Sosnowiec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Sosnowiec
miasto na prawach powiatu
Ilustracja
Plac Stulecia w Sosnowcu
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Konurbacja

górnośląska

Prawa miejskie

10 czerwca 1902

Prezydent

Arkadiusz Chęciński

Powierzchnia

91,16 km²

Wysokość

250 m n.p.m.

Populacja (1.01.2023)
• liczba ludności
• gęstość


189 178[1]
2075 os./km²

Strefa numeracyjna

32

Kod pocztowy

41-200 do 41-223

Tablice rejestracyjne

SO

Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Sosnowiec”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Sosnowiec”
Ziemia50°17′N 19°08′E/50,283333 19,133333
TERC (TERYT)

2475011

SIMC

0943428

Hasło promocyjne: Sosnowiec łączy
Urząd miejski
Aleja Zwycięstwa 20
41-200 Sosnowiec
Strona internetowa
BIP

Sosnowiecmiasto na prawach powiatu w Polsce, w województwie śląskim. Położone na Wyżynie Śląskiej, stanowiącej część Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, nad Czarną Przemszą i Białą Przemszą oraz ich dopływami Brynicą i Bobrkiem. Znajduje się w centralnej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego[2]. Jest największym pod względem ludności miastem Zagłębia Dąbrowskiego. Według danych GUS dnia 1 stycznia 2023 r. miasto było zamieszkiwane przez 189 178 osób[3].

Pod względem historycznym Sosnowiec leży w Małopolsce, w dawnej ziemi krakowskiej i na Górnym Sląsku[4], którego skrawek znalazł się w granicach miasta na skutek zmian administracyjnych pod koniec 1960 r.[5][6].

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Miasto powstało w wyniku procesów urbanizacyjnych, polegających na połączenia wielu miejscowości. Ich historyczne nazwy zostały odnotowane w dawnych tekstach źródłowych. W ukończonej w latach 1470-1480 księdze „Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis”, Jan Długosz umieścił nazwy wsi Klimontów w formach „Clymonthow” oraz „Clymuntow”, Zagórze w formie „Zagorze”, Sielec w formie „Szyedlecz”, Porąbka w formie „Porambka” oraz Pogoń w formie „Pogonya”[7]. Wzmianka o osadzie, której nazwa zapewne pochodzi od borów sosnowych, porastających jej okolice przed 1830 r., odpowiadającej nazwie dzisiejszego Sosnowca, pojawiła się w źródłach historycznych w XVII wieku. Miejscowość pojawiła się na mapie Polski Karola de Perthéesa z 1787 r. jako osada Sosnowka[8]. W czasach Cesarstwa Rosyjskiego upowszechniła się oficjalna nazwa wsi, a potem miasta Sosnowice, co znajduje odzwierciedlenie w licznych dokumentach z tamtego okresu[9]. „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego”, wydany w latach 1880–1902, notuje zmienioną nazwę miasta „Sosnowiec”[10], co świadczy o tym, że jego współczesna nazwa została w tym okresie formalnie utrwalona. W latach 1939–1945 dla miasta funkcjonowała niemiecka nazwa okupacyjna Sosnowitz.

Zarys historyczny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Sosnowca.

