Franciszek Zubrzycki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Franciszek Zubrzycki
Mały Franek
oficer Gwardii Ludowej
Data i miejsce urodzenia 26 maja 1915
Radom
Data i miejsce śmierci 6 sierpnia 1942
Tomaszów Mazowiecki
Przebieg służby
Lata służby 1942
Siły zbrojne Orl.jpg Gwardia Ludowa
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu II klasy
Pomnik w lesie w Polichnie upamiętniający starcie oddziału „Małego Franka”

Franciszek Zubrzycki ps. „Mały Franek” (ur. 26 maja 1915 w Radomiu, zm. 6 sierpnia 1942 w Tomaszowie Mazowieckim[1]) – działacz ruchu robotniczego i komunistycznego ruchu oporu w czasie II wojny światowej, dowódca pierwszego oddziału partyzanckiego Gwardii Ludowej[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Studiował na Politechnice Warszawskiej. Będąc studentem wstąpił w 1933 do Organizacji Młodzieży Socjalistycznej Życie[2] i Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej[3]. Skazany na karę więzienia, odbywał ją w okresie 1938–1939[2]. W pierwszej fazie okupacji Polski przez Niemców został wywieziony na roboty przymusowe do III Rzeszy[1], skąd potem powrócił. W 1941 wstąpił do Związku Walki Wyzwoleńczej, a w 1942 do Polskiej Partii Robotniczej[2].

W maju 1942 pod dowództwem Franciszka Zubrzyckiego sformowano pierwszy oddział Gwardii Ludowej im. Stefana Czarnieckiego, wyszkolony przez „dąbrowszczaka” Józefa Mrozka[4] i skierowano go do antyniemieckich działań partyzanckich. Przez krótki czas istnienia oddział operował w okolicy Piotrkowa Trybunalskiego, jednak nie przeprowadził ani jednej akcji bojowej. W czerwcu GL przeprowadziła w tym samym rejonie akcję, w ramach której wziął też udział oddział Zubrzyckiego. Akcją był napad na polską leśniczówkę i żołnierza AK, Jeremiego Kozłowskiego, któremu zabrano dubeltówkę i 5 tys. złotych[5]. Oddział 11 czerwca 1942 został rozproszony. Następnie Zubrzyckiego mianowano dowódcą częstochowsko-piotrkowskiego okręgu GL. 6 sierpnia 1942 został zabity przez Niemców, gdy próbował uciec po aresztowaniu na dworcu kolejowym w Tomaszowie Mazowieckim[2].

W 1946 pośmiertnie został odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu II klasy za zasługi położone w walce z okupantem i udział w pracach konspiracyjnych w okresie okupacji[6]. Ponieważ Zubrzycki dowodził pierwszym partyzanckim oddziałem GL i jako jeden z pierwszych dowódców polowych GL zginął w walce z Niemcami, propaganda komunistyczna w Polsce już od 1942 silnie eksponowała jego postać i podkreślała bohaterstwo[2]. Trend ten rozwijał się w PRL, gdy został patronem wielu szkół, ulic, drużyn harcerskich, kilku statków[potrzebny przypis], jego imię nosiły warszawskie Zakłady Elektroniczne im. Franciszka Zubrzyckiego „Warel”, a także Centrum Szkolenia Specjalistów MW w Ustce. W 1966 w Polichnie odsłonięto Pomnik czynu zbrojnego GL i AL upamiętniający działania Zubrzyckiego i jego oddziału, a w 1968 stworzono w pobliżu Muzeum Czynu Partyzanckiego, skansen – obóz partyzancki[7].

Po upadku PRL część publikacji podtrzymuje informacje o aktywnym udziale oddziału Zubrzyckiego w akcjach bojowych przeciw Niemcom[8], jednak według IPN, służył on w organizacjach stalinowskich, a obie akcje partyzanckie miały charakter głównie propagandowy i nie podjęto w ich czasie żadnych działań antyniemieckich. Zwrócono także uwagę, że chociaż był dowódcą okręgu GL, to jednostka ta w owym okresie de facto istniała głównie teoretycznie[2]. Pomnik czynu zbrojnego GL i AL upamiętniający działania Zubrzyckiego został przebudowany i usunięto z niego nawiązania do obu tych organizacji, a muzeum oraz skansen zamknięto[7].

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Encyklopedia PWN, tom 12, 1969 – według tej encyklopedii w okresie 1939-1940 był uwięziony przez hitlerowców w Działdowie.
  2. a b c d e f g Franciszek Zubrzycki (1915–1942), Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2012-08-24].
  3. Zubrzycki, Franciszekportalwiedzy.onet.pl [dostęp 2010-04-16].
  4. Władysław Gomułka, Pamiętniki, Andrzej Werblan (red.), t. II, Warszawa: BGW, 1994, s. 110, ISBN 83-7066-552-7, OCLC 749646794.
  5. ul. Małego Franka - Nazwy do zmiany - Instytut Pamięci Narodowej, ipn.gov.pl [dostęp 2018-12-19] (pol.).
  6. M.P. z 1947 r. nr 51, poz. 327
  7. a b Polichno – Pomnik i muzeum czynu zbrojnego GL i AL, sztuka.net, [dostęp 2010-04-15].
  8. Zubrzycki Franciszek – WIEM, darmowa encyklopedia.
  9. Stopnie wojskowe w GL wprowadzono dopiero latem 1943. Do tego czasu obowiązywał podział na gwardzistów, podoficerów, oficerów oraz oficerów Sztabu Głównego
  10. Edward Gronczewski, Walczyli o Polskę Ludową, biogram Zubrzyckiego Franciszka ps. Mały Franek
  11. M.P. z 1947 r. nr 51, poz. 327.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]