Jan Stanisław Bystroń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Stanisław Bystroń
Data i miejsce urodzenia 20 października 1892
Kraków
Data i miejsce śmierci 18 listopada 1964
Warszawa
Odznaczenia
Złoty Wawrzyn Akademicki
Grób Jana Stanisława Bystrońa na Cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie

Jan Stanisław Bystroń (ur. 20 października 1892 w Krakowie, zm. 18 listopada 1964 w Warszawie) – etnograf i socjolog, profesor uniwersytetów w Poznaniu, Krakowie i Warszawie, członek Polskiej Akademii Nauk[1].

Życiorys[edytuj]

Był synem językoznawcy Jana i Marii z Cinciałów, wnukiem etnografa i śląskiego działacza społecznego Andrzeja Cinciały. W 1910 ukończył gimnazjum w Krakowie i podjął studia filologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim; wśród jego profesorów byli m.in. Ignacy Chrzanowski i Kazimierz Morawski. W 1914 obronił na UJ doktorat na podstawie pracy Teoria rzeczywistości społecznej. W międzyczasie odbył także studia etnograficzne w Ecole des Hautes Etudes w Paryżu (1912–1913). W 1918 uzyskał stopień docenta etnologii na UJ (na podstawie pracy Zwyczaje żniwiarskie w Polsce).

W latach 1919–1925 był profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem Katedry Etnologii i Etnografii Uniwersytetu Poznańskiego. W 1925 przeniósł się na UJ, został profesorem zwyczajnym i kierownikiem Katedry Etnologii i Socjologii. Od 1934 prowadził wykłady z socjologii i polskiej kultury ludowej na Uniwersytecie Warszawskim, kierując jednocześnie Katedrą Socjologii (do 1948). W latach 1934–1936 pełnił funkcję kierownika Departamentu Szkolnictwa Wyższego Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. W latach 1926-1932 pełnił funkcję sekretarza Komisji Etnograficznej PAU. W okresie międzywojennym został odznaczony m.in. Medalem Niepodległości.

W czasie okupacji był kilka miesięcy więziony na Pawiaku; brał udział w tajnym nauczaniu. W ostatnich latach życia ciężko chorował, cierpiał również na załamanie nerwowe po śmierci syna oraz z powodu wieloletniej choroby żony. Oficjalnie przeszedł na emeryturę rok przed śmiercią. Pochowany na Cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym w Warszawie.

Zainteresowania naukowe[edytuj]

W swych badaniach koncentrował się na kulturze polskiej, folklorze i twórczości ludowej. Uważał, że badania etnograficzne powinno się prowadzić w ograniczonym czasie i miejscu. W pracy Wstęp do ludoznawstwa polskiego (1926) określił zagadnienia etnografii, jej stosunek do innych nauk oraz podał systematykę dotyczącą grup zawodowych i etnicznych. Analizując dzieła literatury staropolskiej przedstawił panoramę życia towarzyskiego, rodzinnego, politycznego i wojskowego Polski XVI, XVII i XVIII wieku (Dzieje obyczajów w dawnej Polsce. Wiek XVI-XVIII, 1933, 2 tomy). Zajmował się koncepcjami socjologii polskiej do początków XX wieku. Jako pierwszy w Polsce uznał komizm za zjawisko socjologiczne. Na przełomie lat 20. i 30. prowadził badania śladów polskich w Algierii i na Bliskim Wschodzie, czego efektem była praca Polacy w Ziemi Świętej, Syrii i Egipcie, 1141-1914 (1930).

Członkostwo polskich towarzystw i akademii naukowych[edytuj]

Wybrane publikacje[edytuj]

  • O istocie życia społecznego (1915)
  • Pojęcie narodu w socjologii polskiej (1916)
  • Słowiańskie obrzędy rolnicze (1916)
  • Słowiańskie obrzędy rodzinne (1916)
  • Rozwój problemu socjologicznego w nauce polskiej (1917)
  • Artyzm pieśni ludowej (1921)
  • Wyobraźnia artystyczna B. Prusa (1922)
  • Pieśni ludu polskiego (1925)
  • Historia w pieśni ludu polskiego (1925)
  • Wstęp do ludoznawstwa polskiego (1926)
  • Pieśni ludowe z polskiego Śląska (1927-1938, z Józefem Ligęzą i Stefanem Marianem Stoińskim)
  • Bibliografia etnografii polskiej (1929)
  • Socjologia wychowania (1931)
  • Socjologia. Wstęp informacyjny i bibliograficzny (1931)
  • Przysłowia polskie (1933)
  • Szkoła jako zjawisko społeczne (1934)
  • Megalomania narodowa (1935)
  • Nazwiska Polskie (1936)
  • Księga imion w Polsce używanych (1938)
  • Publiczność literacka (1938)
  • Komizm (1939)
  • Etnografia Polski (1947)
  • Socjologia (1947)
  • Warszawa (1949)

Odznaczenia[edytuj]

5 listopada 1938 r. na wniosek Polskiej Akademii Literatury "za wybitną twórczość naukową związaną z literaturą piękną" został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim[2].

Przypisy

  1. Wincenty Okoń: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie "Żak", 2001, s. 52. ISBN 83-88149-41-5.
  2. M.P. 1938 nr 258 poz. 606 dz.3

Bibliografia[edytuj]

  • Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983
  • Danuta Pędzińska, Bystroń Jan Stanisław, [w:] Wielkopolski słownik biograficzny, przew. kom. red. Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski, wyd. 2, Warszawa; Poznań, PWN, 1983, ​ISBN 83-01-02722-3
  • Anna Kutrzeba-Pojnarowa, Jan Stanisław Bystroń (1892-1964), w: Historycy warszawscy ostatnich dwóch stuleci, Warszawa 1986, str. 308-324
  • Marek Sierakowski, Myśl społeczna Jana Stanisława Bystronia, "Mazowieckie Studia Humanistyczne", T. 12, 2008, s. 161-179.
  • Jan Szturc, Ewangelicy w Polsce. Słownik biograficzny XVI-XX wieku, Bielsko-Biała, Augustana, 1998, ​ISBN 83-85970-50-9


Poprzednik
Dyrektor Instytutu Etnologicznego Uniwersytetu Poznańskiego
1919-1925
Następca
Eugeniusz Frankowski