Do najstarszych śladów osadnictwa w Sosnowcu należą znaleziska z cmentarzyska łużyckiego na terenie dzielnic Pogoń i Sielec. Wstępnie datowane na okres epoki brązu i wczesną epokę żelaza[11]. Udokumentowana historia osadnictwa na terenach dzisiejszego Sosnowca sięga czasów piastowskich. Pierwsze wzmianki o Klimontowie, Milowicach i Zagórzu, pochodzą z 1228 r.. Później dokumenty wymieniają Sielec (1361 r.), Pogoń (1345 r.) i Porąbkę (1326 r.). Pod koniec XVI stulecia pojawiają się najstarsze zapiski o Niwce i Niemcach (dzisiejszych Ostrowach Górniczych), a w połowie XVII wieku o Środuli oraz osadzie Mrowisko, która z czasem przekształciła się w prywatne miasto Modrzejów[12]. Do 1790 r., kiedy nad ustawami procedował Sejm Wielki, większość wymienionych osad leżała w województwie krakowskim, zaś pozostała część leżała w księstwie siewierskim[13]. Po ostatnim rozbiorze w 1795 r. obszar obecnego miasta Sosnowiec (z wyjątkiem) stał się częścią Nowego Śląska w Królestwie Prus. W 1807 r. w wyniku wojen napoleońskich został włączony do Księstwa Warszawskiego. Po upadku Napoleona, od 1815 aż do 1914 r., osady dzisiejszego miasta weszły w skład Królestwa Polskiego w Cesarstwie Rosyjskim. W 1848 r. do granicy Królestwa Polskiego z Cesarstwem Austriackim w Maczkach doprowadzona została Kolej Warszawsko-Wiedeńska, dla której w 1859 r. powstało połączenie z Koleją Górnośląską Królestwa Prus, prowadzące przez obszar osady Sosnowice[14]. W 1887 r. uruchomiono, w ramach tzw. Kolei Iwanogrodzko-Dąbrowskiej, połączenie szerokotorowe z Dęblinem. Budowa kolei transgranicznej i rosyjsko-pruska wojna celna w latach 70. XIX wieku dały impuls do rozwoju osady, w której od 1806 r. rozwijało się górnictwo, a od 1822 r. hutnictwo cynku[15]. W drugiej połowie XIX wieku do Zagłębia Dąbrowskiego przybyli z Saksonii Lamprechtowie, Schönowie i Dietlowie oraz Renardowie ze Śląska, którzy poprzez swoje inwestycje przyczynili się do dynamicznego rozwoju przemysłu i wzrostu liczby ludności w okolicy[16]. Wieś Sosnowice obwołano miastem na podstawie ukazu cara Rosji Mikołaja II z 10 czerwca 1902 r. z inicjatywy sosnowieckich przemysłowców[17][8]. W celu utworzenia miasta Sosnowice, decyzją monarchy połączono miejscowości Stary Sosnowiec, Nowy Sosnowiec, Sielec, Środulka, Kuźnica, Ostra Górka, Pogoń, Radocha i osada Blumenthala. W momencie utworzenia miasto miało obszar 19 km² i blisko 60 tys. mieszkańców[18]. Posiadało własną prasę, teatr zawodowy, rozwinięte lecznictwo ze szpitalem. Przy znacznym udziale napływającej do miasta ludności żydowskiej rozwinął się handel i usługi[10]. W lutym 1905 r. rozpoczęto w Sosnowcu strajk generalny w wyniku którego, stanęły największe zakłady, a na terenie huty „Katarzyna” doszło do masakry robotników. Na przełomie października i listopada 1905 r. doszło do nieudanej próby obalenia władz powiatowych w Będzinie i upadku tzw. Republiki Zagłębiowskiej, wywołując carskie represje. W 1906 r. Sosnowiec, z liczbą przekraczającą 63 tys., stał się trzecim co do ilości mieszkańców, po Warszawie i Łodzi, miastem w Królestwie Polskim[19]. Na początku sierpnia 1914 r. Zagłębie Dąbrowskie zostało zajęte przez wojsko niemieckie, które rozpoczęło planową akcję niszczenia i rozkradania sosnowieckich zakładów przemysłowych. Okręg dąbrowski został rozdzielony w styczniu 1915 r. na niemiecką i austriacką strefę okupacyjną, w wyniku czego podjęto decyzję o włączeniu w obszar Sosnowca Dębowej Góry, Konstantynowa, Pekinu, Środuli, Milowic i Modrzejowa[20]. Przy aktywnym udziale miejscowej ludności, w czasie I wojny światowej i powstań śląskich w 1921 r., zakończono kształtować granice niepodległej Polski i tym samym odebrano miastu korzystne przygraniczne położenie. Sosnowiec, liczący po wojnie ponad 86 tys. mieszkańców, odbudował swój potencjał gospodarczy i w 1934 r. zyskał status miasta na prawach powiatu. W 1927 r. miasto stało się siedzibą Izby Przemysłowo-Handlowej, a w 1928 r. uruchomiona została pierwsza linia tramwajowa[21]. 4 września 1939 r. Sosnowiec został zajęty przez wojska niemieckie[22]. Planowa akcja eksterminacji żydów i sosnowieckich elit w warunkach wojennych doprowadziła do spadku liczby ludności ze 130 tys. w 1939 r. do 86 tys.[23], a z 26 tys. Żydów przeżyła jedynie ukryta garstka[24]. 27 stycznia 1945 r. do miasta wkroczyły oddziały Armii Czerwonej, wprowadzając w mieście nowy komunistyczny porządek[25]. W warunkach funkcjonowania znacjonalizowanych zakładów przemysłowych podjęto odbudowę gospodarki powojennego Sosnowca. W 1953 r. do oszaru miasta włączono obszar gminy Niwka z Niwką, Bobrkiem, Borem i Dańdówką oraz osiedle Jęzor[26], a w 1960 r. fragment Katowic ze Stadionem Ludowym[5]. 16 września 1967 r. odsłonięto w dzielnicy Sielec Pomnik Czynu Rewolucyjnego, pod którym w 1972 r. gościł przywódca Kuby, Fidel Castro, a w 1974 r. przywódca Związku Radzieckiego, Leonid Breżniew[27]. W wyniku decyzji politycznych w 1972 r. rozpoczęto budowę Huty „Katowice” w Dąbrowie Górniczej. Rozpoczęte na szeroką skalę prace objęły obszar całego Zagłębia Dąbrowskiego, znacznie przeobrażając układ urbanistyczny Sosnowca poprzez przebudowę szlaków komunikacyjnych i budowę nowych osiedli mieszkaniowych dla napływającej ludności. W 1975 r. do terenu Sosnowca zostały przyłączone obszary miast Zagórze, Klimontów oraz Kazimierz Górniczy z Porąbką i Maczkami, tworząc jego kolejne dzielnice[28]. W 1990 r. zaistniała potrzeba sprywatyzowania przedsiębiorstw państwowych znajdujących się na terenie miasta. W wyniku procesów przewłaszczeniowych, które doprowadziły je do likwidacji, miasto straciło niemal cały potencjał gospodarczy, pochodzący z przemysłu ciężkiego. W skutek reformy samorządowej od 1 stycznia 1999 r. Sosnowiec został na nowo miastem na prawach powiatu[15]. 14 czerwca 1999 r., w czasie VII pielgrzymki do Polski, papież Jan Paweł II odwiedził miasto, spotykając się z mieszkańcami na placu przy ulicy Gwiezdnej, w dzielnicy Zagórze[29].

Uwarunkowania geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Sosnowiec, Plac Stulecia i pomnik Jana Kiepury (2020)

Sosnowiec położony jest na Wyżynie Śląskiej, w obrębie wschodniej części Płaskowyżu Bytomsko-Katowickiego. Pod względem geologicznym miasto położone jest na monoklinie śląsko-krakowskiej, która znajduje się na platformie paleozoicznej. Jest jednym z ośrodków centralnych konurbacji górnośląskiej[30]. Według danych GUS z dnia 1 stycznia 2023 r. powierzchnia miasta wynosiła 91,16 km²[3].

Sosnowiec graniczy :

Czarna Przemsza na wysokości Parku Sieleckiego
Czarna Przemsza na wysokości Parku Sieleckiego

Rzeki i inne cieki[edytuj | edytuj kod]

Zbiorniki wodne[edytuj | edytuj kod]

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Siedziba Urzędu Miasta Sosnowiec w latach 30-tych XX wieku
Siedziba Urzędu Miejskiego w Sosnowcu przy Alei Zwycięstwa
 Osobny artykuł: Prezydenci Sosnowca.

Sosnowiec jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miejskiej w Sosnowcu 25 radnych[32]. Organem wykonawczym samorządu jest prezydent miasta, którym jest od 5 grudnia 2014 r. Arkadiusz Chęciński[33]. Funkcję I zastępcy prezydenta sprawuje Michał Zastrzeżyński. Zastępcami są także Zbigniew Byszewski i Jeremiasz Świerzawski. Pieczę nad finansami miasta sprawuje Anna Gabryś, a funkcję sekretarza miasta pełni Grzegorz Frugalski[34].

 Osobny artykuł: Rada Miasta Sosnowiec.

