Herb Krakowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb Krakowa
ilustracja
Typ herbu herb miejski
Projektant (wersja z 2002) W. Drelicharz, Z. Piech, B. Widłak
Pierwsza wzmianka 20 czerwca 1303
Ostatnie zmiany 2002

Herb Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa – jeden z symboli miejskich Krakowa ustanowiony przez Radę Miasta Krakowa 9 października 2002[1]. Herb opracowali heraldycy Wojciech Drelicharz i Zenon Piech oraz plastyczka Barbara Widłak.

Wygląd i symbolika[edytuj | edytuj kod]

Herb przedstawia w polu błękitnym czerwony mur ceglany z trzema basztami, z których środkowa jest wyższa i szersza, zwieńczonymi krenelażem o trzech blankach każda, z czarnymi strzelnicami i okienkami. W murze brama o złotych otwartych podwojach, z okuciami w kształcie lilii i z podniesioną złotą broną. W prześwicie bramy ukoronowany Orzeł Biały, ze złotym dziobem i szponami. Tarcza herbowa o tradycyjnym dla Krakowa renesansowym kształcie jest zwieńczona koroną o kwiatonach w kształcie lilii, zamkniętą kabłączkiem z kulką i krzyżykiem w zwieńczeniu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najstarszy wizerunek herbu miasta znajduje się na pieczęci zawieszonej przy dokumencie wystawionym w Krakowie 20 grudnia 1303 r. przez Sulisławę, czyniącą zapis na rzecz klasztoru Franciszkanów. Przytwierdzona do dokumentu pieczęć wójta krakowskiego (napis: s[igillum] advocati), była jednocześnie pieczęcią miejską. Pochodzi ona najprawdopodobniej z lat 1281-1288, a zatem bliska jest czasom lokacji Krakowa na prawie magdeburskim z 1257 r. Niektórzy historycy datują jednak wykonanie tłoku pieczęci na czasy Wacława II[2]. Lepiej zachowane są identyczne pieczęcie z lat późniejszych, z napisem w otoku s[igillum] consvlvm et comvnitatis civitatis cracovie – "pieczęć rajców i pospólstwa [obywateli] miasta Krakowa" z roku 1312 i lat następnych, które przedstawiały w polu elementy architektury miejskiej (znany do dzisiaj mur ceglany z trzema basztami; najwyższą środkową; i bramą), świętych Wacława (patron katedry krakowskiej), Stanisława i Orła Białego, pozbawionego korony, w bramie klęcząca postać – przyjmuje się, że jest to postać wójta krakowskiego, po bokach zaś herby ziemi kujawskiej (pół lwa i pół orła), z której wywodzili się panujący ówcześnie, ostatni Piastowie.

Kronikarz Janko z Czarnkowa opisuje, że w 1370 r. naprzeciw podążającemu do Krakowa Ludwikowi Węgierskiemu mieszkańcy miasta wyszli niosąc ze sobą chorągiew z wyobrażonym na niej herbem stolicy. Jest to pierwsze pewne świadectwo istnienia określonego herbu Krakowa. Innym zabytkiem dowodzącym ustanowienia go jest pochodzący z trzeciej ćwierci XIV w. dzwon znajdujący się w kościele Mariackim, przedstawiający "mur miejski z trzema wieżami i otwartą bramą z kratą opuszczoną do jednej trzeciej"[3].

Od połowy XIV w. Kraków posługiwał się kilkoma pieczęciami jednocześnie - oprócz wielkiej pieczęci radzieckiej używano także m.in. mniejszej pieczęci rady, przedstawiającej św. Wacława[4], oraz pieczęci ławniczej, przedstawiającej postać św. Stanisława wyłaniającą się zza muru obronnego. Tę drugą używano aż do XVIII wieku[5].

Na "sekretnej" pieczęci z 1405 z napisem w otoku + sigillvm. credencie. civitatis. cracovie widzimy herb bliski współczesnemu (bez orła w bramie). Identyczny z obecnym (lecz bez orła) herb miejski widzimy po raz pierwszy na pieczęciach z 1611 r. (z dyplomu miejskiego dotyczącego cechu kichlarzy krakowskich - wytwórców pierników i ciast), 1616 r (odciśnięta na pergaminie na akcie rajców krakowskich) i 1640 r. (pieczęć w puszce – przy akcie ławników krakowskich).

