Bolesław Mołojec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bolesław Mołojec
Apostoł, Edward Długi
Dowódca Główny Gwardii Ludowej
Data i miejsce urodzenia 9 lutego 1909
Henryków
Data i miejsce śmierci 29 lub 31 grudnia 1942
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby 1936-42
Siły zbrojne Emblem of the International Brigades.svg Brygady Międzynarodowe
Orl.jpg Gwardia Ludowa
Jednostki XIII Brygada im. Jarosława Dąbrowskiego
Stanowiska Dowódca batalionu BI im. Adama Mickiewicza
Zastępca dowódcy XIII BI
Dowódca XIII BI
Dowódca Główny GL
Główne wojny i bitwy Hiszpańska wojna domowa
II wojna światowa
Odznaczenia
Medal Za Dzielność (Druga Republika Hiszpańska)
Bolesław Mołojec
Data i miejsce urodzenia 9 lutego 1909
Henryków
Data i miejsce śmierci 29 lub 31 grudnia 1942
Warszawa
I sekretarz KC PPR
Okres od grudnia 1942
do 29 lub 31 grudnia 1942
Przynależność polityczna Polska Partia Robotnicza
Poprzednik Marceli Nowotko
Następca Paweł Finder

Bolesław Mołojec ps. Apostoł, Edward Długi (ur. 9 lutego 1909 w Henrykowie, zm. 29 lub 31 grudnia 1942 w Warszawie) – polski działacz komunistyczny.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W młodości pracował w Tomaszowskiej Fabryce Sztucznego Jedwabiu (TFSJ). Należał do Komunistycznego Związku Młodzieży Polski (KZMP). Był sekretarzem komórki młodzieżowej w TFSJ. Wykazywał skłonności do teoretyzowania i mistycyzmu, i z tego zapewne powodu nosił pseudonim "Apostoł". Na początku lat trzydziestych absolwent Komunistycznego Uniwersytetu Mniejszości Narodowych Zachodu w Moskwie[1]. W latach 1935–36 był członkiem Sekretariatu KC KZMP i sekretarzem Komitetu Warszawskiego. W czerwcu 1936 roku usunięty ze stanowiska w sekretariacie KC KZMP.

Samowolnie, bez zgody władz partyjnych udał się do Hiszpanii w celu uczestnictwa w wojnie domowej w Hiszpanii[2]. Pierwotnie walczy w batalionie im. Georgija Dymitrowa. Jako wyróżniający się żołnierz otrzymał stopień porucznika i został szefem sztabu batalionu im. Jose Palafoxa wchodzącego w skład XIII Brygady im. Jarosława Dąbrowskiego. W październiku 1937 r. awansował na kapitana i został dowódcą batalionu im. Adama Mickiewicza. Doceniony za walki w Estremadurze został zastępcą dowódcy Brygady im. J. Dąbrowskiego i w trakcie walk nad Ebro latem 1938 r. otrzymał stopień majora i dowództwo Brygady Międzynarodowej im. Jarosława Dąbrowskiego. Jako jedyny z Polaków walczących w Hiszpanii otrzymał z rąk premiera Negrina najwyższe odznaczenie bojowe Republiki Hiszpańskiej – Medal Za Dzielność. We wrześniu 1938 r. został dowódcą Centrum Demobilizacyjnego Brygad Międzynarodowych[3].

Od stycznia 1939 przebywał w Paryżu, gdzie kierował najpierw Grupą Inicjatywną dla spraw polskich przy Kominternie a potem Tymczasowym Ośrodkiem Kierowniczym KPP stworzonymi przez Komintern w celu zastąpienia rozwiązanej w 1938 roku Komunistycznej Partii Polski.