Podział terytorialny[edytuj | edytuj kod]

Mapa Zagłębia Dąbrowskiego z 1846 roku
Mapa Zagłębia Dąbrowskiego z 1846 r.
Rozwój terytorialny Sosnowca

Terytorium Sosnowca można podzielić w pierwszym stopniu na następującego rodzaju jednostki:

  • dzielnice historyczne (wyróżnia się ich od 20 do 30)[35],
  • dzielnice – jednostki pomocnicze gminy Sosnowiec (aktualnie 8),
  • obręby ewidencyjne urzędu miasta (aktualnie 10), podzielone w drugim stopniu na mniejsze, numerowane jednostki[36],
  • części miasta według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju TERYT (aktualnie 30)[37],
  • rejony obowiązywania kodów pocztowych (aktualnie 20)[38].
Części miasta i numery SIMC według rejestru TERYT[37]
Bobrek (943434) Feliks (943486) Józefów (943500) Kolonia Przyszłość (943552) Nowe Zawodzie (943635) Śródmieście (943428)
Bór (943440) Jęzor (943492) Juliusz (943517) Konstantynów (943569) Ostrowy Górnicze (943641) Środula (943701)
Cieśle (943457) Maczki (943581) Kalety (943523) Ludmiła (943575) Pogoń (943658) Stare Zawodzie (943687)
Dańdówka (943463) Mec (943598) Kazimierz (943530) Modrzejów (943612) Porąbka (943664) Stary Sosnowiec (943693)
Dębowa Góra (943470) Milowice (943606) Klimontów (943546) Niwka (943629) Sielec (943670) Zagórze (943718)

Dzielnice zwyczajowe i jednostki pomocnicze gminy[edytuj | edytuj kod]

Pałac Ernsta Schöna: Muzeum w Sosnowcu Środuli
Dzielnica Środula

Dzielnice zwyczajowe to dawne miasta, osady typu miejskiego, gminy i gromady wiejskie, wsie, przysiółki i kolonie, a także utrwalone w świadomości mieszkańców oficjalne lub zwyczajowe nazwy osiedli mieszkaniowych i innych charakterystycznych rejonów mieszkalnych bez dzielnicowych struktur administracyjnych. Dzielnice tak rozumiane współtworzą miasto Sosnowiec po tym, gdy okoliczne wsie i osady stały się jego częścią w 1902 r., kiedy miasto otrzymało prawa miejskie oraz w drodze przyłączeń na mocy decyzji administracyjnych. Nazwy dzielnic odpowiadają historycznym nazwom przyłączonych miast i wsi. Biorąc pod uwagę największe, Sosnowiec tworzą Śródmieście, Milowice, Pogoń, Stary Sosnowiec, Sielec, Dębowa Góra, Zagórze, Środula, Dańdowka, Niwka, Modrzejów, Bór, Jęzor, Klimontów, Porąbka, Kazimierz Górniczy, Ostrowy Górnicze oraz Maczki.

Dzielnicami miasta wydzielonymi zwyczajowo, które trwają w świadomości mieszkańców, ale w oderwaniu od aspektu historycznego są m.in., wchodząca w skład Śródmieścia Abisynia (Osiedle Naftowa), osiedle Piastów w Starym Sosnowcu, osiedle Rudna i Wygwizdów na Pogoni, Środulka na Środuli.

Pałac Ernsta Schöna: Muzeum w Sosnowcu Środuli
Śródmieście, ulica Modrzejowska
Pałac Ernsta Schöna: Muzeum w Sosnowcu Środuli
Dzielnica Zagórze

Z inicjatywy mieszkańców, w obrębie miasta zostały utworzone przez Radę Miejską w Sosnowcu dzielnice, będące jednostkami pomocniczymi gminy[39]:

  • Dzielnica Południe - od 2004 r.,
  • Dzielnica Środula - od 2012 r.,
  • Dzielnica Maczki - od 2012 r.,
  • Dzielnica Ostrowy Górnicze - od 2014 r.,
  • Dzielnica Juliusz - od 2014 r.,
  • Dzielnica Kazimierz Górniczy - od 2014 r.,
  • Dzielnica Porąbka - od 2015 r.,
  • Dzielnica Dańdówka - od 2019 r.[40].

Władze Sosnowca przyjęły koncepcję tworzenia jednostek pomocniczych gminy dla danego obszaru miasta, na wniosek społeczności lokalnych. Odmiennym rozwiązaniem byłby jednolity podział całej gminy przez Radę Miejską na dzielnice, zarządzane przez rady dzielnic Obecnie większa część obszaru Sosnowca nie jest podzielona na jednostki pomocnicze.

Aktualnie istnieją grupy inicjatywne mieszkańców dążące do utworzenia kolejnych jednostek pomocniczych gminy, na przykład :

  • Dzielnicy Zagórze[41],
  • Dzielnicy Pogoń,
  • Dzielnicy Stary Sosnowiec.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Ulica 3 Maja: siedziba firmy Timken widoczna po prawej stronie
Sosnowiec, ul. 3 Maja.
 Osobny artykuł: Gospodarka w Sosnowcu.

Sosnowiec powstał jako miasto przemysłowe, za sprawą szybkiego rozwoju przemysłu ciężkiego. Zawdzięcza go głównie dogodnej lokalizacji na skrzyżowaniu szlaków drogowych i kolejowych[42]. Po 1989 r. w mieście nastąpiła restrukturyzacja przemysłu, w wyniku której doszło do całkowitej likwidacji zakładów wydobywczych i włókienniczych oraz większości metalurgicznych. Zmianie uległ profil rozwoju miasta, który z górniczo-hutniczego przekształcił się w przemysłowo-handlowy, z uwzględnieniem warunków lokalizacyjnych.

Na koniec grudnia 2023 r. liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Powiatowym Urzędzie Pracy w Sosnowcu obejmowała 3774 mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 5,5%[43].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ludność Sosnowca.

Sosnowiec zajmuje pierwsze miejsce pod względem liczby mieszkańców w Zagłębiu Dąbrowskim, trzecie po Katowicach i Częstochowie w województwie śląskim i siedemnaste w Polsce[44]. Według stanu na dzień 1 stycznia 2023 r. miasto liczyło 189 178 mieszkańców[3].

  • Wykres przedstawiający liczbę ludności Sosnowca od czasu uzyskania praw miejskich w 1902 r.[45]

W okresie powojennym najbardziej dynamiczny wzrost liczby ludności Sosnowca miał miejsce w latach 70. XX wieku. Wynikał on nie tylko z rozbudowy osiedli mieszkaniowych, ale przede wszystkim z powiększenia obszaru miasta w 1975 r. i włączenia w jego skład dotychczasowych samodzielnych ośrodków: miast Zagórze, Kazimierz Górniczy i Klimontów oraz osiedla Maczki. Dzięki temu Sosnowiec już w 1977 r. stał się miastem ponad dwustutysięcznym (204 630 mieszkańców)[46]. Dalszy wzrost liczby mieszkańców miasta nastąpił wskutek budowy nowych osiedli mieszkaniowych, głównie dla pracowników Kombinatu Metalurgicznego „Huta Katowice” w Dąbrowie Górniczej. W 1981 r. Sosnowiec stał się miastem ćwierćmilionowym i był nim do 1993 r.. Największą liczbę mieszkańców w mieście odnotowano w 1987 r. - wg danych GUS 259 580 mieszkańców[47].

