Harlan Ellison

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Harlan Ellison
Harlan Jay Ellison
Cordwainer Bird, Nalrah Nosille i wiele innych[1][2]
Ilustracja
Harlan Ellison na Miniconie (2006)
Data i miejsce urodzenia 27 maja 1934, Cleveland, Stany Zjednoczone
Zawód pisarz, scenarzysta, krytyk, edytor
Narodowość amerykańska
Język angielski
Okres od 1955
Gatunki fantasy, science fiction

Harlan Jay Ellison (ur. 27 maja 1934 w Cleveland) – amerykański pisarz, krytyk, wydawca i edytor antologii fantastycznych, z których najbardziej znaną są wielokrotnie nagradzane Niebezpieczne wizje. Był również autorem scenariuszy do seriali Star Trek i Po tamtej stronie oraz konsultantem przy serialach Strefa mroku (wersja z lat 80.) i Babilon 5.

Większość twórczości Ellisona to utwory science fiction, za które zdobył liczne nagrody Hugo, Nebula, Locus i Bram Stoker Award. Sam Ellison nie przepada jednak za tą etykietką i wyjaśnia, że jego twórczość bliższa jest surrealistycznej fantasy lub realizmowi magicznemu niż twardej s-f. Aktywnie działa również w fandomie (założył Cleveland Science Fiction Society i jako nastolatek redagował fanzin), a także bywa na konwentach fanowskich.

Życiorys[edytuj]

Ellison urodził się w rodzinie żydowskiej w Cleveland, wychował zaś w Painesville. Jego ojciec Louis Laverne Ellison, z zawodu dentysta i jubiler, zmarł gdy Harlan miał 15 lat[3]. Młody Ellison kilkukrotnie uciekał z domu, imając się różnych prac, był np.: rybakiem łowiącym tuńczyki, wędrownym robotnikiem rolnym, ochroniarzem, kierowcą ciężarówki z nitrogliceryną, kucharzem, kierowcą taksówki, litografem, sprzedawcą książek, stróżem w sklepie, akwizytorem i aktorem[4]. W latach 1953-1954 przez półtora roku był studentem Ohio State University, skąd został wyrzucony za uderzenie wykładowcy[5]. W 1955 r. przeniósł się do Nowego Jorku. Przez kolejne dwa lata wydał ponad 100 short stories i artykułów. W latach 1957-1959 służył w wojsku[6], a po powrocie był wydawcą „Rogue magazine” (1959–60) i założycielem wydawnictwa Regency Books press (1960). Następnie z sukcesami przeniósł swe zainteresowania na pisanie scenariuszy telewizyjnych. W 1962 r. przeprowadził się do Kalifornii, gdzie zaczął sprzedawać swe scenariusze do Hollywood. Napisał scenariusz do filmu The Oscar, ze Stephenem Boydem i Elke Sommer, pisał także scenariusze do odcinków wielu seriali telewizyjnych, m.in.: Po tamtej stronie, Star Trek, Spotkanie z Alfredem Hitchcockiem, The Flying Nun, Prawo Burke’a, Route 66, The Man from U.N.C.L.E., Cimarron Strip. Był także konsultantem przy produkcji seriali Strefa mroku i Babilon 5[3].

Obecnie mieszka w Los Angeles z piątą żoną, Susan[3]. W 1994 r. przebył zawał i od tej pory ma problemy z sercem[7], w październiku 2014 r. przeszedł udar mózgu[8].

Ciekawostki[edytuj]

Trzeci zbiór o tytule Niebezpieczne wizje - The Last Dangerous Visions, nigdy się nie ukazał, choć był zapowiadany. Jest to do dziś najsłynniejsza książka fantastyczna, która się nie ukazała.

Ellison podał do sądu Jamesa Camerona po jego wypowiedzi, że tworząc film Terminator inspirował się dwoma odcinkami serialu Po tamtej stronie (The Outer Limits - „Soldier” i „Demon with a Glass Hand”). Od tej pory na końcu filmu pojawiają się napisy: „Acknowledgment to the works of Harlan Ellison."

