Hayden White

Hayden White

Hayden White
Data i miejsce urodzenia	12 lipca 1928 Martin
Data i miejsce śmierci	5 marca 2018 Santa Cruz
Profesor
Specjalność: historia historiografii, filozofia historii
Alma Mater	Uniwersytet Stanowy Wayne
Doktorat	1958
Nauczyciel akademicki
Uczelnia	Uniwersytet w Rochester Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles Uniwersytet Wesleyański Uniwersytet Kalifornijski w Santa Cruz Uniwersytet Stanforda

Hayden White (ur. 12 lipca 1928 w Martin, zm. 5 marca 2018 w Santa Cruz) – amerykański historyk historiografii, historyk życia intelektualnego i filozof historii, krytyk kultury, emerytowany profesor historii świadomości na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Cruz oraz profesor literatury porównawczej na Uniwersytecie Stanforda.

Życiorys

Studiował na Uniwersytecie Stanowym Wayne w Detroit i tam też otrzymał tytuł licencjata w 1951 roku. Kontynuował naukę na Uniwersytecie Michigan, broniąc w 1958 roku doktorat. Rozpoczął pracę na Uniwersytecie Stanowym Wayne, a następnie od 1958 roku wykładał na Uniwersytecie w Rochester, gdzie w latach 1962-1964 kierował wydziałem historii. Od 1968 roku pracował na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles. Jako wykładowca wystąpił przeciwko łamaniu praw studenckich przez policję. Wniósł sprawę do sądu przeciwko praktykom m.in. ograniczania wolności słowa i inwigilacji studentów, wygrywając sprawę przed Sądem Najwyższym w 1975 roku. W latach 1973-1978 wykładał również na Uniwersytecie Wesleyańskim w Middletown, a dalej na stanowisku profesora na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Cruz. W roku 2000 rozpoczął pracę jako profesor emerytowany w katedrze literatury porównawczej na Uniwersytecie Stanforda. Ostatecznie również na stanowisku profesora emerytowanego w katerze historii świadomości w Santa Cruz.

W 1991 roku został członkiem American Academy of Arts and Sciences. Otrzymał szereg doktoratów honoris causa od uczelni z całego świata: Uniwersytet w Michigan (1995), University of Western Ontario (2004), Central European University w Budapeszcie (2005), Uniwersytet Bukaresztański (2010) oraz Uniwersytet Gdański (2011).

Praca naukowa

Jego najbardziej znana książka to Metahistory. The Historical Imagination In Nineteenth-Century Europe (1973). White proponuje tam, by na historiografię spojrzeć jak na dzieło literackie. Twierdzi, że myślenie o świecie ma charakter narracyjny. Rzeczywistość to czysty strumień zdarzeń, które sami porządkujemy i wyjaśniamy. Historia jest dostępna tylko poprzez język. Do opowiadania przeszłości historyk wykorzystuje cztery tropy (teoria tropów White’a): metaforę, metonimię, synekdochę i ironię oraz cztery archetypowe wzorce fabularne (za Northropem Frye'em): romans, komedię, tragedię, satyrę. W jego teoriach znaczącą rolę miały opracowania Rolanda Barthes'a, Johna Austina oraz różne nurty marksizmu.

White zajmował się również wykorzystaniem poetyki modernistycznej i postmodernistycznej oraz figuracji i estetyzacji w literaturze o Holokauście.

Jego opracowania wywoływały kontrowersje. Wielu krytyków zarzucało mu, że próbuje zatrzeć różnicę między literaturą a historiografią, a więc między reprezentacjami fikcyjnymi a obiektywnymi opisami rzeczywistości.

Wybrane publikacje

W języku angielskim

• Tropics of Discourse. Essays in Cultural Criticism. Baltimore and London: The Johns Hopkins University Press, 1978.
• The Content of the Form: Narrative Discourse and Historical Representation. Baltimore and London: The Johns Hopkins University Press, 1987.
• Figural Realism. Studies in the Mimesis Effect. Baltimore and London: The Johns Hopkins University Press, 1999.
• The Practical Past. Evanston: Northwestern University Press, 2015.
• "Historiography and Historiophoty", The American Historical Review, Vol. 93, No. 5 (Dec., 1988), pp. 1193–1199.
• "Historical Pluralism", Critical Inquiry, Vol. 12, No. 3 (Spring, 1986), pp. 480–493.
• "The Question of Narrative in Contemporary Historical Theory", History and Theory, Vol. 23, No. 1 (Feb., 1984), pp. 1–33.
• "The Politics of Historical Interpretation: Discipline and De-Sublimation", Critical Inquiry, Vol. 9, No. 1, The Politics of Interpretation (Sep., 1982), pp. 113–137.
• "The Value of Narrativity in the Representation of Reality", Critical Inquiry, Vol. 7, No. 1, On Narrative (Autumn, 1980), pp. 5–27.
• "Interpretation in History", New Literary History, Vol. 4, No. 2, On Interpretation: II (Winter, 1973), pp. 281–314.
• "Foucault Decoded: Notes from Underground", History and Theory, Vol. 12, No. 1 (1973), pp. 23–54.
• as co-editor (1969) with Giorgio Tagliacozzo, Giambattista Vico: An International Symposium. Baltimore and London: Johns Hopkins University Press.
• "The burden of history", History and Theory, Vol. 5, No. 2 (1966), pp. 111–134.
• as co-author (1966) with Willson Coates and J. Salwin Schapiro, The Emergence of Liberal Humanism. An Intellectual History of Western Europe, vol. I: From the Italian Renaissance to the French Revolution. New York: McGraw-Hill, 1966.

