Jan Uphagen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Jan (Johann) Uphagen (ur. 9 lutego 1731 w Gdańsku, zm. 17 listopada 1802 w Gdańsku) – gdański bibliofil, który zgromadził ponad 14 tysięcy książek, przeważnie o profilu humanistycznym, odzwierciedlających tendencje oświeceniowe. W Gdańsku pełnił funkcję rajcy miejskiego i ławnika. Jego kamienica (Dom Uphagena) przy ul. Długiej 12, stała się po jego śmierci - na mocy testamentu - muzeum istniejącym w niezmienionej postaci do roku 1945.

Jan Uphagen odebrał gruntowne wykształcenie, na które złożyły się studia prawnicze, filozoficzne i historyczne odbyte w Getyndze (1751-1754). Znaczny wpływ na pogłębienie jego wiedzy miała także podróż po Niemczech, Holandii i Francji. Po powrocie do Gdańska Uphagen piastował szereg urzędów, był między innymi ławnikiem, zasiadał w zarządzie szpitali gdańskich. Ukoronowaniem jego działalności publicznej było zajęcie godności rajcy. Jednak w 1793 roku złożył ten urząd na znak protestu przeciwko przyłączeniu Gdańska do Prus w wyniku drugiego rozbioru Polski.

Uphagen miał rozliczne zainteresowania: był kolekcjonerem dzieł sztuki, historykiem-amatorem i bibliofilem. Poświęcił także wiele uwagi swojej kamienicy, której przebudowę w stylu rokoko bezpośrednio po nabyciu (1775) zlecił budowniczemu Janowi Beniaminowi Dreyerowi. Na ukształtowanie wnętrz wpłynęła znajomość Uphagena francuskiej architektury pałacowej. Prace, w wyniku których przekształcono fasadę, prowadzone w kilku etapach, trwały do 1787 roku.

Jan Uphagen wraz z żoną Abigail mieszkał w swej kamienicy od 16 października 1779 aż do śmierci w 1802 roku. Ponieważ nie pozostawił potomków, przekazał testamentem majątek utworzonej przez siebie uprzednio Fundacji Rodzinnej, z zastrzeżeniem, że kamienicy nie będzie można sprzedać ani przebudować.

Dom był główną siedzibą zarządzającego Fundacją. Jednak w drugiej połowie XIX wieku Uphagenowie mieszkali przede wszystkim w majątkach ziemskich, a kamienica przy ul. Długiej popadła w zaniedbanie. Sytuacja ta trwała do początku XX wieku, kiedy to zainteresowały się nią władze miasta i utworzyły w niej w 1911 muzeum. Kamienica spłonęła w marcu 1945 roku. Po wojnie odbudowana, a wystrój wnętrz (ewakuowany w roku 1944) został ponownie zainstalowany w latach 1993-1998. Od czerwca 1998 ponownie obiekt muzealny.

Bibliografia[edytuj]

  • Dom Uphagena, Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, Oddział - Dom Uphagena, Gdańsk 1996
  • Encyklopedia Gdańska, Gdańsk 2012

Linki zewnętrzne[edytuj]