Henryk Beck

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Henryk Beck
Data i miejsce urodzenia 8 lutego 1896
Lwów
Data i miejsce śmierci 23 marca 1946
Wrocław
Zawód, zajęcie lekarz, malarz
Alma Mater Uniwersytet Jana Kazimierza
Uczelnia Uniwersytet Jana Kazimierza, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Wrocławski
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (1920-1941) Medal Niepodległości

Henryk Beck ps. Nekander, Dr Bor (ur. 8 lutego 1896 we Lwowie, zm. 23 marca 1946 we Wrocławiu) – polski lekarz ginekologpołożnik pochodzenia żydowskiego.

Orlę Lwowskie, pracownik Czerwonego Krzyża, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, kapitan Wojska Polskiego, powstaniec warszawski, wykładowca Uniwersytetu Jana Kazimierza, Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Wrocławskiego. Z zamiłowania malarz, poeta, piłkarz, taternik, rysownik i tenisista. Przeprowadził pierwszą w Polsce operację zmiany płci – u Zofii Smętek (1910–1983).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 8 lutego 1896 r. we Lwowie w rodzinie żydowskiego lekarza Adolfa Becka (1863–1942)[1] i Reginy z Mandelbaumów[2], dokąd jego rodzina przeniosła się rok wcześniej z Krakowa. Maturę zdał w 1914 r.[3], po czym do 1920 r. studiował medycynę na Uniwersytecie Jana Kazimierza[4]. Pod wpływem przyjaciela domu prof. Adama Czyżewicza zdecydował się następnie wybrać specjalizację ginekologiczną[5].

W tym czasie często też pomagał ojcu w jego badaniach[6] oraz pracował w szpitalach polowych Czerwonego Krzyża[5] i Zakładzie Anatomii Patologicznej UJK przy zabezpieczaniu zbiorów[3]. W 1918 r. brał udział w obronie miasta, a dwa lata później uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej[4] w stopniu kapitana jako lekarz w pociągu sanitarnym[3].

Praktyka lekarska[edytuj | edytuj kod]

Miesiąc po otrzymaniu dyplomu ochrzcił się, jego ojcem chrzestnym został prof. Czyżewicz[5]. Początkowo pracował na Uniwersytecie Jana Kazimierza, ale w 1924 r.[3] prof. Czyżewicz namówił go na przeprowadzkę do Warszawy[5], w której Beck podjął pracę w Klinice Położnictwa i Chorób Kobiecych Uniwersytetu Warszawskiego, wykładając fizjologię ciąży, porodu i połogu[7] i tam też uzyskał habilitację w lutym 1927 roku[8].

W latach 1928–1929 redagował miesięcznik „Ginekologia Polska”. W 1931 r. został kierownikiem oddziału ginekologii w Instytucie Radowym im. Marii Skłodowskiej-Curie[7], a cztery lata później objął posadę ordynatora oddziału ginekologicznego Szpitala Dzieciątka Jezus i pracował na tym stanowisku do wybuchu II wojny światowej[1]. Był również wykładowcą położnictwa w Szkole Pielęgniarskiej Polskiego Czerwonego Krzyża oraz w Warszawskiej Szkole Pielęgniarstwa, ponadto był także przez dwa lata prezesem Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego[7]. Twórca autorskiej metody operacji tyłozgięcia macicy[1]. On również przeprowadził pierwszą w Polsce operację zmiany płci – u Zofii Smętek (1910–1983)[3].

Okres okupacji[edytuj | edytuj kod]

W czasie kampanii wrześniowej walczył w obronie Warszawy[4], następnie trafił do Brześcia[5], a po klęsce dotarł do Lwowa, gdzie 9 grudnia został aresztowany przez władze sowieckie[7], ale uniknął deportacji na Syberię dzięki staraniom żony. Zwolniony w lipcu 1940 r., otrzymał propozycję objęcia stanowiska kierownika Katedry Ginekologii[6], ale ostatecznie został kierownikiem oddziału ginekologiczno-położniczego w II Szpitalu Lwowskim[7].

Po ataku Niemiec na ZSRR był zmuszony ukrywać się przed Niemcami. W listopadzie 1942 r. wyjechał do Warszawy i ukrywał się tam w „aryjskiej” części miasta[4] pod wieloma kolejnymi adresami[5]. Zaangażowany przez siostrę i żonę w działalność Armii Krajowej, ilustrował instrukcje minerskie dla żołnierzy AK[7].

Po wybuchu powstania warszawskiego, w stopniu kapitana i pod pseudonimem Nekander[9], kierował szpitalem polowym[1] na rogu Chmielnej i Marszałkowskiej[7] (oddział „Bakcyl”[10]), a po kapitulacji ukrywał się wraz z grupą ok. 40 osób w piwnicach zrujnowanych kamienic[11] w rejonie między ulicami Śliską 7 a Sienną 22[5] do czasu wkroczenia Armii Czerwonej[11] i pod pseudonimem Dr Bor kontynuował praktykę lekarską[6].

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Po przejściu frontu początkowo pracował jako ordynator oddziału ginekologiczno-położniczego Szpitala Miejskiego na Pradze[7] i mieszkał z żoną w budynku szpitalnym[5], ale w sierpniu 1945 r. otrzymał propozycję objęcia Katedry Ginekologii i Położnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego. Do Wrocławia przeniósł się w lutym następnego roku i równocześnie objął Klinikę Położnictwa i Chorób Kobiecych[7].