W języku polskim

• Poetyka pisarstwa historycznego, red. Ewa Domańska, Marek Wilczyński, Kraków: Universitas, 2000, wyd. 2 poprawione i uzupełnione Kraków, 2010.
• Proza Historyczna, red. Ewa Domańskia, Kraków: Universitas, 2009.
• Przeszłość Praktyczna, red. Ewa Domańska, Kraków: Universitas, 2014.

• Problem narracji we współczesnej teorii historycznej, przeł. Mirona Wiewiórowska, [w:] Metodologiczne problemy narracji historycznej, pod red. Jana Pomorskiego, Lublin: UMCS 1990.
• The End of Narrative Historiography [w:] Świat historii. Prace z metodologii historii i historii historiografii dedykowane Jerzemu Topolskiemu z okazji siedemdziesięciolecia urodzin, red. Wojciech Wrzosek, Poznań: Instytut Historii UAM 1998, s. 393–409.
• Ewa Domańska, Fragmenty (e-mailowej korespondencji z Haydenem White'em), przeł. Ewa Domańska, „Pogranicza” 2008, nr 2, s. 50–54.
• Historiografia i historiofotia, przeł. Łukasz Zaremba [w:] Film i historia: antologia, red. Iwona Kurz, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2008, s. 117–127.
• Struktura narracji historycznej, przeł. Elżbieta Wilczyńska, „Białostockie Studia Literaturoznawcze” 2010, nr 1, s. 9–27.
• Przeszłość praktyczna, przeł. Agata Czarnacka [w:] Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki. Antologia, red. Ewa Domańska, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 2010, s. 49–73.
• Polityka interpretacji historycznej. Dyscyplina przeciw wzniosłości, przeł. Emilia Kledzik, „Porównania” 2010, nr 7, s. 7–32.
• Historia i sztuka dzisiaj, przeł. Jan Burzyński [w:] Historia w sztuce, red. Maria Anna Potocka, Kraków: Muzeum Sztuki Współczesnej 2011, s. 177–183.
• Sfera wyobraźni historycznej a polityka historii, przeł. Tomasz Dobrogoszcz, „Przegląd Polityczny” 2011, nr 109/110, s. 38–47.
• Jakub Muchowski, Nie interesuje mnie prawda. Interesuje mnie rzeczywistość – rozmowa z Haydenem White'em, „Historyka” 41 (2011), s. 165–171.
• O fazie badań i fazie pisania w pracy historyka, przeł. Wojciech Gutkiewicz, „Ruch Filozoficzny” 70 (2013), nr 3.
• Hayden White w Polsce. Fakty, krytyka, recepcja, red. Ewa Domańska, Edward Skibiński, Paweł Stróżyk, Kraków: Universitas, 2019.

Bibliografia

• Katarzyna Rosner, Fenomenologiczna krytyka koncepcji historiografii H. White’a [w:] Narracja, historia, fikcja . Dawne kultury w historiografii i literaturze, pod red. Łukasza Grţtzmachera, Warszawa: Trio – Ośrodek Badań Interdyscyplinarnych „Artes Liberales” UW 2009, s. 181–186.
• Katarzyna Rosner, Fikcja literacka a prace historyczne. Krytyka koncepcji historiografii Haydena White’a [w:] Mit symbol – mimesis . Studia z dziejów teorii i historii sztuki dedykowane Elżbiecie Wolickiej-Wolszleger, Lublin: KUL 2009. s. 143–150.
• Jakub Muchowski, Historia i życie. Obecność filozofii Fryderyka Nietzschego w myśleniu o historii Haydena White’a [w:] Oblicza przeszłości. Zbiór rozpraw, pod red. Wojciecha Wrzoska, Bydgoszcz: Epigram 2011, s. 391–398.

Linki zewnętrzne

• Bibliografia prac Haydena White’a. staff.amu.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-03-09)].