Exsultate, jubilate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Exsultate, jubilate ( KV. 165, K. 6 158a) (w oryginalnym rękopisie Exultate, jubilate – w wolnym tłumaczeniu „cieszcie się i radujcie”) – łaciński motet na sopran i orkiestrę napisany przez 17-letniego Wolfganga Amadeusa Mozarta. Ostatnia część tego utworu, to słynne, wirtuozerskie Alleluja, którego tekst zawiera tylko to jedyne słowo: „Alleluja”. Alleluja bywa śpiewane i nagrywane jako osobna pieśń[1].

Mozart skomponował ten utwór w Mediolanie, dla wybitnego kastrata Venanzio Rauzzini[2] podczas swej podróży do Włoch, w 1773 roku. Premiera Exsultate, jubilate odbyła się 17 stycznia w kościele św.Antoniego w Mediolanie.

Oprócz pierwotnej wersji utworu zwanej "Milano", istnieją dwie mniej znane wersje z 1779 r. zwane Salzburg 1 i Salzburg 2.[3] W wersjach Salzburg odkrytych w 1979 r., zamiast obojów grają flety. Mozart nazwał utwór motetem, mimo iż nie do końca odpowiada on definicji motetu. Chociaż nominalnie napisany do użytku liturgicznego, Exsultate, jubilate ma wiele cech wspólnych z włoskimi ariami koncertowymi tamtych czasów. Mozart połączył tu arie i recytatyw z trzyczęściową formą włoskiej symfonii, gdzie poszczególne części mają tempo: szybkie, wolne, szybkie.

Utwór rozpoczyna Allegro F-dur (Exsultate, Jubilate), potem, po recytatywie (Amica Fulget, Dies) następuje wolne i liryczne Andante (Tu virginum Corona) w tonacji A-dur. Ostatnia część Molto Allegro, znów w F-dur, jest błyskotliwym i sławnym Alleluja, śpiewanym przez wszystkie sławne soprany świata[4][5][6][7]. Z racji traktowania niekiedy recytatywu jako samodzielnego elementu utworu, ma on według różnych źródeł 3 lub 4 części.

Obecnie utwór wykonywany jest przez soprany oraz 2 oboje (lub 2 flety), 2 rogi, 2 skrzypiec, altówkę, wiolonczelę, kontrabas i fagot.

Ze względu na sopranowy charakter utworu (który wymaga od wykonawcy swobodnego operowania w zakresie oktawy dwukreślnej i osiągnięcia w decydującym momencie c3 (c trzykreślnego) utwór w zasadzie nie jest wykonywany przez kontratenorów, których skala zazwyczaj kończy się na alcie bądź też mezzosopranie, rzadko osiągając skalę pełnego sopranu. Utwór stał się znakiem rozpoznawczym amerykańskiego śpiewaka operowego Michael Maniaci określanego mianem naturalnego kastrata (posiadającego małą, "sopranową" krtań). Utwór mimo znacznej skali trudności jest nierzadko wykonywany przez tych chórzystów, którzy w późniejszym wieku przechodzą mutację głosu i w wieku 16, 15 a nawet 14 lat dysponują znacznymi umiejętnościami wokalnymi i warunkami fizycznymi umożliwiającymi wykonywanie tego typu utworów; wymienić tutaj można następujących wykonawców: Clint van der Linde (w wieku 16 lat), Lorin Wey (14 lat), Donald Collup (14 lat), Max Emanuel Cenčić, Richard Bonsall, Terry Wey. Zdarza się nawet, że utwór ten wykonują młode dziewczęta (Elizabeth Maurey w wieku 17 lat).

Przypisy

  1. A Soprano Inspired - Lesley Garrett (sopran)
  2. P. Barbier (1989). The World of the Castrati: The History of an Extraordinary Operatic Phenomenon transl. M. Crosland, Souvenir Press p. 179
  3. The Three Versions of Mozart's Exsultate, jubilate - Richard Hamilton Armstrong, Paul F. Zweifel
  4. Diana Damrau
  5. Miah Persson
  6. Joan Sutherland
  7. Michael Maniaci

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]