Od początku lat 90. XX wieku trwa stały spadek liczby ludności Sosnowca. Wynika on nie tylko z ubytków naturalnych ludności, ale również ujemnego salda migracji. Procesy te spowodowane zostały przede wszystkim przemianami społeczno-gospodarczymi, w wyniku których gospodarka miasta, oparta przede wszystkim na przemyśle ciężkim, znacznie podupadła.

Ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

Na przestrzeni ostatnich lat Sosnowiec przeobraził się z przemysłowego ośrodka o dominacji przemysłu ciężkiego i górniczego w ośrodek o charakterze handlowo-usługowo-przetwórczym. Zmiany te dostrzegane są również w zakresie poprawy stanu środowiska naturalnego. Pomiary prowadzone przez jednostki współpracujące w ramach państwowego monitoringu środowiska naturalnego wskazują w ostatnich latach na poprawę jego jakości[15]. Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia w 2016 r. Sosnowiec został sklasyfikowany jako 35 najbardziej zanieczyszczone miasto Unii Europejskiej[48].

Sosnowiec podpisał deklarację przystąpienia do międzynarodowej platformy NAZCA. Okazją do przystąpienia do platformy był szczyt miast „Miasta dla klimatu”, który odbył się 5 grudnia 2018 r. w Katowicach jako jedno z wydarzeń towarzyszących 24. Konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu[49].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Ulica Piłsudskiego
Sosnowiec, ul. 3 Maja.

Łączna długość wszystkich dróg w Sosnowcu wynosi 333,5 km, w tym: (a) drogi krajowe – 12,0 km; (b) drogi powiatowe – 101,7 km; (c) – drogi gminne – 219,8 km[50]. W pobliżu Sosnowca przebiega autostrada A4 – odległość ze Śródmieścia do jej węzłów wynosi:

Przez miasto przebiegają:

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Dworzec kolejowy Sosnowiec Główny
Dworzec kolejowy

Przez miasto przebiegają odnogi historycznych szlaków:

Dworce Sosnowiec Główny oraz Sosnowiec Maczki mają zabytkową architekturę, oba były przed I wojną światową stacjami granicznymi.

Na terenie Sosnowca znajduje się pięć stacji kolejowych i jeden przystanek osobowy, służący do obsługi pasażerów na krajowych liniach :

Pociągi dalekobieżne, w tym międzynarodowe do Bohumina, zatrzymują się na stacji Sosnowiec Główny. Na pozostałych stacjach zatrzymują się osobowe pociągi podmiejskie[51].

ul. 3-go Maja, Centrum Sosnowca: 2021 rok – trwa przebudowa placu przed dworcem PKP Sosnowiec Główny
Sosnowiec, ul. 3 Maja.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Od 1 stycznia 2019 r. organizatorem transportu zbiorowego na terenie Sosnowca jest Zarząd Transportu Metropolitalnego, który jest jednostką organizacyjną Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Zrzeszając 57 miast i gmin, ustalił na ich obszarze (również na terenie Sosnowca) wspólny cennik przewozu, wspólny bilet oraz aplikacja internetowa do zakupu e-biletów. Trasy na terenie miasta obsługuje PKM Sosnowiec na zlecenie ZTM.

Głównym węzłem komunikacyjnymi jest dworzec autobusowy przy ul. Ignacego Mościckiego[52]. Przed dworcem kolejowym Sosnowiec Główny zatrzymują się autobusy i tramwaje najważniejszych linii komunikacji miejskiej.

 Osobny artykuł: Autobusy miejskie w Sosnowcu.
 Osobny artykuł: Tramwaje w Sosnowcu.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Hulajnogi elektryczne systemu Blinkee
Hulajnogi elektryczne systemu Blinkee

W odległości około 25 km na północ od centrum Sosnowca znajduje się Międzynarodowy Port Lotniczy Katowice im. Wojciecha Korfantego w Pyrzowicach. W odległości około 70 km od Sosnowca znajduje się Międzynarodowy Port Lotniczy im. Jana Pawła II Kraków-Balice, a około 120 km Port lotniczy Ostrawa im. Leoša Janáčka.

Transport alternatywny[edytuj | edytuj kod]

W 2019 r. w mieście po raz pierwszy pojawiły się publiczne systemy wypożyczenia hulajnóg elektrycznych i skuterów elektrycznych[53]. Od 2017 r. w Sosnowcu rośnie ilość dróg rowerowych, od 2018 do 2023 r. działał system roweru miejskiego zastąpiony w 2024 przez Rower Metropolitalny.

 Osobny artykuł: Transport rowerowy w Sosnowcu.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Sosnowiec, Uniwersytet Śląski w Katowicach.
 Osobny artykuł: Oświata w Sosnowcu.

Według danych Urzędu Miejskiego w Sosnowcu w roku szkolnym 2021/2022 w Sosnowcu było zarejestrowanych 140 jednostek szczebla podstawowego i średniego. Wśród nich istniało 98 publicznych jednostek edukacyjnych, działających w ramach zespołów szkół lub jako samodzielne jednostki: 39 przedszkoli, 36 szkół podstawowych oraz 23 szkoły ponadpodstawowe, na które składa się 6 liceów ogólnokształcących dla młodzieży, 1 liceum ogólnokształcące dla dorosłych, 8 techników dla młodzieży, 6 branżowych szkół I stopnia, 1 szkoła specjalna przysposabiająca do pracy oraz Zespół Szkół Muzycznych[31]. Obok szkół publicznych na terenie Sosnowca, według stanu na dzień 31 sierpnia 2022 r., istniały 42 jednostki edukacji niepublicznej : 17 przedszkoli niepublicznych, 5 szkół podstawowych, 7 liceów ogólnokształcących dla młodzieży, 2 licea ogólnokształcące dla dorosłych, 8 policealnych szkół zawodowych, 1 technikum dla młodzieży, 1 branżowa szkoła I stopnia i 1 branżowa szkoła II stopnia. W ramach szkolnictwa niepublicznego działało 27 placówek kształcenia ustawicznego i zawodowego, oświatowo-wychowawczych w systemie oświaty i psychologiczno-pedagogicznego[31]. W mieście znajdują się placówki Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, Wyższej Szkoły Medycznej w Sosnowcu oraz Akademii Humanitas w Sosnowcu, które realizują edukację szczebla akademickiego.

