Edukacja globalna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Edukacja globalna – część kształcenia obywatelskiego i wychowania poświęcona budowaniu świadomości istnienia zjawisk i współzależności o charakterze globalnym. Szczególny nacisk kładzie m.in. na tłumaczenie przyczyn i skutków opisywanych zjawisk, przedstawianie perspektywy Globalnego Południa, kształtowanie krytycznego myślenia oraz ukazywanie relacji między jednostką i procesami globalnymi. Edukacja globalna sprzyjać ma kształtowaniu postaw odpowiedzialnych, opartych na szacunku, uczciwości, empatii, zakładających osobiste zaangażowanie i gotowość do ustawicznego uczenia się. Zbliżonymi do edukacji globalnej terminami są – często stosowanymi zamiennie – edukacja rozwojowa i edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju[1]. W zakres tematyczny edukacji globalnej – poza sprawami dotyczącymi rozwoju – wchodzą także prawa człowieka oraz tematy związane ze światowym pokojem (edukacja dla pokoju) i bezpieczeństwem[2].

W Polsce inicjatywy z zakresu edukacji globalnej wspierane są m.in. przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych, które od 2005 roku organizuje coroczny konkurs regrantingowy dla organizacji pozarządowych[3].

Cele i zakres edukacji globalnej[edytuj | edytuj kod]

Za główne cele edukacji globalnej uważa się zapewnienie[4]:

Osiągnięcie tych celów wymaga m.in. kształcenia postaw obywatelskich[a] z równoczesnym uświadamianiem globalnych współzależności zdarzeń.

1
A
2
B
3
C
4
D
5
E
6
F
Elementy historii ludzkości
A – podboje Achemenidów (Iran, lata 550330 p.n.e.), por. rewolucja neolityczna i Żyzny Półksiężyc – geograficzna kolebka cywilizacji starożytnego Bliskiego Wschodu (X tysiąclecie p.n.e.)
B – podział świata po II wojnie światowej (zimna wojna 1947–1991): blok zachodni (zob. USA i NATO, SEATO, CENTO) i blok wschodni (ZSRR i Układ Warszawski)
C – zróżnicowanie stopy życiowej ludności Ziemi w XXI w. jako PKB na osobę z uwzględnieniem parytetu siły nabywczej
D – prognozy wzrostu liczby ludności Ziemi, zob. Thomas Malthus, wzrost wykładniczy liczebności populacji, eksplozja demograficzna, wyczerpywanie się zasobów naturalnych (granice wzrostu)
E – zagęszczenie ludności w warunkach ograniczonej komunikacji międzykulturowej (np. między wyznawcami różnych religii etnicznych) powoduje narastanie konfliktów i wyścig zbrojeń, w tym rozwój broni masowego rażenia (broń ABC) oraz tendencje do izolacjonizmu; równocześnie zachodzą zmiany struktury ekosystemów spowodowane np. zmianami klimatu, urbanizacją itp.
F – wychowanie ludzi zdolnych do zapobiegania konfliktom i ich rozwiązywania bez przemocy, co jest alternatywą dla samozagłady ludzkości (zob. np. globalny ruch CISV peace education).

Konieczne jest wychowywanie ludzi kreatywnych i odważnych, świadomych swoich powinności, które nie ograniczają się do skali rodziny i społeczności lokalnych lub do skali narodu i państwa w określonej sytuacji historycznej (np. powinność żołnierza broniącego zagrożonej Ojczyzny). Człowiek „wychowany dla pokoju” powinien szanować godność wszystkich ludzi i podejmować – w miarę własnych możliwości, na poziomie lokalnym i globalnym – starania o takie zmiany społeczne, które zmniejszą prawdopodobieństwo wystąpienia różnego rodzaju konfliktów (np. politycznych, kulturowych, etnicznych).

