Karliczka zwyczajna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Karliczka zwyczajna
Zapornia pusilla[1]
(Pallas, 1776)
Ilustracja
Podgatunek Z. p. palustris
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd żurawiowe
Rodzina chruściele
Rodzaj Zapornia
Gatunek karliczka zwyczajna
Synonimy
  • Porzana pusilla (Pallas, 1776)[1]
  • Rallus pusillus Pallas, 1776[2]
Podgatunki
  • Z. pusilla intermedia (Hermann, 1804)
  • Z. pusilla pusilla (Pallas, 1776)
  • Z. pusilla mira (Riley, 1938)
  • Z. pusilla mayri (Junge, 1952)
  • Z. pusilla palustris (Gould, 1843)
  • Z. pusilla affinis (G. R. Gray, 1845)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     letnie lęgowiska

     występuje przez cały rok

     zimowiska

Karliczka zwyczajna, karliczka[4] (Zapornia pusilla) – gatunek małego ptaka wodnego z rodziny chruścieli (Rallidae), zamieszkujący Eurazję, Australazję i Afrykę. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Karliczka zamieszkuje w zależności od podgatunku[2][5][6]:

Dawniej zalatywała do Polski[7], a nawet wyjątkowo gnieździła się na Śląsku. Ponieważ brak jest potwierdzonych stwierdzeń po 1950 roku, Komisja Faunistyczna zaliczyła karliczkę do kategorii „B” według klasyfikacji AERC[7]. Być może dwie ostatnie widziano na stawach pod Janowem Lubelskim, lecz nie są to obserwacje potwierdzone. Stwierdzenie z kwietnia 1990 roku z Zakliczyna (woj. małopolskie) zostało odrzucone przez Komisję Faunistyczną[8].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Wygląd
Samiec ma wierzch ciała zielonobrązowy z czarnymi plamkami. Boki głowy, szyję bez karku i pierś szaropopielate. Boki, brzuch i pokrywy podogonowe poprzecznie pręgowane w biało-czarnobrązowe pasy. Nogi różowe, cieliste lub lekko zielonkawe. Samica podobna do samca, lecz o wyraźnie bledszym spodzie ciała. Poszczególne podgatunki różnią się nieco między sobą: Z. p. intermedia jest największy, a pas prążkowania z brzucha sięga mu najbliżej piersi. Z. p. palustris jest mały i bledszy, Z. p. mira ma natomiast białe podgardle i pierś.
Wymiary średnie
długość ciała ok. 16–20 cm
rozpiętość skrzydeł ok. 23–37 cm
masa ciała ok. 40–55 g

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Jajo z kolekcji muzealnej
Biotop
Jest to gatunek o bardzo wąskiej tolerancji na zmiany środowiska. Żyje wyłącznie na leżących w pobliżu wody, okresowo zalewanych łąkach porośniętych turzycami.
Gniazdo
Na ziemi, w pobliżu wody na niewielkim, niezalewanym wzniesieniu lub wysokiej kępie roślin.
Jaja
W ciągu roku wyprowadza jeden (prawdopodobnie) lęg, składając w maju–lipcu (Europa), kwietniu–czerwcu (Północna Afryka), maju–sierpniu (Japonia), wrześniu–styczniu (Australia) lub tuż po porze deszczowej (strefa klimatów gorących) 4 do 11 jaj.
Wysiadywanie
Jaja wysiadywane przez okres 16 do 20 dni przez obydwoje rodziców. Pisklęta usamodzielniają się po 6 tygodniach.
Pożywienie
Owady i w niewielkim stopniu zielone części roślin.

Status, zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje karliczkę za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji wstępnie szacuje się na 0,5–1,0 miliona dorosłych osobników. Organizacja BirdLife International w 2015 roku szacowała liczebność populacji europejskiej na 980–1400 tokujących samców. Ogólny trend liczebności populacji nie jest znany[3].

Zagrożeniem dla tego gatunku jest utrata i degradacja naturalnych siedlisk. Dużą śmiertelność w trakcie migracji powodują zderzenia z liniami energetycznymi i słupami wysokiego napięcia[3].

W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Porzana pusilla, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] [dostęp 2014-02-21] (ang.).
  2. a b Taylor, B., Kirwan, G.M. & Christie, D.A.: Baillon's Crake (Zapornia pusilla). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2020. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-10)].
  3. a b c Zapornia pusilla, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  4. a b c d e Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Rallidae Rafinesque, 1815 - chruściele - Rails and coots (wersja: 2021-04-11). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-04-24].
  5. Frank Gill, David Donsker (red.): Flufftails, finfoots, rails, trumpeters, cranes, limpkin (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-10-18].
  6. D. Lepage: karliczka Zapornia pusilla (Pallas, 1776) (ang.). W: Avibase - Światowa baza danych ptaków [on-line]. [dostęp 2019-10-18].
  7. a b Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego: Lista awifauny krajowej. Gatunki ptaków stwierdzone w Polsce – stan z 31.12.2020. [dostęp 2021-04-24].
  8. Komisja Faunistyczna. Rewizja współczesnych i historycznych stwierdzeń rzadkich ptaków w Polsce. „Ornis Polonica”. 55, s. 115–134, 2014. 
  9. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]