Następnie od stycznia 1940 roku przebywał w ZSRR. Tworzył tam memoriały dla władz radzieckich wskazujące na konieczność odbudowy partii komunistycznej w Polsce walczącej z hitlerowcami[4]. Od jesieni 1940 r. w Szkole Politycznej w Nagornoje, potem w Puszkino pod Moskwą i w Kusznarenkowie koło Ufy[5]. Członek tzw. Grupy Inicjatywnej. Podczas szkolenia w ZSRR pisał memoriały do Stalina. Leon Kasman wspominał : „List, który wysłał do Stalina nie był przedyskutowany z grupą (…). Pamiętam jedynie, że był on w stylu „Ty mnie rozumiesz, a ja ciebie Stalinie””. Istniała między Mołojcem, a resztą szkolonych, którzy później stali się aktywem kierowniczym PPR, rozbieżność co do koncepcji działań ruchu komunistycznego w Polsce. Mołojec uważał, że komuniści powinni zbudować silną organizację wojskową opartą na hasłach przede wszystkim patriotycznych. Komórki komunistyczne istniałyby jedynie jako zarządy polityczne przy jednostkach wojskowych. Zwyciężyła jednak koncepcja reprezentowana przez Marcelego Nowotkę i Pawła Findera zakładająca budowę silnej partii komunistycznej, której podporządkowany byłby ruch partyzancki[6][7].

W nocy na 28 grudnia 1941 został wśród 6-osobowej grupy polskich komunistów (Grupa Inicjatywna) zrzucony przez Sowietów na spadochronie w okolice wsi Wiązowna koło Warszawy. Współzałożyciel PPR. Wchodził w skład "trójki kierowniczej" PPR (obok Marcelego Nowotki i Pawła Findera) i dowodził Gwardią Ludową. Uczestniczył w pierwszej (10 czerwca 1942 r.) akcji zbrojnej Gwardii Ludowej przeciwko okupantowi pod Polichnem. W lecie 1942 roku podjął konspiracyjną podróż do Paryża celem sprowadzenia do okupowanej Polski kilkudziesięciu byłych żołnierzy Brygad Międzynarodowych, którzy zasilili kadry dowódcze Gwardii Ludowej[3].

Władysław Gomułka tak charakteryzował go w swoich wspomnieniach : "Mołojec był człowiekiem niemal pozbawionym uczucia strachu, a zarazem żołnierzem kochającym wojaczkę."[8].

Mołojec został oskarżony o zabójstwo Marcelego Nowotki i zabity na polecenie władz PPR przez Jana Krasickiego, działającego wspólnie z Mieczysławem Hejmanem.

Awanse[edytuj | edytuj kod]

  • kapitan – 1937
  • major – 1938
  • Dowódca Główny GL – 1942

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Oskarżenie o śmierć Nowotki[edytuj | edytuj kod]

28 listopada 1942 roku nieopodal warszawskiego Dworca Zachodniego granatowa policja znalazła zwłoki pierwszego przywódcy PPR Marcelego Nowotki. Powiadomieni o tym Paweł Finder i Małgorzata Fornalska, wiedząc, że tego dnia Nowotko był umówiony z Bolesławem Mołojcem, próbowali skontaktować się z tym ostatnim. Udało się to dopiero po 3 dniach. Mołojec oświadczył, że spotkał się z Nowotką, ale po krótkiej rozmowie rozstali się i nie wie, co się z nim stało. Po kilku dniach zmienił zdanie i oświadczył, że zostali z Nowotką napadnięci przez nieznanych sprawców, a Nowotko zginął zastrzelony. Zapytany, czemu uciekł, zostawiając Nowotkę odpowiedział, że stchórzył i ratował samego siebie. Wyraził pogląd, że napadu mogła dokonać AK. Po tych rozmowach bez wiedzy pozostałych członków KC PPR Mołojec przesłał do Moskwy do Dymitrowa depeszę informującą o śmierci Nowotki w wyniku zamachu podziemia londyńskiego i o fakcie przejęcia funkcji sekretarza PPR przez samego Mołojca. O swoim spotkaniu z Nowotką nie poinformował. Wszystkie te fakty spowodowały u pozostałych członków KC podejrzenie, że sprawcą zabójstwa Nowotki był sam Mołojec. 29 grudnia 1942 r. Finder, Fornalska, Jóźwiak i Gomułka – ze względu na zagrożenie dla podziemnej działalności PPR - podjęli decyzję o likwidacji Mołojca, która została dokonana przez Jana Krasickiego tego dnia na ul. Kamienne Schodki. Na posiedzeniu KC PPR 31 grudnia 1942 r. powołano komisję partyjną na czele z adwokatem Teodorem Duraczem, która miała zbadać sprawę i przedstawić partii po wojnie wyniki swojej działalności. Komintern poinformowano o całej sprawie 8 stycznia 1943 r. Komisja Duracza ustaliła, że 28 listopada 1942 r. (w dniu w którym zginął Nowotko) brat Bolesława Mołojca – Zygmunt ps. Anton, będący ówcześnie kierownikiem wydziału informacji Sztabu Głównego Gwardii Ludowej, pobierał broń z konspiracyjnego magazynu celem likwidacji nieznanego mu wcześniej prowokatora w szeregach PPR. W tej sytuacji po rozmowach wyjaśniających z Zygmuntem Mołojcem wyrokiem śmierci objęto również jego. Wyrok został wykonany[6][7].

