Jałowiec fenicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jałowiec fenicki
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

nagonasienne

Klasa

iglaste

Rząd

cyprysowce

Rodzina

cyprysowate

Rodzaj

jałowiec

Gatunek

jałowiec fenicki

Nazwa systematyczna
Juniperus phoenicea L.
Sp. pl. 2:1040. 1753[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Jałowiec fenicki (Juniperus phoenicea) – gatunek krzewu lub drzewa iglastego z rodziny cyprysowatych (Cupressaceae). Występuje naturalnie w basenie Morza Śródziemnego. Rośnie na wzgórzach, w miejscach skalistych, zwłaszcza na podłożu wapiennym[6].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Występuje naturalnie w Portugalii (wliczając Maderę), Hiszpanii (wliczając Wyspy Kanaryjskie i Baleary), Francji (wliczając Korsykę), Włoszech, krajach byłej SFR Jugosławii, Albanii, Bułgarii, Grecji (wliczając Kretę), zachodniej Turcji, na Cyprze, w Izraelu, Arabii Saudyjskiej, Egipcie, Libii, Tunezji, Algierii oraz Maroku[3]. Według innych źródeł występuje także w Andorze, Jordanii, Libanie i Rumunii. Natomiast w Egipcie obecny jest tylko na półwyspie Synaj, a w Arabii Saudyjskiej rośnie tylko wzdłuż wybrzeża Morza Czerwonego[7].

Lokalnie bywa ważnym gatunkiem lasotwórczym, np. w Maroku[6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pęd z szyszkojagodami
Pokrój
Gęsty krzew lub silnie gałęziste drzewo, o szerokiej, zaokrąglonej lub stożkowatej koronie[8].
Liście
Naprzeciwległe, przytulone do pędów łuski o długości do 1,5 mm. Młode rośliny mają liście igiełkowate o długości do 10 mm, odstające od pędów[8]. Liście wyrastają na pędach w 4–6 rzędach[6].
Kwiaty
Rośliny jednopienne: strobile męskie do 3 mm długości, żółte, kwiaty żeńskie niepozorne[8].
Szyszki
Kuliste szyszkojagody o średnicy do 15 mm, początkowo żółte, z czasem czerwonobrązowe. Dojrzewają przez dwa lata[8].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się dwa podgatunki[9]:

  • J. phoenicea subsp. phoenicea
  • J. phoenicea subsp. turbinata

Stwierdzono także odrębność populacji występujących na Wyspach Kanaryjskich[9].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych jałowców w basenie Morza Śródziemnego, w związku z czym został zaliczony według Czerwonej księgi gatunków zagrożonych do gatunków najmniejszej troski.

Naturalnymi ekosystemamigarig, makia lub wiecznie zielone lasy drobnolistne na suchym, kamienistym podłożu bądź na glebach wapiennych lub piaszczystych. Rośnie na wysokości do 2400 m n.p.m. Często dzieli siedliska z takimi gatunkami jak sosna alepska (Pinus halepensis), sosna kalabryjska (Pinus brutia), dąb ostrolistny (Quercus ilex), pistacja kleista (Pistacea lentiscus), oliwka europejska (Olea europaea), Artemisia herba-alba oraz gatunkami z rodzajów czystek (Cistus) i lawenda (Lavandula). Rośnie w klimacie śródziemnomorskim, z gorącymi i suchymi latami[7].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Z jałowca fenickiego pozyskuje się olejki eteryczne[3].
  • Ponieważ drewno tego gatunku bardzo wolno ulega rozkładowi, w starożytności było cenionym materiałem do budowy domostw. Służyło także do wyrobu paku[6].
  • W starożytnym Egipcie owoce tego jałowca wykorzystywano do mumufikacji zwłok[10].

Obecność w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Badacze roślin biblijnych są zgodni, że w wersecie 17,6 Księgi Jeremiasza jest mowa o jałowcu fenickim. Przypuszczalnie roślina ta była też wymienionym w Bibliidrzewem cedrowym", którego używano podczas ceremonii całopalnego ofiarowania zwierząt Bogu i wraz z hyzopem nadawała mięsu aromat. Jałowiec fenicki był bowiem łatwo dostępny dla Żydów, drewno cedrowe zaś nie rosło w Palestynie, było sprowadzane z innych krajów i drogie[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
  2. M.J.M. Christenhusz i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).
  3. a b c Taxon: Juniperus phoenicea L. (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2014-01-14].
  4. Juniperus phoenicea L. (ang.). The Plant List. [dostęp 2014-01-14].
  5. Juniperus phoenicea, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  6. a b c d Oleg Polunin, Anthony Huxley: Flowers of the Mediterranean. London: Chatto and Windus, 1981, s. 52. ISBN 0-7011-2284-6.
  7. a b D.J. Allen, Juniperus phoenicea, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2014-01-14] (ang.).
  8. a b c d Andreas Bartels: Rośliny śródziemnomorskie. Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 93. ISBN 978-83-7073-683-5.
  9. a b Małgorzata Mazur: Zmienność jałowca fenickiego Juniperus phoenicea L. (Cupressaceae) w ramach zasięgu gatunku. W: Doktoraty [on-line]. Instytut Dendrologii PAN. [dostęp 2014-01-14].
  10. a b Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.