Jan z Damaszku

Święty
Jan z Damaszku
‏يوحنا الدمشقي‎
	Ojciec Kościoła; doktor Kościoła; prezbiter; święty mnich; Obrońca obrazów
	; Fresk autorstwa Andrei di Bonaiuto, przedstawiający Jana (1365-1367)
Data i miejsce urodzenia	ok. 675 ; Damaszek
Data i miejsce śmierci	749 ; Mar Saba
Czczony przez	Kościół katolicki,; Cerkiew prawosławną
Wspomnienie	4 grudnia (kat.),; 4 grudnia (praw. liturgia według kal. jul.); 17 grudnia (praw. według kal. greg.)
Atrybuty	księga, pióro pisarskie, zwój
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Cytaty w Wikicytatach

Jan z Damaszku, Jan Damasceński (arab. ‏يوحنا الدمشقي‎, Yuḥannā Al Demashqi, gr. Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, Iôannês ho Damaskênos, cs. Иоа́нн Дамаски́н; ur. ok. 675 w Damaszku, zm. w 749 w Mar Sabie) – teolog, filozof, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego (święty mnich, преподобный), pisarz chrześcijański, Ojciec i doktor Kościoła.

Życiorys

Urodził się około 675 roku w Damaszku^[1.1]. Nosił przydomek Chrysorrhoas, który odnosił się do rzeki pod Damaszkiem, choć w późniejszych czasach kojarzony był z jego twórczością, jako „złote źródło”^[1.2]. Jego ojcem był Sergiusz Mansur (syn ostatniego bizantyńskiego prefekta miasta), z którym pracował w miejskim aparacie finansowym^[1.2]. Według akt z II soboru nicejskiego Jan pracował jako poborca podatkowy^[1.2]. Gdy kalif Umajjadów Abd al-Malik ibn Marwan wprowadził antychrześcijańską politykę i wymienił członków administracji publicznej, Jan około 700 roku opuścił Damaszek i udał się do Jerozolimy, by tam wstąpić do klasztoru św. Saby razem ze swoim przybranym bratem Kosmą Pieśniarzem^[1.2]. Odebrał tam wykształcenie teologiczne, przyjął święcenia kapłańskie (przed rozpoczęciem sporu o ikonoklazm w 726 roku) i został wykładowcą^[1.2]. Około 725 roku został kaznodzieją u boku patriarchy Jana Jerozolimskiego^[1.2]. Zmarł w 749 roku^[1.2] w klasztorze św. Saby^[2].

Twórczość i poglądy

Jan działał w sprawie kultu obrazów i wygłosił trzy „Mowy apologetyczne przeciw tym, którzy potępiają święte obrazy”^[1.2]. Skupiał się w nich na podkreśleniu możliwości przedstawiania na obrazach członków Świętej Rodziny, świętych Kościoła oraz aniołów, jednak nie można przedstawiać personifikacji Boga^[1.2].

Na prośbę Kosmy Pieśniarza, napisał „Źródło wiedzy” (Pege gnoseos), w którym poruszył dogmaty dotyczące Trójcy Świętej i chrystologii^[1.3]. Ponadto listuje spis 103 herezji, powtarzając w większości słowa Epifaniusza z Salaminy^[1.3]. Centralną częścią dzieła jest „Wykład wiary prawdziwej”^[1.4]. Pierwotnie miało nosić tytuł „Wykład i wyjaśnienia prawd wiary”, które zachowało się jedynie w arabskim przekładzie, jednakże jego autentyczność jest dyskusyjna^[1.4].

Ponadto Jan napisał^[1.4]:

„Przeciw nestorianom”
„Przeciw jakobitom”
„Przeciw monoteletom”
„Dialog z manichejczykami”
„Dyskusja Chrześcijanina i Saracena”
„O Trishagionie do archimandryty Jordanesa”
„Podstawowy wstęp do dogmatów”
„Książeczka o wierze prawdziwej”
„O Trójcy Świętej”
„O zaśnięciu Najświętszej Maryi Panny”

Kult

Jan z Damaszku był ostatnim wielkim ojcem Kościoła wschodniego^[1.1]. W 1890 roku papież Leon XIII ogłosił go doktorem Kościoła^[3].

Dzień obchodów

Wspomnienie liturgiczne w Kościele łacińskim obchodzone jest w 4 grudnia^[2], natomiast Cerkiew prawosławna wspomina świętego mnicha 4/17 grudnia^[a], tj. 17 grudnia według kalendarza gregoriańskiego^[4].