Na III Plenum PZPR w listopadzie 1949 roku Bolesław Bierut oskarżył Mołojca o bycie agentem przedwojennej "Dwójki" i "prowokatorem"[9].

Większość historyków przyjmuje, że przyczyną śmierci Nowotki były osobiste ambicje Mołojca, który uważał się za osobę predestynowaną do sprawowania kierownictwa partii komunistycznej[6][7]. W literaturze historycznej podaje się różne przypuszczalne motywy działania braci Mołojców (ambicje, patriotyzm, współpraca z Gestapo, NKWD czy AK, a nawet choroba psychiczna). Brani są pod uwagę także inni zabójcy.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mirosław Szumiło, Roman Zambrowski 1909–1977, Warszawa: IPN, 2014, s. 90, ISBN 978-83-7629-621-0, OCLC 890410659.
  2. Mirosław Szumiło „Roman Zambrowski 1909-1977” IPN 2014, ​ISBN 978-83-7629-621-0​, str. 93 i 99
  3. a b Marian Nowiński "Prawo i Życie" 1/1988
  4. Ryszard Nazarewicz, Armii Ludowej dylematy i dramaty, Warszawa: Oficyna Drukarska, 1998, s. 14–20, ISBN 83-909166-0-6, OCLC 69278377.
  5. Ryszard Nazarewicz, Armii Ludowej dylematy i dramaty, Warszawa: Oficyna Drukarska, 1998, s. 35, ISBN 83-909166-0-6, OCLC 69278377.
  6. a b c Andrzej Werblan „Władysław Gomułka. Sekretarz Generalny PPR” Książka i Wiedza 1988 str. 116-138 ​ISBN 83-05-11972-6
  7. a b c Antoni Przygoński „Świadectwa, dokumenty i argumenty” „Polityka” 10 (1609)/88
  8. Władysław Gomułka, Pamiętniki t. II, s. 230, BGW 1994. ​ISBN 83-7066-552-7
  9. Mirosław Szumiło, Roman Zambrowski 1909-1977, Warszawa: IPN, 2014, s. 263, ISBN 978-83-7629-621-0, OCLC 890410659.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr Gontarczyk, Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy 1941-1944, Wyd. Fronda, Warszawa 2003.
  • Jerzy Ślaski, Polska Walcząca t. III, Warszawa 1999.
  • Józef Bolesław Garas, Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942-1945, Warszawa 1971.
  • Nowotko-Mołojec: Z początków PPR. Nieznane relacje Władysława Gomułki i Franciszka Jóźwiaka, Puls Publications, Londyn 1986, ​ISBN 0-907587-31-3