Grupa funkcyjna

Grupa funkcyjna, również grupa charakterystyczna^[1] – rodzaj podstawnika w związku organicznym, który definiuje jego właściwości chemiczne i decyduje o sposobie jego reagowania w danej reakcji, stanowi podstawę klasyfikacji związku^[2]^[3]^[4].

Cząsteczki zawierające określoną grupę funkcyjną reagują w podobny sposób w danych reakcjach chemicznych (reaktywność tę mogą jednak zmieniać inne grupy funkcyjne, zwłaszcza znajdujące się w bliskim sąsiedztwie grupy analizowanej). Znając ogólne zasady, według których reagują dane grupy funkcyjne, można przewidzieć własności związków je zawierających.

Wybrane grupy funkcyjne

Zobacz też kategorię: Grupy funkcyjne.

Wybrane grupy funkcyjne^[1]^[5]
Grupa	Wzór	Klasyfikacja chemiczna
Grupy alifatyczne
grupa alkilowa	−R	alkany
grupa alkenowa	−CH=CH₂−	alkeny
grupa metylenowa (metanodiylowa)	−CH₂−	alkany
grupa etylenowa	−CH₂−CH₂−	alkany
grupa winylowa, etenylowa	−HC=CH₂	alkeny
grupa metinowa	≡CH	alkiny
Grupy zawierające gr. karbonylową (>C=O)
grupa acylowa	−C(O)R	pochodne kwasów karboksylowych
grupa acetylowa	−C(O)CH₃, −Ac	pochodne kwasu octowego
grupa benzoilowa(inne języki)	−C(O)Ph, −Bz	pochodne kwasu benzoesowego
grupa ketonowa	R₂C=O	ketony
grupa aldehydowa	−CHO	aldehydy
grupa karboksylowa	−COOH	kwasy karboksylowe
grupa estrowa	−COOR	estry
Grupy aromatyczne
grupa arylowa	−Ar	aromaty
grupa fenylowa	−Ph	aromaty
grupa fenylenowa(inne języki)	−C₆H₄−	aromaty
Grupy przyłączone poprzez heteroatom
grupa halogenowa	−X	np. halogenki alkilowe
grupa hydroksylowa	−OH	alkohole, fenole
grupa alkoksylowa	−OR	etery
grupa tiolowa (merkaptanowa)	−SH	tiole
grupa sulfanodiylowa	−S−	tioetery (sulfidy)
grupa aminowa	−NH₂, −NHR, −NR₂	aminy
grupa azowa	−N=N−	azozwiązki
grupa cyjanianowa	−O−C≡N	cyjaniany
grupa izocyjanianowa	−N=C=O	izocyjaniany
grupa nitrowa	−NO₂	nitrozwiązki
Inne grupy funkcyjne
grupa benzylowa	−CH₃Ph	pochodne węglowodorów aromatycznych
grupa iminowa	−C=N−R	iminy
grupa amidowa	X−NR¹R²	amidy
grupa peptydowa		peptydy, białka

Przypisy

1 2 Henri A.H.A. Favre Henri A.H.A., Warren H.W.H. Powell Warren H.W.H., Nomenklatura związków organicznych. Rekomendacje IUPAC i nazwy preferowane 2013, Komisja Terminologii Chemicznej Polskiego Towarzystwa Chemicznego (tłum.), wyd. 6, Narodowy Komitet Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej, [2024], s. 390–400 [zarchiwizowane 2025-02-17] .
↑ functional group, [w:] Compendium of Chemical Terminology, International Union of Pure and Applied Chemistry, wer. 5.0.0, 2025, DOI: 10.1351/goldbook.F02555 (ang.).
↑ grupa funkcyjna, [w:] Encyklopedia techniki. Chemia, WładysławW. Gajewski (red.), Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1965, s. 261, OCLC 33835352 .
↑ grupa funkcyjna, [w:] JerzyJ. Chodkowski JerzyJ. (red.), Mały słownik chemiczny, wyd. 5, Warszawa: Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, 1976, s. 197 .
↑ Jakie grupy funkcyjne występują w związkach organicznych i jak na tej podstawie sklasyfikować związki organiczne? Mapa pojęć [online], Zintegrowana Platforma Edukacyjna [dostęp 2025-11-12] .

[:0-1] 1 2 Henri A.H.A. Favre Henri A.H.A., Warren H.W.H. Powell Warren H.W.H., Nomenklatura związków organicznych. Rekomendacje IUPAC i nazwy preferowane 2013, Komisja Terminologii Chemicznej Polskiego Towarzystwa Chemicznego (tłum.), wyd. 6, Narodowy Komitet Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej, [2024], s. 390–400 [zarchiwizowane 2025-02-17] .

[2] functional group, [w:] Compendium of Chemical Terminology, International Union of Pure and Applied Chemistry, wer. 5.0.0, 2025, DOI: 10.1351/goldbook.F02555 (ang.).

[Encyklopedia-3] grupa funkcyjna, [w:] Encyklopedia techniki. Chemia, WładysławW. Gajewski (red.), Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1965, s. 261, OCLC 33835352 .

[Słownik_chemiczny-4] grupa funkcyjna, [w:] JerzyJ. Chodkowski JerzyJ. (red.), Mały słownik chemiczny, wyd. 5, Warszawa: Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, 1976, s. 197 .

[5] Jakie grupy funkcyjne występują w związkach organicznych i jak na tej podstawie sklasyfikować związki organiczne? Mapa pojęć [online], Zintegrowana Platforma Edukacyjna [dostęp 2025-11-12] .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]