Pod koniec XVI w. pojawiły się pierwsze przedstawienia herbu Krakowa z Orłem w bramie: pierwsze w wydanym w 1578 r. Gnieździe Cnoty Bartosza Paprockiego, a następne w wydrukowanym w 1584 dziele Herby rycerstwa polskiego tego samego autora[6]. Następnie Orzeł pojawia się już w przedstawieniach na stałe w otwartej bramie herbowego muru, pod podniesioną "broną", czyli kratą. Oddaje to kształt pieczęci miejskiej, tzw. "większej", z 1661 r. - pierwszej znanej z Orłem w bramie muru. Napis na jej otoku: sigillvm.civitatis. cracoviae. metropolis. regni. poloniae – "Pieczęć Miasta Krakowa Stolicy Królestwa Polskiego". Orzeł z herbu Krakowa zniknie dopiero za okupacji hitlerowskiej.

W okresie XX-lecia międzywojennego władze miasta podjęły starania mające na celu znormalizowanie i oficjalne zatwierdzenie wyglądu herbu. W 1933 r. rozpoczęto proces opracowywania jego oficjalnego układu, a zarówno wstępne opracowanie plastyczne, jak i historyczne uzasadnienie wyglądu były dziełem krakowskiego historyka Mariana Friedberga. W tym okresie powstała także obszerna monografia historii herbu Krakowa pióra tego badacza, opublikowana na łamach "Rocznika Krakowskiego". Zaproponowany przez Friedberga herb nawiązywał do renesansowych tradycji utrwalonych na XVI-wiecznych pieczęciach miejskich[7].

Do 2002 r. herb Krakowa miał inne tynktury: mur i baszty były srebrne, zaś tło i prześwit bramy – czerwone. Taki herb Krakowa wymalowano na samolotach PLL LOT: An-24W SP-LTL[8], oraz Boeing 767-25DER SP-LOB[9]

Wersja herbu z 2002 to poprawiony wzór herbu przyjętego 1 czerwca 1937[10], zatwierdzonego 15 marca 1991 r.[11] autorstwa profesora Mariana Friedberga. Zmieniony został wzór Orła Białego; dotychczasowa wersja oparta była na wizerunku identycznym, jak w godle państwowym[12], które nie jest zgodne z zasadami heraldycznymi (np. posiada cieniowane pióra). Nowy Orzeł został opracowany według kanonu heraldycznego z uwzględnieniem historycznych przedstawień herbowych. Dokonano również małych zmian w wyglądzie korony, murów oraz bramy.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Uchwała Nr CXXIII/1150/02 Rady Miasta Krakowa z dnia 9 października 2002 r. w sprawie symboli Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego Nr 236, poz. 3198)
  2. Tezę tę podtrzymuje H. Seroka, patrz: M. Starzyński, Uwagi w sprawie genezy najstarszej pieczęci Krakowa z XIII wieku. Na marginesie ostatnich badań, "Studia Źródłoznawcze" 50/2012, s. 30
  3. Drelicharz i Piech 2004 ↓, s. 235.
  4. M. Friedberg, Herb miasta Krakowa, "Rocznik Krakowski" 28/1937, s. 105
  5. M. Friedberg, dz. cyt., s. 106
  6. Drelicharz i Piech 2004 ↓, s. 239.
  7. Drelicharz i Piech 2004 ↓, s. 240-242.
  8. Adam Jońca. Samoloty Linii Lotniczych 1957-1981. „Barwa w Lotnictwie Polskim”. 5, s. 12, 1986. Warszawa: WKiŁ. ISSN 83-206-0530-X. 
  9. Krzysztof Goldewski: B767 SP-LOB (zdjęcie) – airliners.net
  10. Sprawozdanie z posiedzenia Rady Miejskiej (Gazeta Urzędowa Zarządu Miejskiego w Stołecznym Królewskim Mieście Krakowie z 1937 r. Nr 6, poz. 48)
  11. Uchwała Nr XIX/132/91 Rady Miasta Krakowa z dnia 15 marca 1991 r. w sprawie herbu i barw Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa.
  12. Znikający herb Krakowa. Rozmowa z prof. Zenonem Piechem

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]