Kształcenie w zakresie „edukacji globalnej” zajmuje niewiele miejsca w polskich programach nauczania poszczególnych przedmiotów. W 2009 roku te treści zostały częściowo uwzględnione w wytycznych dla przedmiotów „geografia”, „wiedza o społeczeństwie”, „historia i społeczeństwo” i „historia”, co nie jest jednak wystarczające, zwłaszcza że nauczyciele poszczególnych przedmiotów nie są przygotowani do takich działań (są kształceni kierunkowo)[6]. Skuteczna edukacja globalna musi łączyć elementy klasycznego nauczania przedmiotów z innymi elementami, np. z edukacją etyczną i filozofią dialogu, przygotowywaniem do rozmów z ludźmi o innych poglądach w duchu otwartości i wzajemnego szacunku (zgodnie postawą Józefa Tischnera wobec pojęć dobra i zła[7]). W czasie zajęć muszą być stosowane partycypacyjne metody nauczania[4][8][b].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Trudności zdefiniowania pojęć obywatelstwo polskie i Polacy powodują, że również pojęcie wychowanie obywatelskie nie jest w Polsce jednoznaczne, co ilustrują np. fragmenty tekstów, w których brakuje jakichkolwiek odwołań do Karty Ziemi i Powszechnej deklaracji praw człowieka (mogłyby one wskazywać na uwzględnianie w „wychowaniu obywatelskim” elementów „wychowania dla pokoju”).
    Włodzisław Kuzitowicz (liberalny miesięcznik społeczno-polityczny „Liberté”!):
    Quote-alpha.png
    Zacznijmy od pytania: wychować obywatela – to znaczy kogo? Co prawda nie jest trudno, posługując się pierwszym lepszym słownikiem języka polskiego, stwierdzić, że „obywatel – to członek społeczeństwa danego państwa, mający określone przez konstytucję i prawo obowiązki i uprawnienia.” Jednak nawet jeżeli przyjmiemy, że dalsze rozważania dotyczyć będą wychowania obywatela państwa polskiego, to i tak pozostaje jeszcze wiele niejasności. Bo w krótkiej historii III Rzeczpospolitej aż nadto wyraźnie dało się zauważyć (w sferze ideowo-wychowawczych modeli, jakim hołdowały kolejne ekipy rządowe) funkcjonowanie europejskiej zasady z czasów reformacji: „Cuius regio, eius religio” (czyja władza, tego religia)
    Od 2004 roku Polacy mają jeszcze jeden dylemat. Czy w pojęciu „obywatel” mieści się tylko zespół praw i powinności w relacji z państwem polskim, czy także wobec całej wspólnoty europejskiej? Czy konsekwencją obywatelstwa unijnego jest tylko bierne i czynne prawo wyborcze do parlamentu europejskiego i korzystanie z licznych funduszy strukturalnych i innych dopłat? Tu także możemy dostrzec istotne różnice w podejściu do zagadnienia. Główna linia podziału biegnie między zwolennikami Unii Europejskiej, widzianej jako „rodzina narodów” (oparta na wspólnej historii i kulturze, w tym – religii chrześcijańskiej), a tymi, którzy postrzegają ją jako Europę obywateli czyli generującej „patriotyzm konstytucyjny”, oparty na wspólnych zasadach demokracji, prawach człowieka, praworządności itp. Jest wizja Europy – federacji państw, ale jest też wizja konfederacyjna. Nie wnikając dalej w inne jeszcze subtelności różnicujące, możliwe do wyprowadzenia odmiany modelu „obywatela – Europejczyka”, można przyjąć, że i w tym wymiarze „obywatelskości” pojawia się trudność w jednoznacznym zdefiniowaniu pojęcia „obywatel”. […] Uświadomiono to sobie już wcześniej w Unii Europejskiej, która rok 2005 proklamowała Europejskim Rokiem Promowania Obywatelstwa poprzez Edukację. Opublikowano wtedy dokument „Wychowanie obywatelskie w szkołach w Europie” (
    Citizenship Education at School in Europe), który powstał w oparciu o wyniki obszernej diagnozy stanu wychowania obywatelskiego w 30 krajach. … w naszym kraju prawie całkowicie przemilczany.

