Flet

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Flety poprzeczne w Cantigas de Santa María
Renesansowy flet poprzeczny
Barokowy flet poprzeczny
Flet poprzeczny z początku XX w.
Współczesny koncertowy flet poprzeczny
Renesansowe flety proste. Ilustracja z Syntagma musicum Michaela Praetoriusa (1619)
Flety z różnych stron świata
Chińskie kobiety grające na flecie
Flet japoński

Fletinstrument dęty drewniany z grupy aerofonów wargowych. Zazwyczaj ma postać cienkiej, pustej w środku rurki (istnieją również flety o innych kształtach, np. okaryna).

Najbardziej znanymi odmianami fletów są flet poprzeczny (mniejszy – flet piccolo), popularny instrument muzyki klasycznej, oraz flet prosty, instrument popularny w muzyce artystycznej do XVIII w., obecnie wykorzystywany do wykonywania muzyki dawnej, muzyki współczesnej pisanej na ten instrument, na zajęciach wychowania muzycznego w szkołach podstawowych, a nawet do leczenia astmy[1].

Do XVIII w. nazwa „flet” (flauto) oznaczała flet prosty, podczas gdy flet poprzeczny był znany jako traverso.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Flet jest instrumentem używanym w wielu formach, miejscach i kulturach na świecie od czasów prehistorycznych.

Flet o długości 18,7 cm, z trzema otworami, zrobiony z kła mamuta (odnaleziony w 2004 w jaskini w Szwabii w pobliżu Ulm), datowany na 30–37 tys. lat[2]. Dwa flety zrobione z łabędzich kości zostały odkopane w tej samej jaskini dekadę wcześniej i są datowane na około 36 tys. lat. Zalicza się je do najstarszych znanych instrumentów.

Biblia (Księga Rodzaju 4,21) pisze o Jubalu jako ojcu tych wszystkich, którzy grają na ugab i kinnor (ugab to termin hebrajski oznaczający instrument dęty, a kinor – strunowy). Tak więc Jubal jest tradycyjnie uważany za wynalazcę fletu.

Pierwszy flet znaleziony w Chinach (w prowincji Henan) szacuje się na ok. 9000 p.n.e.[3][4]

Najstarszy flet poprzeczny, typu chi (篪), znaleziono w grobie markiza Yi z Zeng w miejscowości Suizhou, w chińskiej prowincji Hubei. Jest on datowany na 433 p.n.e. (późna dynastia dynastia Zhou). Został wykonany z lakierowanego bambusa z zamkniętymi końcami. Flety chi są również wzmiankowane przez wcześniejszych autorów (Księga Pieśni w edycji Konfucjusza).

Flet poprzeczny był popularnym instrumentem w średniowieczu. W XI-wiecznej kopii z modlitewnika św. Grzegorza z Nazjanzu, którego oryginał pochodzi z IX wieku, znajduje się rysunek pasterza grającego na flecie poprzecznym. W następnych wiekach flet pojawiał się często w ikonografii świeckiej i kościelnej. Flet stał się częstym atrybutem anioła, prawdopodobnie ze względu na „niebiańskie” brzmienie. Występuje także w ikonografii militarnej, obok bębnów i trąb. Analiza obrazów o charakterze świeckim pokazuje, że flet poprzeczny oraz flet prosty był instrumentem dworskim obok lutni, harfy i rebec.

Około 1360 poeta Guillaume de Machaut w jednym ze swych pism wyjaśniał różnice pomiędzy fletem prostym a poprzecznym. W tym samym czasie Eustache Deschamps w swych pismach sugerował, że flet jednakowo nadaje się do wykonywania muzyki dworskiej, jak i militarnej.

Flet poprzeczny z bambusa

W 1533 Pierre Attaingnant w Paryżu opublikował dwie kolekcje 58 pieśni. Większość z nich przeznaczona jest na flet poprzeczny, inne na flet prosty lub na oba instrumenty. W 1600 Aurelio Virgiliano w swym Il Dolcimelo zawiera kilka ricercarów na „flet [prosty], cynk, skrzypce, traverso lub inne instrumenty”[5]. Są to pierwsze znane solowe kompozycje na flet. W 1702 Michel de La Barre skomponował Pieces pour la flûte traversière avec la basse-continue - jest to pierwsza barokowa kompozycja na flet. W 1707 Jacques-Martin Hotteterre opublikował pierwszy podręcznik gry na flecie Principes de la flûte traversière. W roku 1740 Fryderyk Wielki, zamiłowany flecista amator, został królem Prus. W 1779 zaczął karierę jako cudowne dziecko niewidomy Friedrich Ludwig Dülon, pierwszy wirtuoz fletu. W tym samym czasie powstało wiele solowych utworów na flet pisanych przez kompozytorów klasycystycznych. Pod koniec XVIII wieku w paryskim konserwatorium nauczało pięciu profesorów gry i kompozycji na flet. W wieku XIX popularność fletu zaczęła nabierać rozmiaru manii, co może przypominać popularność gitary w latach sześćdziesiątych XX wieku. Flet stał się ważnym instrumentem amatorskim, zajął też stałe miejsce w orkiestrze i jako instrument solowy. Wirtuozami instrumentu zostali m.in.: Ludwig Dülon, Charles Nicholson, Theobald Böhm, Caspar Fürstenau, Joseph Richardson, Adolphe Hennebains.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

W XX i XXI wieku flet utrzymuje swoją popularność w muzyce poważnej. Szczególnie wraz z odkrywaniem muzyki średniowiecza, renesansu i baroku (do wykonywania której używa się kopii fletów prostych i poprzecznych z epoki) staje się jeszcze bardziej popularny.

Zostaje także, choć w dość ograniczonym zakresie, zaadaptowany jako instrument jazzowy. Pierwszym znanym jazzowym flecistą był Wayman Carver z orkiestry Chicka Webba. Inni znani fleciści jazzowi to Tony Scott, Herbie Mann, Hubert Laws i Jerome Richardson.

Także w rocku, szczególnie w progresywnym, flet stał się popularnym i ważnym instrumentem. W stałym składzie instrumentalnym posiadają go takie grupy i soliści jak Genesis (Peter Gabriel), Jethro Tull (Ian Anderson), Focus (Thijs Van Leer), Gryphon, Gong, Renaissance, Mike Oldfield i inne.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Hudbou ke zdraví a kráse – léčba astmatu a některých alergií hrou na zobcovou flétnu
  2. https://web.archive.org/web/20061116042750/https://archive.fo/AWrTg Archeologists discover ice age dwellers’ flute, CBC Arts, Canadian Broadcasting Corporation, 2004-12-30.
  3. The bone age flute. BBC. Retrieved July 2007.
  4. Zhang, Juzhong; Xiao, Xinghua; Lee, Yun Kuen, „The early development of music. Analysis of the Jiahu bone flutes”, Antiquity, 78, 302, s. 769–778, 2004, December, https://archive.fo/CirI0.
  5. Aurelio Virgiliano, Il Dolcimelo, fakasymile rękopisu