Zmarł 23 marca 1946 r. we Wrocławiu w wieku pięćdziesięciu lat[1] na zawał serca[4], kilka godzin później jego żona popełniła samobójstwo[7]. Został pochowany wraz z nią[7] na cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu[12].

Działalność artystyczna[edytuj | edytuj kod]

Oprócz pracy zawodowej przez całe życie zajmował się sztuką, w szczególności malował krajobrazy, znajomych, widoki miast[6], życie osobiste, podróże, lekarzy, narzędzia medyczne i pacjentki[2], często przedstawione satyrycznie, karykaturalnie czy ironicznie[13]. W czasie wojny uwieczniał ruiny, trudy okupacyjnego życia[6] i wyśmiewał okupanta[5], najbardziej znany jest cykl „Bunkier 1944 Roku”[13]. Beck tworzył swoje prace na papierze, bibule, kolorowym kartonie, drukach recepturowych i stronach książek[14]. Pozostawił dużą ilość akwarel, rysunków i kolaży[7]. Są one uznawane za formę jego pamiętnika[5].

W 1964 r. siostra Becka, Jadwiga Zakrzewska, podzieliła jego prace pomiędzy Główną Bibliotekę Lekarską w Warszawie i Żydowski Instytut Historyczny. Większość zbiorów trafiła do GBL[8] (która posiada 1653 szt.[15]), natomiast w ŻIH znalazły się prace powstałe w ostatnim okresie II wojny światowej[8].

Zainteresowania[edytuj | edytuj kod]

Ponadto Beck pisał także wiersze i fraszki[6] oraz grał na skrzypcach i fortepianie[13]. W młodości grał w piłkę nożną jako członek klubu Pogoń Lwów[6], później także był tenisistątaternikiem i uczestnikiem wyścigów samochodowych[13].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 2011 r. ukazało się pierwsze światowe wydanie albumu jego akwarel[3], dwa lata później wystawę jego prac otwarto w Lwowskim Muzeum Etnograficznym i Rzemiosła Artystycznego. W 2016 r. Główna Biblioteka Lekarska wydała album z ok. 1800 rysunków i akwarel Becka[13].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Od 27 grudnia 1937 r. żonaty z Jadwigą z Trepków (1909–1946)[7], która była ginekologiem pochodzącym z Sosnowca[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Beck Henryk (pol.). W: Encyklopedia PWN [on-line]. WN PWN SA. [dostęp 2017-01-30].
  2. a b Pierwsze wydanie akwarel Henryka Becka, http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:fLqImeedWZcJ:www.mp.pl/ginekologia/aktualnosci/137287,pierwsze-wydanie-akwarel-henryka-becka+&cd=14&hl=pl&ct=clnk&gl=pl&client=firefox-b-ab [dostęp 2017-02-01] (pol.).
  3. a b c d e f g Na ratunek pamięci prof. Becka (pol.). Uniwersytet Wrocławski, 2016-11-01. [dostęp 2017-01-30].
  4. a b c d e f g Zofia Borzymińska: Beck Henryk (pol.). W: Polski Słownik Judaistyczny [on-line]. Jewish Historical Institute. [dostęp 2017-01-30].
  5. a b c d e f g h i j Alina Kwapisz-Kulińska: Jak żyć, pracować i kochać można (pol.). Studio Opinii, 2012-06-01. [dostęp 2017-02-03].
  6. a b c d e f g Oksana Zayachkivska: Przepis na Życie Henryka Becka (pol.). [dostęp 2017-01-30].
  7. a b c d e f g h i j k l m Światowe wydanie akwarel Henryka Becka (pol.). W: Gazeta Lekarska [on-line]. 2016-02-11. [dostęp 2017-01-30].
  8. a b c Taniec życia i śmierci w pracach Henryka Becka. Twórcze spotkanie sztuki i medycyny. „ЛЬВІВ ЕПОХИ БЕКІВ”. 85 / 2016, s. 90-94, 2016 (pol.). 
  9. Powstańcze Biogramy - Henryk Beck, www.1944.pl [dostęp 2017-02-01] (ang.).
  10. Henryk Beck (pol.). W: WSPÓŁTWÓRCY DOLNOŚLĄSKIEJ MEDYCYNY [on-line]. Biblioteka Główna Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. [dostęp 2017-02-03].
  11. a b Henryk Beck, ps. Nekander - Encyklopedia Medyków Powstania Warszawskiego, „Encyklopedia Medyków Powstania Warszawskiego” [dostęp 2017-02-01] (ang.).
  12. Uniwersyteckie zaduszki 2016 — nowy przewodnik (pol.). Uniwersytet Wrocławski, 2016-10-22. [dostęp 2016-11-20].
  13. a b c d e Twórcze spotkanie sztuki i medycyny - Żydowski Instytut Historyczny, www.jhi.pl [dostęp 2017-02-03] (pol.).
  14. „Kroniki obrazkowe” Wystawa akwarel Henryka Becka na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu, www.gbl.waw.pl, 24 marca 2016 [dostęp 2017-02-01].
  15. Premiera pierwszego światowego wydania albumu akwarel Henryka Becka, www.gbl.waw.pl, 9 lutego 2016 [dostęp 2017-02-03].