźcowanie oraz pełnią funkcję autostymulacyjną. Powtarzalność i przewidywalność dźwięków może działać uspokajająco. Niekiedy przybierają one formę monotonnych, mantralnych powtórzeń. W sytuacjach silnego napięcia mogą jednak prowadzić do znacznego ograniczenia kontaktu z otoczeniem. Próby gwałtownego przerywania takich zachowań mogą skutkować wzrostem lęku, frustracji, a nawet agresji lub autoagresji. Nasilenie echolalii często łączy się z wysokim poziomem stresu i przeciążenia sensorycznego osoby.

Brak odpowiedniego wsparcia terapeutycznego – a w niektórych przypadkach również farmakologicznego – może prowadzić do nasilenia echolalii oraz innych objawów współwystępujących, takich jak drażliwość, agresja czy zachowania obsesyjne.

Echolalia w zespole Tourette'a i schizofrenii

U osób z zespołem Tourette’a oraz schizofrenią echolalia występują najczęściej w postaci niekontrolowanych wokalizacji, często o charakterze tików werbalnych. Mogą one nasilać się w sytuacjach stresowych. Osoby z zespołem Tourette’a zwykle odczuwają narastające napięcie przed wystąpieniem tiku oraz subiektywną ulgę po jego ustąpieniu. Echolalia współwystępują często z innymi tikami werbalnymi i ruchowymi, takimi jak mimowolne ruchy mięśni twarzy czy kończyn.

Zobacz też

• echopraksja

Przypisy

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.