Johan de Witt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Johan i Cornelis de Witt na pomniku w Dordrecht (Holandia).

Jan de Witt (Johan de Witt) (ur. 24 września 1625 w Dordrechcie, zm. 20 sierpnia 1672 w Hadze), holenderski polityk. Od 1653 wielki pensjonariusz Holandii.

Był synem Jakuba de Witt (1589-1674), jednego z głównych opozycjonistów z czasów rządów Wilhelma II Orańskiego, zwolennika partii republikańskiej. Był wszechstronnie wykształconym prawnikiem i matematykiem. Specjalizował się w dziedzinie ubezpieczeń. Był również poetą[1]. Dzięki licznym koligacjom rodzinnym (jego wuj, Cornelis de Graeff był jednym z regentów Holandii), zrobił szybką karierę urzędniczą i już w wieku 28 lat został Wielkim Pensjonariuszem Holandii. Po śmierci Wilhelma II, w tzw. "okresie bez namiestnika" dzięki silnej pozycji prowincji Holandii i miasta Amsterdam Jan de Witt przejął de facto ster władzy w aparacie administracyjnym Niderlandów. Jan stał na czele mieszczańskiego stronnictwa republikańskiego, przeciwnego powrotowi domu Orańskiego do władzy i zwalczającego wszelkie wpływy o zabarwieniu monarchistycznym.

Johan de Witt na obrazie Jana de Baen

Tuż po przejęciu władzy, w roku 1654 doprowadził do pokoju z Anglią po pierwszej wojnie angielsko-holenderskiej. Jednym z warunków tego pokoju była klauzula o niedopuszczeniu w przyszłości dynastii Orańskiej do władzy w Niderlandach. Warunek ten postawił Oliver Cromwell, przywódca republikańskiej Anglii, który obawiał się powrotu skoligaconych z Orańczykami Stuartów na tron. Jan de Witt wraz z Cornelisem De Graeffem zdołali potajemnie przeforsować antyorańskie zapisy, które leżały w interesie ich zaplecza politycznego[2]. Mimo tej zbieżności interesów antymonarchistycznych de Witt prowadził politykę profrancuską i podjął rywalizację z Anglią o panowanie na morzach. Rozbudował flotę Republiki i doprowadził Niderlandy po drugiej wojnie z Anglią (16651667) do statusu mocarstwa. Niderlandy stały się wówczas pierwszą potęgą morską świata i jednocześnie arbitrem Europy. To ściągnęło na Amsterdam gniew Króla Słońce, który zmontował szeroką koalicję antyholenderską.

Ciała braci de Witt - obraz Jana de Baen

W 1672 roku, w trakcie wojny francusko-angielsko-niderlandzkiej, został odsunięty od władzy i okrutnie zamordowany wraz z bratem, Korneliuszem de Witt, w Aia. Ich śmierć oraz zbezczeszczenie zwłok są do dziś uważane w Holandii za najwstydliwszy moment w historii kraju.

Jego usunięcie z urzędu i śmierć otworzyły Wilhelmowi Orańskiemu drogę do rządów w Niderlandach, a w przyszłości także do tronu angielskiego. Śmierć braci de Witt literacko opisał Aleksander Dumas w powieści Czarny tulipan.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

W roku 1655 poślubił Wendelę Bicker, córkę wpływowego patrycjusza z Amsterdamu, Jana Bickera. Para miała czwórkę dzieci, 3 córki i jednego syna. Wszystkie przeżyły swego ojca:

Po śmierci Jana i jego brata Korneliusza jego dzieci znalazły się pod opieką kuzyna, Piotra de Graeff.

Przypisy

  1. Maria Bogucka, Jan Balicki: Historia Holandii. Wrocław: Ossolineum, 1989. ISBN 83-04-03025-X.
  2. Tamże.


Poprzednik
Adriaan Pauw
Prinsenvlag.svg Wielki Pensjonariusz Holandii
1653-1672
Prinsenvlag.svg Następca
Gaspar Fagel