Filozofia bizantyńska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Filozofia bizantyńska – filozofia Wschodniego Cesarstwa Rzymskiego (Bizantyńskiego). Za jej początek najczęściej uważa się rok 330 (założenie Konstantynopola), 395 (podział Cesarstwa na Wschodnie i Zachodnie) lub 527 (datę wstąpienia na tron cesarza Justyniana I), za koniec – rok 1453.

Chronologia[edytuj]

Filozofia bizantyńska stanowi integralną część filozofii greckiej. Jest spadkobierczynią i kontynuatorką filozofii antycznej. W zmienionych warunkach historycznych wykształciła jednak odmienne metody badawcze i formy wyrazu, zgodne z wiarą chrześcijańską. Ze względu na ciągłość kulturową trudno jest wskazać na konkretną datę początkową filozofii bizantyńskiej. Historycy w zależności od zapatrywań wskazują na założenie Konstantynopola (330), drugi podział Cesarstwa (395), upadek Cesarstwa na Zachodzie (476), wstąpienie na tron cesarza Justyniana (527) i zamknięcie Akademii Platońskiej (529), które uchodzi za symboliczną datę końcową filozofii antycznej. Najbardziej skrajni w tej kwestii badacze za początek filozofii bizantyńskiej uznają wstąpienie na tron pierwszego cesarza z dynastii izauryjskiej (717) lub śmierć Jana Damasceńskiego (750), kończącą okres działalności Ojców Kościoła, kiedy ostatecznie wykształciła się całkowicie odrębna forma filozofii popatrystycznej[1][2].

Ustalenie daty końcowej nie nastręcza takich trudności. Zdobycie Konstantynopola przez Turków w 1453 roku i upadek Cesarstwa Bizantyńskiego wyznaczają wyraźny kres politycznej, ekonomicznej i kulturalnej samodzielności Bizantyńczyków. Filozofia grecka przetrwała ten upadek. Kontynuując i rozwijając dotychczasowe wzory rozumowania, żyła nadal na terenach byłego Cesarstwa i w diasporze, ale zasadniczo uznaje się ją już za filozofię następnego okresu[1].

Periodyzacja[edytuj]

Uczeni w różny sposób dzielą filozofię bizantyńską na okresy. Najprostszy podział wyznacza cztery lub pięć okresów:

  • patrystyczny (IV-VIII wiek)
  • humanistyczny (VIII-X wiek)
  • Komnenów (XI-XII wiek)
  • Laskarysów (I poł XIII wieku)
  • Paleologów (II poł. XIII- I poł. XV wieku)[3]

Rozpowszechniona jest też periodyzacja oparta na kryterium historycznym, zakładająca istnienie ośmiu okresów rozwoju filozofii bizantyńskiej:

  • okres I 330-395
  • okres II 395-527
  • okres III 527-610
  • okres IV 610-717
  • okres V 717-867
  • okres VI 867-1081
  • okres VII 1081-1204
  • okres VIII 1204-1453[4]

Przedstawiciele[edytuj]

Okres I 330-395[edytuj]

Okres II 395-527[edytuj]

Szkoła ateńska Szkoła aleksandryjska
Plutarch z Aten (ok. 350-432) Hypatia z Aleksandrii (355/370-415)
Syrianos (zm. ok. 437) Synezjusz (ok. 370-ok. 414)
Proklos (ok. 410-485) Hierokles z Aleksandrii
Marinos z Neapolis (ok. 440-po 486) Hermiasz (ok. 410-ok. 450)
Izydor z Aleksandrii (ok. 450-ok. 520) Amoniusz (ok. 435-po 515)
Zenodot Nemezjusz

Okres III 527-610[edytuj]

Szkoła ateńska Szkoła aleksandryjska Szkoła gazejska Inni
Damascjusz (ok. 462-po 538) Jan Filopon (475/490-567/580) Eneasz z Gazy (ok. 450-po 518) Pseudo-Dionizy Areopagita
Symplicjusz (ok. 490-560) Olimpiodor Młodszy (ok. 500-ok. 570) Zachariasz Retor (zm. przed 533) Leoncjusz z Bizancjum (ok. 485-544)
Pryscjan Dawid Niezwyciężony (ok. 470-550/560) Prokop z Gazy (ok. 465-ok. 528) Sergiusz z Reszainy
Eliasz[6]

Okres IV 610-717[edytuj]

Okres V 717-867[edytuj]

Okres VI 867-1081[edytuj]

Okres VII 1081-1204[edytuj]

Okres VIII 1204-1453[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]