Metonimia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Metonimia (gr. μετωνυμία metōnymía)[1][2], inaczej zamienniafigura retoryczna polegająca na zastąpieniu nazwy jakiegoś przedmiotu lub zjawiska nazwą innego, pozostającego z nim w uchwytnej zależności. Celem może być zwiększenie wyrazistości wypowiedzi lub jej skrótowość.

Rodzaje[edytuj | edytuj kod]

  1. metonimia autora, np. „czytam Słowackiego” zamiast „czytam utwory Słowackiego”,
  2. metonimia skutku, np. „pot” zamiast „wysiłek”,
  3. metonimia miejsca, np. „Pałac Prezydencki ogłosił…” zamiast „Prezydent RP ogłosił…”,
  4. metonimia narzędzia, np. „najlepsza trąbka w historii” zamiast „najlepszy trębacz w historii”,
  5. metonimia pojemnika, np. „kufel” zamiast „piwo”
  6. metonimia oznaki, np. „berło” zamiast „król”
  7. metonimia konkretu, np. „głowa” zamiast „rozum”
  8. metonimia czynności, np. „wstaw” wodę na herbatę zamiast „zagotuj” wodę na herbatę.

Szczególną odmianą jest synekdocha, w tym:

  • pars pro toto (część zamiast całości),
  • totum pro parte (całość zamiast części),
  • singularis pro plurari (liczba pojedyncza zamiast mnogiej),
  • pluralis pro singulari (liczba mnoga zamiast pojedynczej).

W ogólniejszym sensie, w rozumieniu nurtu myślenia zwanego strukturalizmem, metonimia to zgrupowanie pojęć i przedmiotów według związków między nimi, np.:

  • zdanie jest utworzone z części mowy zgodnie z pewnymi regułami tworzenia (związek zgody, związek rządu itd.),
  • konkretny strój składa się z pewnych części garderoby,
  • konkretna linia melodyczna składa się z dźwięków, motywów, fraz itd.

Pojęciem dopełniającym jest metafora. Dualizm metafora-metonimia po raz pierwszy został zaproponowany przez Romana Jakobsona w 1956 r., a w tak ogólnym znaczeniu spopularyzowany przez antropologa Claude Lévi-Straussa.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Władysław Kopaliński: metonimia. W: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych [on-line]. [dostęp 2018-07-15].
  2. Henry George Liddell, Robert Scott: μετωνυμία (ang.). W: A Greek-English Lexicon [on-line]. [dostęp 2018-07-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]