Herb Krakowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb Krakowa
Herb Krakowa
Typ herbu miejski
Projektant W. Drelicharz, Z. Piech, B. Widłak (obecna wersja)
Wprowadzony 20 czerwca 1303 (pierwsza wzmianka)
Ostatnie zmiany 2002
Herb Krakowa w latach 1937-2002

Herb Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa – jeden z symboli miejskich Krakowa.

Przedstawia w polu błękitnym czerwony mur ceglany z trzema basztami, z których środkowa jest wyższa i szersza, zwieńczonymi krenelażem o trzech blankach każda, z czarnymi strzelnicami i okienkami. W murze brama o złotych otwartych podwojach, z okuciami w kształcie lilii i z podniesioną złotą broną. W prześwicie bramy ukoronowany Orzeł Biały, ze złotym dziobem i szponami. Tarcza herbowa o tradycyjnym dla Krakowa renesansowym kształcie jest zwieńczona koroną o kwiatonach w kształcie lilii, zamkniętą kabłączkiem z kulką i krzyżykiem w zwieńczeniu.

Herb został ustanowiony przez Radę Miasta Krakowa 9 października 2002 r.[1]

Obecna wersja herbu to poprawiony wzór herbu przyjętego 1 czerwca 1937 r.[2], zatwierdzonego 15 marca 1991 r.[3] autorstwa profesora Mariana Friedberga. Zmieniony został wzór Orła Białego; dotychczasowa wersja oparta była na wizerunku identycznym, jak w godle państwowym, które nie jest zgodne z zasadami heraldycznymi (np. posiada cieniowane pióra). Nowy Orzeł został opracowany według kanonu heraldycznego z uwzględnieniem historycznych przedstawień herbowych. Dokonano również małych zmian w wyglądzie korony, murów oraz bramy.

Nowy herb opracowali heraldycy Wojciech Drelicharz i Zenon Piech oraz plastyczka Barbara Widłak.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Herb prowincji koronnej Cesarstwa Austrii a po roku 1867 Austro-Węgier ,Wielkiego Księstwa Krakowskiego.
Herb Wolnego Miasta Krakowa (1815-1846)
Rzeźbiony orzeł z herbem Krakowa w Sali Posiedzeń w Sejmie
s[igillum] consvlvm et comvnitatis civitatis cracovie – "pieczęć rajców i pospólstwa [obywateli] miasta Krakowa" - pieczęć z dokumentu z 1343 r.
Herb Krakowa we wnętrzu Sukiennic

Najstarszy wizerunek herbu miasta znajduje się na pieczęci zawieszonej przy dokumencie wystawionym w Krakowie 20 grudnia 1303 r. przez Sulisławę, czyniącą zapis na rzecz klasztoru Franciszkanów. Przytwierdzona do dokumentu pieczęć wójta krakowskiego (napis: s[igillum] advocati), była jednocześnie pieczęcią miejską. Pochodzi ona najprawdopodobniej z lat 1281-1288, a zatem bliska jest czasom lokacji Krakowa na prawie magdeburskim z 1257 r. Niektórzy historycy datują jednak wykonanie tłoku pieczęci na czasy Wacława II[4]. Lepiej zachowane są identyczne pieczęcie z lat późniejszych, z napisem w otoku s[igillum] consvlvm et comvnitatis civitatis cracovie – "pieczęć rajców i pospólstwa [obywateli] miasta Krakowa" z roku 1312 i lat następnych, które przedstawiały w polu elementy architektury miejskiej (znany do dzisiaj mur ceglany z trzema basztami; najwyższą środkową; i bramą), świętych Wacława (patron katedry krakowskiej), Stanisława i Orła Białego, pozbawionego korony, w bramie klęcząca postać – przyjmuje się, że jest to postać wójta krakowskiego, po bokach zaś herby ziemi kujawskiej (pół lwa i pół orła), z której wywodzili się panujący ówcześnie, ostatni Piastowie.

Od połowy XIV w. Kraków posługiwał się kilkoma pieczęciami jednocześnie - oprócz wielkiej pieczęci radzieckiej używano także m.in. mniejszej pieczęci rady, przedstawiającej św. Wacława[5], oraz pieczęci ławniczej, przedstawiającej postać św. Stanisława wyłaniającą się zza muru obronnego. Tę drugą używano aż do XVIII wieku[6].

Na "sekretnej" pieczęci z 1405 z napisem w otoku + sigillvm. credencie. civitatis. cracovie widzimy herb bliski współczesnemu (bez orła w bramie). Identyczny z obecnym (lecz bez orła) herb miejski widzimy po raz pierwszy na pieczęciach z 1611 r. (z dyplomu miejskiego dotyczącego cechu kichlarzy krakowskich - wytwórców pierników i ciast), 1616 r (odciśnięta na pergaminie na akcie rajców krakowskich) i 1640 r. (pieczęć w puszce – przy akcie ławników krakowskich).
Orzeł w bramie pojawił się z końcem XVII w., a następnie zadomowił się już na stałe w otwartej bramie herbowego muru, pod podniesioną "broną", czyli kratą. Oddaje to kształt pieczęci miejskiej, tzw. "większej", z 1661 r. - pierwszej znanej z Orłem w bramie muru. Napis na jej otoku: sigillvm.civitatis. cracoviae. metropolis. regni. poloniae – "Pieczęć Miasta Krakowa Stolicy Królestwa Polskiego". Orzeł z herbu Krakowa zniknie dopiero za okupacji hitlerowskiej.

Do 2002 r. herb Krakowa miał inne tynktury: mur i baszty były srebrne, zaś tło i prześwit bramy – czerwone. Taki herb Krakowa wymalowano na samolotach PLL LOT: An-24W SP-LTL[7], oraz Boeing 767-25DER SP-LOB[8]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Uchwała Nr CXXIII/1150/02 Rady Miasta Krakowa z dnia 9 października 2002 r. w sprawie symboli Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego Nr 236, poz. 3198)
  2. Sprawozdanie z posiedzenia Rady Miejskiej (Gazeta Urzędowa Zarządu Miejskiego w Stołecznym Królewskim Mieście Krakowie z 1937 r. Nr 6, poz. 48)
  3. Uchwała Nr XIX/132/91 Rady Miasta Krakowa z dnia 15 marca 1991 r. w sprawie herbu i barw Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa.
  4. Tezę tę podtrzymuje H. Seroka, patrz: M. Starzyński, Uwagi w sprawie genezy najstarszej pieczęci Krakowa z XIII wieku. Na marginesie ostatnich badań, "Studia Źródłoznawcze" 50/2012, s. 30
  5. M. Friedberg, Herb miasta Krakowa, "Rocznik Krakowski" 28/1937, s. 105
  6. M. Friedberg, dz. cyt., s. 106
  7. Adam Jońca. Samoloty Linii Lotniczych 1957-1981. „Barwa w Lotnictwie Polskim”. 5, s. 12, 1986. Warszawa: WKiŁ. ISSN 83-206-0530-X. 
  8. Krzysztof Goldewski: B767 SP-LOB (zdjęcie) – airliners.net