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

Lista szpitali publicznych[54]:

  • Centrum Pediatrii im. Jana Pawła II Sp. z o.o.
  • Sosnowiecki Szpital Miejski Sp. z o.o.
  • Wojewódzki Szpital Specjalistyczny nr 5 im. św. Barbary

Kultura i media[edytuj | edytuj kod]

Zagłębiowska Mediateka, ul. Kościelna

Placówki kultury[edytuj | edytuj kod]

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Kina[edytuj | edytuj kod]

Ogrody zoologiczne[edytuj | edytuj kod]

Media[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym tytułem prasy w Sosnowcu był „Głos Sosnowca”[57], pierwszą rozgłośnią radiową było podstudio Polskiego Radia w Katowicach, uruchomione 15 stycznia 1936 r., jako placówka radiowa Zagłębia Dąbrowskiego[58], zaś pierwszą samodzielną rozgłośnią było Radio R (Radio Rezonans, Radio Eska Śląsk), nadające od 1993 r.[59]. W latach 2010-2018 na terenie Zagłębia Dąbrowskiego działała telewizja TV Zagłębie, która poruszała tematykę regionalną. Najliczniejszą grupę w 2020 r. wśród mediów regionalnych stanowią wydawnictwa internetowe, wśród których najmocniej skoncentrowanymi na tematyce miejskiej są: 41-200.pl oraz Zagłębie.FM.

 Osobny artykuł: Media w Sosnowcu.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Wysokościowce[edytuj | edytuj kod]

„Żyleta” – najwyższy budynek w Sosnowcu

W Sosnowcu znajdują się dwa budynki które można zaliczyć do wysokościowców.

Lp. Nazwa budynku Przeznaczenie Wysokość (m) Liczba kondygnacji Rok ukończenia
budowy
1. Żyleta”[60] Edukacja 84 m 21 1982[61]
2. „Górnik” Mieszkania 68 m[62] 18 1967

Zabytki i atrakcje turystyczne[8][edytuj | edytuj kod]

Zamki, Pałace, Dwory[edytuj | edytuj kod]

Sosnowiec, Zamek Sielecki
Sosnowiec, Zamek Sielecki.
Pałac Oskara Schöna przy ul. 1-go Maja
Pałac Oskara Schöna przy ul. 1 Maja.

Zabytkowe obiekty sakralne[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew prawosławna pw. Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii przy ul. Jana Kilińskiego.
Ostrowy Górnicze, dom ludowy w stylu zakopiańskim.
 Zobacz też kategorię: Zabytkowe kościoły w Sosnowcu.
 Zobacz też kategorię: Cmentarze w Sosnowcu.

Inne budynki[edytuj | edytuj kod]

Pałac Ernsta Schöna: Muzeum w Sosnowcu Środuli
Pałac Ernsta Schöna: Muzeum w Sosnowcu Środuli

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

Sosnowiec jako miasto w przeszłości graniczne posiada krótką, ale bogatą historię, którą odzwierciedlają pomniki oraz płyty i tablice pamiątkowe. W przeszłości najbardziej znanym był Pomnik Czynu Rewolucyjnego z charakterystyczną konstrukcją wykonaną z rur[63]. Obecnie najbardziej eksponowanym jest pomnik Jana Kiepury, znajdujący się na centralnym placu miasta.

 Osobny artykuł: Pomniki w Sosnowcu.

Inne atrakcje[edytuj | edytuj kod]

Zieleń miejska[edytuj | edytuj kod]

Park Tysiąclecia, Sosnowiec, Milowice
Park Środula, na drugim planie stok narciarski Górka Środulska

Sosnowiec posiada ponad 22.5 km² terenów zielonych w parkach, skwerach, strefach ochronnych, ogródkach działkowych i lasach. Na obszarze miasta zachowało się wiele parków zakładanych przy rezydencjach przemysłowców, a także powstało wiele nowych. Duża ich część przedstawia wartość zabytkową oraz przyrodniczą[64]. 70 drzew rosnących w Sosnowcu to pomniki przyrody, z kolei 5 parków jest wpisanych do śląskiego wojewódzkiego rejestru zabytków[65].

Tor rolkowy w Parku Sieleckim
 Osobny artykuł: Pomniki przyrody w Sosnowcu.

Parki miejskie – zabytkowe[edytuj | edytuj kod]

Park Środula
Zbiornik wodny Stawiki

Ważniejsza parki miejskie[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Parki w Sosnowcu.

Tereny chronione i cenne przyrodniczo[edytuj | edytuj kod]

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Wake Zone Stawiki
Wake Zone Stawiki, Stary Sosnowiec

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

W 2015 r. w Sosnowcu było zarejestrowanych 60 klubów i organizacji sportowych. Wiele z nich ma na koncie sukcesy na poziomie krajowym i światowym w sportach drużynowych i indywidualnych. Do najbardziej znanych należą: Zagłębie Sosnowiec, Płomień Sosnowiec, Czarni Sosnowiec.

 Zobacz więcej w artykule Sport w Sosnowcu, w sekcji Kluby sportowe.
Ośrodek narciarski Środula, Górka Środulska
Ośrodek narciarski Środula, Górka Środulska
Stacja roweru miejskiego, Sosnowiec Zagórze, ul. Blachnickiego

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

Obiekty sportowe w mieście możemy podzielić na 3 kategorie: komercyjne, obiekty stowarzyszeń i organizacji oraz w utrzymaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji. 20 spośród nich znajduje się w administracji MOSiR[66]. Większość obiektów z wyjątkiem terminów zawodów sportowych jest ogólnodostępna. Wiele z nich było areną zawodów mistrzowskich na poziomie krajowym, europejskim, a nawet światowym. Do najważniejszych można zaliczyć:

 Zobacz więcej w artykule Sport w Sosnowcu, w sekcji Obiekty Sportowe.

Infrastruktura rowerowa[edytuj | edytuj kod]

Według danych GUS łączna długość dróg rowerowych na terenie miasta powiększyła się z 25 km w 2018 r. i 45 km w 2019 r. do 50,5 km pod koniec 2022 r[67]. W listopadzie 2023 r. w rejonie ulicy Księdza Włodzimierza Sedlaka rozpoczęto budowę pierwszego odcinka projektowanej na terenie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii velostrady, która połączy Sosnowiec z Katowicami[68].

 Osobny artykuł: Transport rowerowy w Sosnowcu.

Od 2018 r. w Sosnowcu działa publiczna sieć wypożyczalni rowerów, w ramach systemu Sosnowieckiego Roweru Miejskiego, która funkcjonuje sezonowo od początku kwietnia do końca listopada.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlak rowerowy Dawnego Pogranicza, przejazd nad S86, wjazd do Parku Tysiaclecia
Ulica 1 Maja, na skraju Bulwaru Czarnej Przemszy.