Patronat

Jest patronem farmaceutów, malarzy ikon i obrazów, osób uczących się śpiewu cerkiewnego, czytających święte księgi oraz osób cierpiących na paraliż rąk^[2].

Ikonografia

W zachodniej ikonografii św. Jan przedstawiany jest w chwili, kiedy anioł uzdrawia go, przykładając rękę, którą – według legendy – odciął cesarz Leon III Izauryjczyk^[2].

Atrybutem świętego jest księga i pióro pisarskie^[2].

W ikonografii wschodniej święty przedstawiany jest jako stary mężczyzna z długą siwą brodą, mający na sobie czarne mnisze szaty^[4]. Na niektórych wyobrażeniach na głowie ma turban^[4]. Zawsze prawą rękę ma uniesioną w błogosławieństwie, a w lewej trzyma zwój, na którym widnieją słowa poświęcone Matce Bożej^[4].

Zobacz też

Uwagi

↑ Podwójne datowanie.

Przypisy

Marek Starowieyski, Jan Szymusiak: Nowy słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa. Poznań: Święty Wojciech Dom Medialny, 2022. ISBN 978-83-8065-459-4. (pol.).
1. 1 2 s. 526
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 s. 527
3. 1 2 s. 527-528
4. 1 2 3 s. 528
1 2 3 4 5 Święty Jan Damasceński, prezbiter i doktor Kościoła. Internetowa Liturgia Godzin. [dostęp 2026-04-24]. (pol.).
↑ General Audience. vatican.va. [dostęp 2026-04-24]. (ang.).
1 2 3 4 Jarosław Charkiewicz: Jan z Damaszku (ok. 780). cerkiew.pl. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).

Linki zewnętrzne

Dzieła Jana z Damaszku w bibliotece Polona

[uwaga1-8] Podwójne datowanie.

[słownik-1] Marek Starowieyski, Jan Szymusiak: Nowy słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa. Poznań: Święty Wojciech Dom Medialny, 2022. ISBN 978-83-8065-459-4. (pol.).
1 2 s. 526

1 2 3 4 5 6 7 8 9 s. 527

1 2 s. 527-528

1 2 3 s. 528

[2] 1 2 s. 526

[3] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 s. 527

[5] 1 2 s. 527-528

[6] 1 2 3 s. 528

[brewiarz-4] 1 2 3 4 5 Święty Jan Damasceński, prezbiter i doktor Kościoła. Internetowa Liturgia Godzin. [dostęp 2026-04-24]. (pol.).

[vatican-7] General Audience. vatican.va. [dostęp 2026-04-24]. (ang.).

[cerkiew-9] 1 2 3 4 Jarosław Charkiewicz: Jan z Damaszku (ok. 780). cerkiew.pl. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).

[2] 1 2 s. 526

[3] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 s. 527

[5] 1 2 s. 527-528

[6] 1 2 3 s. 528

[BR-10] 1 2 3 4 beatyfikowany/a poprzez beatyfikację równoważną

[1.1]

[1.2]

[2]

[1.3]

[1.4]

[3]

[a]

[4]

[A]

XIII wiek	św. Ambroży św. Augustyn św. Hieronim św. Grzegorz Wielki (1295)
XVI wiek	św. Tomasz z Akwinu (1567) św. Atanazy Wielki św. Bazyli Wielki św. Grzegorz z Nazjanzu (1567) św. Jan Złotousty (1568) św. Bonawentura (1588)
XVIII wiek	św. Anzelm z Canterbury (1720) św. Izydor z Sewilli (1722) św. Piotr Chryzolog (1729) św. Leon Wielki (1754)
XIX wiek	św. Piotr Damiani (1828) św. Bernard z Clairvaux (1830) św. Hilary z Poitiers (1851) św. Alfons Liguori (1871) św. Franciszek Salezy (1877) św. Cyryl Jerozolimski św. Cyryl Aleksandryjski (1882) św. Jan Damasceński (1890) św. Beda Czcigodny (1899)
XX wiek	św. Efrem Syryjczyk (1920) św. Piotr Kanizy (1925) św. Jan od Krzyża (1926) św. Robert Bellarmin (1931) św. Albert Wielki (1931) św. Antoni z Padwy (1946) św. Wawrzyniec z Brindisi (1959) św. Katarzyna ze Sieny (1970) św. Teresa z Ávila (1970) św. Teresa z Lisieux (1997)
XXI wiek	św. Jan z Ávili (2012) św. Hildegarda z Bingen (2012) św. Grzegorz z Nareku (2015) Ireneusz z Lyonu (2022) Jan Henryk Newman (2025)