Hiperpoprawność

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Hiperpoprawność, inaczej przesadna poprawność lub przesada poprawnościowa – termin z zakresu normatywistyki językowej, oznaczający zastępowanie form zgodnych z normą językową formami niestandardowymi, ale postrzeganymi przez użytkownika języka jako bardziej poprawne. Zwykle do hiperpoprawności językowej dochodzi wskutek bezpośredniego kontaktu dwóch systemów językowych, np. narzecza lokalnego i języka standardowego, z których jeden jest traktowany jako bardziej poprawny i godny naśladowania, a drugi jako gorszy[1].

Hiperpoprawność wynika z opacznej lub przesadnej próby zastosowania danej zasady preskryptywnej, która wbrew zamiarowi prowadzi do wygenerowania formy nienormatywnej. O hiperpoprawności nie można mówić, gdy użycie niestandardowej, pozornie przesadnej formy wynika z naturalnego poczucia językowego, np. gdy występuje ona w rodzimej odmianie języka danej osoby[2].

Przykładem hiperpoprawności jest „literowa” wymowa ę oraz ą przed spółgłoskami zwartymi i zwarto-szczelinowymi np. ząb jako [zɔ̃p] lub [zɔɰ̃p] zamiast [zɔmp][3].

Bywa, że formy hiperpoprawne zyskują status form normatywnych lub nawet rugują w zupełności formy starsze. W rozwoju języka polskiego regularne formy typu kóń, dóm itp., końcówka celownika lm. -óm, choć umotywowane rozwojem języka, były odczuwane jako dialektalne i zastępowano je formami koń, dom itp., które ostatecznie zostały uznane za jedyne dopuszczalne w języku standardowym.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Halina Karaś, Leksykon terminów i pojęć dialektologicznych [w:] DIALEKTOLOGIA POLSKA [online] [dostęp 2018-08-31].
  2. Robert J. Menner, Hypercorrect forms in American English, „American Speech”, 12 (3), 1937, s. 167–78, DOI10.2307/452423, JSTOR452423 (ang.).
  3. Jan Miodek, Błędy językowe i ich klasyfikacja [w:] T. Michałowski, Encyklopedia Powszechna – encyklopedyczny słownik języka polskiego od a do z, Wrocław: Larousse, 2006, XIX (między s. 922 i 923).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Danuta Ostaszewska, Jolanta Tambor, Fonetyka i fonologia współczesnego języka polskiego, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, ISBN 83-01-12992-1.