Sosnowiec posiada liczne zabytki z dawnego osadnictwa sięgającego średniowiecza, ery rozwoju przemysłowego oraz wiele obszarów zielonych, w tym zabytkowych parków i terenów chronionych.

 Zobacz też: Parki i ogrody.

Ruchem turystycznym, oznakowaniem i wytyczaniem szlaków opiekuje się sosnowiecki oddział PTTK i Centrum Informacji Miejskiej. Z okazji setnej rocznicy nadania praw miejskich została ustanowiona dwustopniowa Krajoznawcza Odznaka Miasta Sosnowiec[69].

Przez miasto przebiega kilka szlaków turystycznych rowerowych i pieszych.

Szlak rowerowy Dawnego Pogranicza, przejazd nad S86, wjazd do Parku Tysiaclecia

Szlaki rowerowe[70][edytuj | edytuj kod]

Trasy rowerowe Śląskiej Sieci Tras Rowerowych[edytuj | edytuj kod]

  • szlak rowerowy niebieski Trasa średnicowa – rowerowa nr 3 : Gliwice – Zabrze – Ruda Śląska – Katowice – Sosnowiec – Sławków
  • szlak rowerowy żółty Trasa rowerowa nr 5 : Katowice Centrum – Szopienice (Katowice) – Stary Sosnowiec – Pogoń (Sosnowiec) – Będzin – Psary – Przeczyce – Woźniki – Częstochowa
  • Trasa rowerowa nr 470 : Strzemieszyce Wielkie (Dąbrowa Górnicza) – Ostrowy Górnicze (Sosnowiec) – Bory (Sosnowiec) – Maczki (Sosnowiec) – Długoszyn (Jaworzno) – Chropaczówka – Niedzieliska – os. Podwarpie – Jaworzno Centrum

Szlaki piesze[edytuj | edytuj kod]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Joachima w Sosnowcu
Centrum Kongresowe Świadków Jehowy w Sosnowcu, wnętrze Sali Zgromadzeń

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Sosnowiec jest siedzibą rzymskokatolickiej diecezji sosnowieckiej, do której na terenie miasta należą 32 kościoły parafialne, w tym jedna bazylika - sosnowiecka katedra - oraz jedno sanktuarium - Sanktuarium Miłosierdzia Bożego[77]. W mieście działa żeńskie zgromadzenie zakonne - Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus, których współzałożycielka, „czcigodna sługa Boża” Matka Teresa od św. Józefa - Janina Kierocińska, zwana w kręgach katolickich „Matką Zagłębia”, jest „kandydatką na ołtarze”[78]. Z Sosnowcem związana była także „czcigodna służebnica Boża” Wanda Malczewska. Oprócz karmelitanek w Sosnowcu działa jeszcze kilka zgromadzeń zakonnych męskich i żeńskich.

 Zobacz też kategorię: Parafie rzymskokatolickie w Sosnowcu.

Pozostałe wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

W Sosnowcu działają:

Pomimo zagłady Żydów w czasie II wojny światowej, niewielka społeczność wyznawców judaizmu zamieszkuje miasto do dzisiaj[24]. W przeszłości w Sosnowcu istniała Wielka Synagoga, która 9 września 1939 r. została wysadzona przez hitlerowców, a jej pozostałości rozebrano[95]. W mieście funkcjonuje unikatowa nekropolia: cmentarz wielowyznaniowy, podzielony na 4 części: katolicką, ewangelicką, prawosławną i żydowską[96].

Przynależność do organizacji i miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Miasto Sosnowiec jest członkiem Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów i Związku Miast Polskich.

Lista miast z którymi władze Sosnowca podpisały umowę o współpracy[97]

Placówka konsularna[edytuj | edytuj kod]

Od 1 lipca 2010 r. w Sosnowcu istnieje Konsulat Ludowej Republiki Bangladeszu, z siedzibą przy ul. Partyzantów 5[98], a Konsulem Honorowym Bangladeszu jest Omar Faruque[99].

Honorowi Obywatele Miasta Sosnowca[edytuj | edytuj kod]

