Grzegorz z Nyssy

Święty
Grzegorz z Nyssy

biskup
Ikona z wizerunkiem Grzegorza z Nyssy z XI wieku)
Data i miejsce urodzenia	ok. 335 Cezarea Kapadocka
Data śmierci	10 stycznia ok. 394/395
Czczony przez	Kościół katolicki, Cerkiew prawosławną
Wspomnienie	10 stycznia lub 19 lipca (kat.), 10/23 stycznia (praw. według kal. greg.)

Grzegorz z Nyssy (cs. святитель Григорий Нисский; ur. ok. 335 w Cezarei Kapadockiej, zm. 10 stycznia między 394–395) – biskup Nyssy. Jeden z ojców kapdockich; święty Kościołów: katolickiego, anglikańskiego, ormiańskiego, koptyjskiego, syryjskiego i prawosławnego.

Życiorys

De virginitate

Urodził się około 335 roku w Cezarei Kapadockiej. Jego ojciec był retorem, a jego braćmi między innymi Piotr z Sebasty i Bazyli Wielki. Oprócz tego miał siostrę Makrynę oraz pięcioro rodzeństwa. Zdobył gruntowne wykształcenie, czytając dzieła filozofów: Platona, Plotyna, Porfiriusza, Filona, Metodego z Olimpu czy Orygenesa. Około 360 roku został ochrzczony, cztery lata później został lektorem, a około 365 roku wziął ślub. Jego bracia zwracali się do niego o pomoc w walce z Eustacjuszem z Sebasty, a następnie o władzę nad biskupstwem Cezarei. Gdy owdowiał, przyjął święcenia kapłańskie a w 372 roku został wybrany biskupem Nyssy. Cztery lata później synod ariański złożył go z urzędu, jednak w 378 roku Grzegorz powrócił do Nyssy, po śmierci cesarza Walensa. W 381 roku zmarł Eustacjusz, wobec czego Grzegorz tymczasowo objął rządy w diecezji Sebasty, a następnie doprowadził do wybory na urząd biskupa swojego brata, Piotra. Brał udział w pracach soboru konstantynopolitańskiego w 381 roku, gdzie współtworzył nicejsko-konstantynopolitańskie wyznanie wiary. Rok później udał się z misją do Arabii i Palestyny, a następnie poświęcił się pracy twórczej. Zmarł 10 stycznia 394 albo 395 roku.

Twórczość i poglądy

Był jednym z wczesnochrześcijańskich teologów, który przyczynił się do znacznego rozwinięcia teologii dogmatycznej i utworzenia teologii mistycznej. Był zwolennikiem Orygenesa, a jego dzieła wywarły wpływ na twórczość Pseudo-Dionizego Areopagity i Maksyma Wyznawcy.

Jednym z ważniejszych dzieł z zakresu teologii dogmatycznej były „Przeciw Eunomiuszowi” (Contra Eunomium) i „Odrzucenie wyznania wiary Eunomiusza” (Refutatio confessionis Eunomii) skierowane przeciwko naukom Eunomiusza z Kyziku i anomejczykom, napisane w latach 380-383. Wyjaśniał naturę Trójcy Świętej i zwalczał jej przeciwników w „O tym, że nie można mówić, że jest trzech Bogów – do Ablabiusza” (Ad Ablabium quod non sint tres dei), „Jak mówiąc o trzech osobach w Bóstwie, nie wyznajemy trzech bogó – do Greków na podstawie wspólnych pojęć” (Ad Graecos ex communibus notionibus), „Do Eustacjusza o Trójcy świętej” (Ad Eustathium de sancta Trinitate), „O wierze – do trybuna Symplicjusza” (Ad Simplicium de fide) i „Nauka katechetyczna” (Oratio catechetica magna). Spośród innych dzieł dogmatycznych Grzegorz napisał: „O rozróżnieniu między istotą i hipostazą”, „Przeciw Ariuszowi i Sabeliuszowi o Ojcu i Synu” oraz „Przeciw macedonianom o Duchu św.”. Napisał także traktat „Do Teofila [Aleksandryjskiego] przeciw apolinarystom” (Ad Theophilum adversus Apollinaristas) krytykujący nauki Apolinarego z Laodycei.

Dzięki wkładowi jego siostry, Makryny Młodszej w rozwój monastycyzmu kobiecego, Grzegorz napisał traktaty ascetyczne: „O dziewictwie” (De virginate), „Co znaczy być chrześcijaninem” (De professione Christiana ad Harmonium), „O doskonałości” (De perfectione Christiana ad Olympium monachum), „O celu życia i prawdziwej ascezie” (De instituto Christiano), „Do tych, którzy nie znoszą nagany” (adversus eos qui castigationes aegre ferunt) i „Żywot Makryny” (Vita sanctae Macrinae) napisany po jej śmierci w 379 roku.

Biorąc przykład z Orygenesa, pisał także na temat egzegezy, między innymi: „O stworzeniu człowieka” (De opificio hominis), „Życie Mojżesza” (De vita Moysis), „Homilie do Eklezjastesa” (In Ecclesiasten), „Homilie do Pieśni nad Pieśniami” (In Canticum canticorum), „5 homilii O modlitwie Pańskiej” (De oratione dominica), „Homilie do błogosławieństw” (De beatitudinibus), „Na słowa: wtedy sam Syn” (In illud: tunc et ipse Filius), „Przeciw cudzołożnikom” (Contra fornicarios) i „List o wróżce do biskupa Teodozjusza” (De Pythonissa).

Dzień obchodów

Wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim i ewangelickim obchodzone jest 10 stycznia, w anglikańskim 19 lipca.

Kościoły wschodnie z uwagi na liturgię według kalendarza juliańskiego wspominają Świętego:

• Cerkiew prawosławna i Kościół ormiański – 10/23 stycznia, tj. 23 stycznia według kalendarza gregoriańskiego,
• Kościół syryjski – 1 stycznia, 10 stycznia, 7 listopada, 14 listopada, 22 listopada
• Kościół koptyjski, posługujący się własnym kalendarzem, wspomina św. Grzegorza trzykrotnie: 16 stycznia, 14 października i 22 listopada.

Zobacz też

• kult świętych
• modlitwa za wstawiennictwem świętego
• święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
• święci prawosławni
• święty Grzegorz – inni święci noszący imię Grzegorz
• Grzegorz (wieś)

Bibliografia

• Wojciech Szczerba: A Bóg będzie wszystkim we wszystkim: apokatastaza Grzegorza z Nyssy: tło, źródła, kształt koncepcji. Kraków: WAM, 2008, s. 385. ISBN 978-83-7505-214-5. (pol.).

Linki zewnętrzne

• Tomasz Pawlikowski, Grzegorz z Nyssy, Powszechna Encyklopedia Filozofii, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, ptta.pl [dostęp 2024-05-05].

Całe dzieła:

• O naśladowaniu Boga

Fragmenty:

• Jest czas rodzenia i czas umierania. tadeusz.na.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-06-22)].
• Walcz dzielnie w obronie wiary. tadeusz.na.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-02-18)].
• Pierworodny nowego stworzenia
• Chrystus jest Królem chwały