    Ks. Adam Skreczko („Opoka”, portal katolicki)[5]:

    Quote-alpha.png
    W wychowaniu obywatelskim wyróżnić można dwa elementy: umysłowy — przekazujący atrybuty wiedzy (społecznej, politycznej, prawnej, gospodarczej) i budowanych na jej bazie umiejętności, oraz nurt moralny — kształtujący postawy obywatelskie, prospołeczne. Element umysłowy tworzy fundament rozwoju moralnego. Wiedza stanowi bowiem podłoże do kształtowania postaw — zasadniczego celu wychowania obywatelskiego.
    Wychowanie obywatela — patrioty do życia w społeczności państwowej powinno zaczynać się w domu rodzinnym. Rodzice powinni zdawać sobie sprawę z tego, w jaki sposób każda rodzina uczestniczy w tworzeniu więzów życia społecznego. W rodzinach, w których zachowane są właściwe relacje pomiędzy rodzicami a dziećmi, młody obywatel uczy się odróżniać dobro od zła, kształtuje się jego charakter, uczy się odpowiedzialności za swoje czyny. W stosunku do państwa i władzy państwowej rodzina ma pewne zobowiązania, jak np. podatki, służba wojskowa, służba społeczna w czasie pokoju oraz wykształcenie i wychowanie obywatelskie. …
  2. W praktyce może to polegać np. na tworzeniu warunków nieskrępowanego formułowania własnych odpowiedzi uczestników zajęć na kontrowersyjne pytania, dyskusji na te tematy z innymi członkami grupy oraz zespołowym opracowywaniu wspólnej opinii grupy w omawianej sprawie i prezentowaniu jej przedstawicielom innych grup uczestników szkolenia, pracujących niezależnie[9]. Skuteczną metodą edukacji partycypacyjnej jest Teatr forum lub drama[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Czym jest edukacja globalna?. edudemo.org.pl. [dostęp 12 kwietnia 2014].
  2. Edukacja globalna – świat bez tajemnic. polskieradio.pl, 2014-01-07. [dostęp 12 kwietnia 2014].
  3. Edukacja Globalna – poprzednie edycje. edudemo.org.pl. [dostęp 12 kwietnia 2014].
  4. a b Justyna Janiszewska we współpracy z Elżbietą Kielak i Anną Paluszek: Definicja i zakres edukacji globalnej. W: Portal e-globalna [on-line]. Fundacja Edukacja dla Demokracji. www.fed.org.pl. [dostęp 2017-07-26].
  5. Ks. Adam Skreczko: Wychowanie obywatelskie. W: Portal „Opoka" ; serwis katolicki [on-line]. Fundacja "Opoka". [dostęp 2017-07-27].
  6. Katarzyna Czaplicka: Po co nam edukacja globalna?. W: Materiały informacyjne Ośrodka Rozwoju Edukacji [on-line]. ORE ; Wiem, rozumiem, działam – edukacja rozwojowa w polskiej szkole. [dostęp 2017-07-28].
  7. Misja Instytutu. W: Strona internetowa Instytutu Myśli Józefa Tischnera [on-line]. [dostęp 2017-07-30]. (Tadeusz Gadacz, Problem zła w filozofii Józefa Tischnera )
  8. Jolanta Nowak Jolanta Nowak (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy). Edukacja wczesnoszkolna – w stronę modelu partycypacyjnego. „Przegląd Pedagogiczny”, s. 41–50, 2015. 
  9. Prawo humanitarne — edukacja dla pokoju i zapobiegania konfliktom. W: Materiały szkolenia nauczyciele gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych [on-line]. Ośrodek Rozwoju Edukacji ORE Wiem, rozumiem, działam – edukacja rozwojowa w polskiej szkole. [dostęp 2017-07-28].
  10. Maria Depta: TIE jako narzędzie edukacji na rzecz praw człowieka. W: Tezy nieopublikowanej praca magisterskiej w Portalu Teatr Zaangażowany [on-line]. Drama Way Fundacja Edukacji i Kultury ; Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 2004. [dostęp 2017-07-29].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]