Józef Piłsudski, Tomasz Arciszewski, Edward Śmigły-Rydz, Andrzej Strug, Bogdan Suchodolski, Janusz Ziółkowski, Mártha Eggerth, Jan Kiepura, Edward Gierek, Francesco Cimminelli, biskup Adam Śmigielski, Jacek Majchrowski, Jacek Cygan, Małgorzata Czapla, Teresa Janina Kierocińska, Aleksander Dudek i Krzysztof Materna[100][101].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Sosnowcem.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2023 roku.
  2. Sosnowiec, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2024-01-17].
  3. a b c GUS, Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2023 roku, stat.gov.pl [dostęp 2023-12-07] (pol.).
  4. Jarosław Sawiak, ''Oczywista nieoczywistość – tożsamość na pograniczu'', jaw.pl, 18 czerwca 2022 [dostęp 2022-06-19] [zarchiwizowane z adresu 2022-06-19] (pol.).
  5. a b Zmiana granic miast Katowic i Sosnowca w województwie katowickim. - Prawo.pl, www.prawo.pl [dostęp 2024-01-03].
  6. O sosnowieckim stadionie, który wybudowano na Śląsku, Kurier Miejski, 5 listopada 2015 [dostęp 2022-11-19].
  7. Marian (1884-1942). Red. Kantor-Mirski, Z przeszłości Zagłębia Dąbrowskiego i okolicy, 1931, T. 1, z. 1/2, 1931 [dostęp 2024-01-16] (pol.).
  8. a b c Uchwała nr 359/XXII/2012 Rady Miejskiej w Sosnowcu z dnia 26 kwietnia 2012 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami Sosnowca na lata 2012-2015, Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego [dostęp 2023-12-24] (pol.).
  9. Grzegorz Sokół, Paweł Leśniak, Raport o stanie gminy 2018, s. 10 [dostęp 2023-12-24] (pol.).
  10. a b Filip Sulimierski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XV cz.2., dir.icm.edu.pl [dostęp 2024-01-14].
  11. Tomasz Szymczyk, Stanowiska archeologiczne w Sosnowcu. Wiecie gdzie są?, sosnowiec.naszemiasto.pl, 25 kwietnia 2912 [dostęp 2013-05-31].
  12. Grzegorz Sokół, Paweł Leśniak, Raport o stanie gminy 2018 r., www.sosnowiec.pl, 2019, s. 8 [dostęp 2024-01-04] (pol.).
  13. Robert Krzysztofik, Dawna granica państwowa jako czynnik miastotwórczy, www.rebus.us.edu.pl, 2003, s. 218 [dostęp 2024-01-08] (pol.).
  14. Ober Schlesien. Sosnowice, (Lith. Anst. v. Leopold Kraatz), 1880 [dostęp 2024-01-13] (niem.).
  15. a b c Strategia Rozwoju Miasta Sosnowca do 2020 roku, www.sosnowiec.pl, 2007, s. 21 [dostęp 2023-12-28] (pol.).
  16. Filip Sulimierski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XI, dir.icm.edu.pl [dostęp 2024-01-12].
  17. Fanny Lamprecht „Rodziny Lamprechtów i Shoenów w Sosnowcu. Wspomnienia 1857–1918” ISBN 83-915173-7-3 Sosnowiec 2002.
  18. Sosnowice 1902 – niełatwe początki, Kurier Miejski, 3 czerwca 2022 [dostęp 2024-01-18] (pol.).
  19. Aleksander Bolesław (1875-1945) Maciesza i inni, Atlas statystyczny Królestwa Polskiego : zobrazowanie poglądowe stanu zaludnienia, warunków zdrowotnych, oświaty, stosunków rolnych i stanu ludności robotniczej w Królestwie ułożył na podstawie rozmaitych źródeł ogłoszonych drukiem Aleksander Maciesza, „CBGiOŚ. IGiPZ PAN, sygn. B.584”, 1907 [dostęp 2024-01-15].
  20. Jerzy Jaros, Historia górnictwa węglowego w Zagłębiu Górnośląskim w latach 1914-1945., www.otworzksiazke.pl, 1969, s. 26 [dostęp 2024-01-15] (pol.).
  21. Tomasz Szymczyk, Pierwsze chwile z tramwajami, www.kuriermiejski.com.pl, 9 lutego 2024, s. 8 [dostęp 2024-02-11].
  22. Sosnowiec w 1939 roku, plater.edu.pl [dostęp 2023-09-09].
  23. Mały Rocznik Statystyczny - 1939, www.wikimedia.org, 1939 [dostęp 2023-01-18] (pol.).
  24. a b Historia społeczności, www.sztetl.org.pl [dostęp 2023-12-24] (pol.).
  25. Andrzej Czerkawski, Tadeusz Jurga, Dla Ciebie Ojczyzno, Wydawnictwo „Sport i Turystyka”, 1970, s. 258.
  26. Dziennik Ustaw z 1953 r. nr 41, poz. 186, www.isap.sejm.gov.pl, 22 sierpnia 1953 [dostęp 2023-12-28] (pol.).
  27. Tomasz Szymczyk, 50 lat temu w parku Sieleckim w Sosnowcu stanął Pomnik Czynu Rewolucyjnego., www.dziennikzachodni.pl, 17 września 2017 [dostęp 2024-01-16] (pol.).
  28. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 maja 1975 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwach katowickim i opolskim., www.isap.sejm.gov.pl [dostęp 0224-01-05] (pol.).
  29. Mateusz Załęski, Jan Paweł II w Sosnowcu – 18 lat temu papież odwiedził miasto [WIDEO], Twoje Zagłębie, 14 czerwca 2017 [dostęp 2023-09-09].
  30. Konurbacja Górnośląska, www.edus.ibrbs.pl [dostęp 2023-12-24].
  31. a b c Raport o stanie gminy za 2022 rok, www.sosnowiec.pl, s. 6 [dostęp 2023-12-24] (pol.).
  32. Rada Miejska w Sosnowcu – Sosnowiec łączy [dostęp 2023-12-15].
  33. Wybory samorządowe 2018, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2023-12-13].
  34. Urząd Miejski w Sosnowcu – Sosnowiec łączy [dostęp 2024-01-11] (pol.).
  35. Budżet obywatelski w Sosnowcu (grafika), www.sosnowiec.pl [dostęp 2023-12-24] (pol.).
  36. Działki Sosnowiec - gmina miejska | Geoportal360.pl, geoportal360.pl [dostęp 2023-12-16].
  37. a b Główny Urząd Statystyczny, eteryt.stat.gov.pl [dostęp 2023-12-13].
  38. Oficjalny spis pocztowych numerów adresowych, www.poczta-polska.pl, październik 2023 [dostęp 2023-12-24] (pol.).
  39. Biuletyn Informacji Publicznej, bip.um.sosnowiec.pl [dostęp 2023-12-13].
  40. Biuletyn Informacji Publicznej, bip.um.sosnowiec.pl [dostęp 2023-12-15].
  41. Rada Dzielnicy Zagórze powstanie jeszcze przed wyborami?, 10 listopada 2013.
  42. Historia Zagłębia Dąbrowskiego – WikiZagłębie, wikizaglebie.pl [dostęp 2017-07-04].
  43. Networks S.A, Statystyki i analizy urzędu | WORTAL, sosnowiec.praca.gov.pl [dostęp 2023-12-06].
  44. Największe miasta w Polsce pod względem liczby ludności, Polska w liczbach [dostęp 2024-01-03] (pol.).