Bibliografia[edytuj]

Powieści[edytuj]

  • Rumble (inny tytuł: Web of the City)
  • The Sound of a Scythe
  • Spider Kiss (pierwotny tytuł: Rockabilly)
  • Doomsman
  • The Starlost #1: Phoenix Without Ashes (adaptacja scenariusza Ellisona autorstwa Edwarda Bryanta)

Zbiory opowiadań[edytuj]

  • A Touch of Infinity
  • Children of the Streets
  • Gentleman Junkie and Other Stories of the Hung-Up Generation
  • Ellison Wonderland
  • Paingod and Other Delusions
  • I Have No Mouth and I Must Scream
  • From the Land of Fear
  • Love Ain't Nothing But Sex Misspelled (opowiadania i eseje)
  • The Beast that Shouted Love at the Heart of the World
  • Over the Edge
  • Partners in Wonder (utwory napisane wspólnie z 14 innymi autorami)
  • Alone Against Tomorrow
  • Approaching Oblivion
  • Deathbird stories
  • No Doors, No Windows
  • Strange Wine
  • Shatterday
  • Stalking the Nightmare
  • Angry Candy (Nagroda Locusa 1989, Nagroda World Fantasy 1988)
  • Slippage (Nagroda Locusa 1998)
  • The Essential Ellison (Nagroda Brama Stokera 1987)

W Polsce ukazał się tylko jeden zbiór opowiadań Ellisona - Ptak śmierci, zawierający jedynie opowiadania nagrodzone Hugo lub Nebulą i niemający angielskojęzycznego odpowiednika.

Scenariusze wydane drukiem[edytuj]

Publicystyka[edytuj]

  • Memos from Purgatory
  • The Glass Teat (essays on television, 1968-1970)
  • The Other Glass Teat (essays on television, 1970-1972)
  • Sleepless Nights in the Procrustean Bed
  • Harlan Ellison's Watching (Nagroda Brama Stokera 1989)
  • An Edge in My Voice
  • The Harlan Ellison Hornbook

Antologie pod redakcją Ellisona[edytuj]

Wybrane opowiadania[edytuj]

Inne nagrody[edytuj]

Oprócz tego jest laureatem wielu innych nagród, m.in.: Grand Master (The World Horror Convention, 2000), Gallun Award for Lifetime Achievement in Science Fiction (I-CON 1997), J. Lloyd Eaton Lifetime Achievement Award in Science Fiction (UCR Libraries, Eaton SF Conference 2011), Silver Pen for Journalism (International PEN, 1990), „Defender of Liberty” Award (Comic Book Legal Defense Fund, 1998), Words, Wit, Wisdom Award (The National Women’s Committee of Brandeis University, 1998), Distinguished Skeptic Award (Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal's, 2002), Golden Scroll (Academy of Science Fiction, Fantasy and Horror Films, kategoria Best Writing – Career 1976), American Mystery Award (1988), Asimov's Science Fiction Magazine Reader's Poll Special award (1988), Audio Publishers Association Award (za The Titanic Disaster Hearings: The Official Transcript of the 1912 Senatorial Investigation w kategorii Best „Multi-Voiced Presentation”, 1999, oraz za City of Darkness w kategorii Best Solo Narration, 1999), The Bradbury Award (Science Fiction and Fantasy Writers of America, za audycje radiowe 2000X, razem z Yuri Rasovsky), British Science Fiction Award (za Deathbird Stories w kategorii best collection 1978), Edgar Allan Poe Award (za The Whimper of Whipped Dogs, 1974), International Horror Guild Award (Living Legend, 1994), Jupiter Award (Instructors of Science Fiction in Higher Education, 1973, 1977), Writers Guild of America (1974, 1987), Writers Guild of Canada (2000).

Ponadto w 2009 r. był nominowany do Nagrody Grammy w kategorii „Best Spoken Word Album For Children” za nagranie Po drugiej stronie lustra (Through the Looking-Glass And What Alice Found There).

Przypisy

  1. John Clute: Ellison, Harlan (ang.). Third Edition of the Encyclopedia of Science Fiction. [dostęp 2017-03-18].
  2. Ellison, Harlan (ang.). Internet Speculative Fiction Database. [dostęp 2017-03-18].
  3. a b c Harlan Ellison Biography (1934–) (ang.). filmreference.com. [dostęp 2017-08-31].
  4. Harlan Ellison: Harlan Ellison's „I Have No Mouth, and I Must Scream”: A Study Guide from Gale's „Short Stories for Students”. The Gale Group, 2002, s. 27.
  5. Science Fiction Studies #88 = Volume 29, Part 3 = November 2002 (ang.). depauw.edu. [dostęp 2017-08-31].
  6. https://www.britannica.com/biography/Harlan-Ellison
  7. Harlan Ellison's Watching... (ang.). harlanellison.com. [dostęp 2017-08-31].
  8. Harlan Ellison recovering in hospital following stroke (ang.). cbr.com. [dostęp 2017-08-31].

Linki zewnętrzne[edytuj]