Iure uxoris

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Iure uxoris (łac. „z prawa żony”)[1] – termin używany w sytuacji, w której małżonek królowej, księżnej, hrabiny itp. otrzymywał (tron i) władzę danego terytorium z faktu bycia mężem dziedziczki korony. Prawo do tronu tracił zwykle po śmierci żony. Szlachcic panujący iure uxoris był oficjalnie władcą równoprawnym ze swoją małżonką i przysługiwała mu równoważna pozycja w terytorium. Pozycja małżonki w okresie średniowiecza była faktycznie ograniczona. Władzę polityczną skupiał w swym ręku małżonek. Uważano bowiem, że kobieta nie powinna sama sprawować władzy, toteż w razie męża śmierci szukano dla owej panującej wdowy nowego małżonka. Od końca średniowiecza role zaczęły się zmieniać. Dla zabezpieczenia interesów terytorium ograniczono pozycję i wpływy męża panującej kobiety (patrz: książę małżonek).

Władcy iure uxoris[edytuj]

Anglia[edytuj]

  • Maria I Tudor od 1553 r. królowa Anglii współpanowała ze swym mężem, królem Hiszpanii Filipem II, od 25 lipca 1554 do swej śmierci 17 listopada 1558 r. Realna władza w praktyce należała jednak do niej[potrzebny przypis].
  • Maria II Stuart współpanowania z mężem Wilhelmem Orańskim (Stadhouderem Niderlandów) od 13 lutego 1689 do swej śmierci 28 grudnia 1694 r. W roku 1689 r. parlament ofiarował koronę Marii. Wilhelm miał być u jej boku jedynie księciem małżonkiem, ale zażądał tytułu królewskiego. Parlament wyraził zgodę, pod warunkiem że Wilhelm będzie królem tylko na czas życia Marii (później korona miała przypaść, w przypadku bezpotomnej śmierci królowej, jej siostrze Annie) – jednak orański książę chciał być królem nawet po śmierci żony. W toku debat zaproponowano nawet, aby nie nadawać Wilhelmowi żadnego tytułu, lecz na to nie chciała zgodzić się Maria. Ostatecznie parlament zaproponował koronę obojgu małżonkom.

Królestwo Jerozolimskie[edytuj]

W Królestwie Jerozolimskim wielu monarchów uzyskiwało tron na skutek poślubienia królowej:

Księstwo Akwitanii[edytuj]

Królestwo Kastylii[edytuj]

Królestwo Nawarry[edytuj]

Królestwo Sycylii[edytuj]

Królestwo Polskie[edytuj]

  • Jadwiga Andegaweńska – od 1384 król Polski[b] – panowała wspólne ze swym mężem, królem Polski i wielkim księciem Litwy, Władysławem II Jagiełłą od 4 marca 1386 (koronacja Władysława II) do 17 lipca 1399 (śmierć Jadwigi). Po śmierci żony Jagiełło pozostał na tronie.

Królestwo Węgier (i Chorwacji)[edytuj]

Hrabstwo Tyrolu[edytuj]

Terminy pokrewne[edytuj]

  • suo iure („z własnych praw”) – oznacza własne tytuły, dobra danej kobiety w przeciwieństwie do tytułów, dóbr męża. Przykładowo Eleonora Akwitańska była królową Anglii (jako małżonka Henryka II) i księżną Akwitanii suo iure. Termin można odnieść do tytułów samodzielnie panujących szlachcianek.
  • iure matris („z praw matki”) – oznacza prawo do tytułu (sprawowania władzy, tronu) odziedziczonym po kądzieli. Matka posiadacza takich praw osoby była samodzielną panującą szlachcianką czyli dzierżycielką dóbr, posiadaczką praw. Przykładem Ryszard Lwie Serce, trzeci syn Eleonory Akwitańskiej jako dziedzic jej dóbr w Akwitanii.

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Konrad nie doczekał koronacji – został skrytobójczo zamordowany w Tyrze przez członków islamskiej sekty asasynów 28 kwietnia 1192.
  2. Jadwiga została koronowana na króla, jako że polskie prawo nie dawało królowej dziedzicznego tronu.

Przypisy

  1. H.C. Black, Black's Law Dictionary, rev. 4th ed. 1968, citing Blackstone's Commentaries, vol. 3, p. 210.