  45. Demografia | Wirtualny Sztetl, sztetl.org.pl [dostęp 2024-01-04].
  46. Rocznik statystyczny województwa katowickiego na 1978 r.
  47. Rocznik Statystyczny Województwa Katowickiego. Rok 12 (1988), „149919/0/1988 II”, www.sbc.org.pl, 1988, s. 48 [dostęp 2023-12-12].
  48. Przerażający raport ws. jakości powietrza. Polskie miasta na czele listy, 14 maja 2016.
  49. Sosnowiec podpisał deklarację przystąpienia do międzynarodowej platformy NAZCA, otososnowiec.pl [dostęp 2023-12-16].
  50. LOKALNY PROGRAM REWITALIZACJI MIASTA SOSNOWCA NA LATA 2010–2020, 2010.
  51. PRZYJAZDY.PL: Stacja kolejowa Sosnowiec Główny - rozkład na dziś (16 relacji), przyjazdy.pl [dostęp 2024-02-11].
  52. Dworzec autobusowy Sosnowiec, urbanity.pl [dostęp 2017-07-31].
  53. Hulajnogi i skutery elektryczne w Katowicach, Sosnowcu i Gliwicach [CENY], www.eska.pl [dostęp 2020-01-27].
  54. Szpitale – Sosnowiec łączy [dostęp 2023-12-15] (pol.).
  55. Cinema City Sosnowiec [dostęp 2015-09-26].
  56. Helios Sosnowiec, helios.pl [dostęp 2015-09-26].
  57. Prasa w Zagłębiu Dąbrowskim – WikiZagłębie, wikizaglebie.pl [dostęp 2020-10-15].
  58. Radio – IBR wiki, ibrbs.pl [dostęp 2020-10-15].
  59. Monika Białek, Magdalena Iwanowska, Radiouczelni. Radio w badaniach naukowych i praktyce akademickiej, Warszawa: Centrum Prawa Bankowego i Informacji, 2018, ISBN 978-83-940385-9-5, OCLC 1050854104 [dostęp 2020-10-15].
  60. Wydział Nauk o Ziemi Uniwersytetu Sosnowiec – ul. Będzińska 60, Budynek – urbanity.pl.
  61. Sylwester Fertacz, IV Historia i nowoczesność – budynki Uniwersytetu. Stare i nowe, [w:] 50 lat Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Historia, Katowice: Uniwersytet Śląski w Katowicach, 2017, s. 142 (pol.).
  62. Wieżowce w GOP, www.budowle.fandom.com [dostęp 2023-12-24].
  63. Mateusz Załęski, Czy Pomnik Czynu Rewolucyjnego był wizytówką Sosnowca?, Twoje Zagłębie, 17 września 2017 [dostęp 2023-12-12].
  64. UM Sosnowiec, Prognoza oddziaływania na środowisko lokalnego programu rewitalizacji miasta Sosnowca na lata 2010–2020, sierpień 2010 [dostęp 2017-07-07] [zarchiwizowane z adresu 2020-09-16].
  65. Parki i pomniki przyrody – Sosnowiec łączy [dostęp 2023-12-15].
  66. Obiekty MOSiR, www.mosir.sosnowiec.pl [dostęp 2023-12-21].
  67. GUS - Bank Danych Lokalnych, długość dróg dla rowerów., bdl.stat.gov.pl [dostęp 2024-01-02] (pol.).
  68. Agnieszka Strzelczyk, Velostrada połączy Katowice z Sosnowcem. Rozpoczęto budowę, TVS.pl, 9 listopada 2023 [dostęp 2024-01-03].
  69. Krajoznawcza Odznaka Miasta Sosnowiec, sosnowiec.pttk.pl [dostęp 2017-07-31] [zarchiwizowane z adresu 2017-08-01].
  70. Rowerowy Sosnowiec, ww.sosnowiec.pl, styczeń 2022 [dostęp 2023-12-24] (pol.).
  71. a b Szlaki rowerowe, m.sosnowiec.pl [dostęp 2016-08-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-08-23].
  72. a b c d e f Rafał Siciński, Drogi, szlaki i wypożyczalnie rowerowe Sosnowca., Sosnowiec - serwis internetowy miasta, 30 września 2020 [dostęp 2020-10-05] [zarchiwizowane z adresu 2020-10-09].
  73. TOS, Sosnowiec: Nowy szlak rowerowy połączył Kazimierz Górniczy i Trójkąt Trzech Cesarzy [ZDJĘCIA] [dostęp 2016-08-10].
  74. a b c d Rafał Siciński, Drogi, Szlaki i Wypożyczalnie Rowerowe Sosnowca, wyd. Wrzesień 2020, 10 września 2020 [dostęp 2020-10-17] [zarchiwizowane 2020-10-09].
  75. Szlak VIA REGIA – Droga św. Jakuba – WikiZagłębie, wikizaglebie.pl [dostęp 2017-07-07] (pol.).
  76. Administrator, Sosnowiec Maczki, www.viaregia.zaglebiedabrowskie.org [dostęp 2017-07-31] (pol.).
  77. Provect, Sosnowiec, Parafia pw. Miłosierdzia Bożego - Diecezja Sosnowiecka, Sosnowiec, Parafia pw. Miłosierdzia Bożego - Diecezja Sosnowiecka [dostęp 2023-12-22].
  78. Beatyfikacja matki Kierocińskiej, pch24.pl [dostęp 2020-10-14].
  79. Dekanat katowicki, cerkiew.net.pl [dostęp 2023-06-12].
  80. Diecezja krakowsko-częstochowska, polskokatolicki.pl [dostęp 2022-07-23].
  81. Diecezje i parafie, mariawita.pl [dostęp 2022-07-23].
  82. Dekanat krakowski, orthodox.pl [dostęp 2022-07-23].
  83. Zbory i placówki, chwe.pl [dostęp 2023-08-15].
  84. Ewangeliczne Zbory Chrystusowe, ezb-szczecinek.pl [dostęp 2022-08-10].
  85. Ewangeliczny Kościół Chrystusowy Sosnowiec, ekch-ezbsosnowiec.pl [dostęp 2022-08-10].
  86. Zbory, adwent.pl [dostęp 2022-07-23].
  87. Wspólnoty lokalne, chrystusowi.pl [dostęp 2022-07-23].
  88. Sosnowiec, luteranie.pl [dostęp 2022-07-23].
  89. Sosnowiec – kościół św. Jana Ewangelisty, luteranie.pl [dostęp 2022-07-23].
  90. Cmentarz, sosnowiec.luteranie.pl [dostęp 2022-07-23].
  91. Kontakt – Zbory, zboryboze.pl [dostęp 2023-03-27].
  92. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2023-12-15].
  93. Adam Tobojka, Świadkowie Jehowy wznawiają spotkania na żywo. Sale Królestwa znów otwarte dla wiernych, sosnowiec.naszemiasto.pl, 11 kwietnia 2022 [dostęp 2022-04-11].
  94. Ośrodki, buddyzm.pl [dostęp 2022-08-10].
  95. Wielka Synagoga w Sosnowcu (ul. Dekerta 16), sztetl.org.pl [dostęp 2023-03-27].
  96. Cmentarz wielowyznaniowy w Sosnowcu. Zobaczcie, jak prezentują się sąsiadujące ze sobą miejsca pamięci, dziennikzachodni.pl [dostęp 2023-03-27].
  97. Miasta partnerskie Sosnowca – Sosnowiec łączy [dostęp 2023-12-08].
  98. Konsul honorowy w mieście.
  99. Lista urzędów konsularnych w Polsce, www.gov.pl, 1 grudnia 2023, s. 3 [dostęp 2023-12-29] (pol.).
  100. Wiadomości Zagłębia - Honorowi Obywatele Sosnowca, wiadomoscizaglebia.pl [dostęp 2024-01-16].
  101. Zasłużeni i uhonorowani, Kurier Miejski, 8 lutego 2024 [dostęp 2024-02-11] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]