Przejdź do zawartości

Kazimierz Funk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Kazimierz Funk
Ilustracja
Kazimierz Funk (1964)
Data i miejsce urodzenia

23 lutego 1884
Warszawa

Data i miejsce śmierci

19 listopada 1967
Albany

Zawód, zajęcie

biochemik

Multimedia w Wikimedia Commons

Kazimierz Funk (ur. 23 lutego 1884 w Warszawie, zm. 19 listopada 1967 w Albany) – polski biochemik, twórca nauki o witaminach.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z żydowskiej rodziny[1][2][3][4][5][a], jednak do końca życia wskazywał swoje polskie pochodzenie[3]. Był synem Jakuba (syna Izraela[b] i Bajli z d. Ferntenberg), lekarza dermatologa, oraz Gustawy z domu Zysan, z wykształcenia także lekarki[1][7][8]. W 1900 ukończył gimnazjum w Warszawie, po czym wyjechał do Szwajcarii. Studiował biologię w Genewie, następnie chemię w Bernie[9]. W 1904 pod kierownictwem Stanisława Kostaneckiego przeprowadził przewód doktorski.

W następnych latach pracował w Instytucie Pasteura w Paryżu, na Uniwersytecie Berlińskim i w Wielkiej Brytanii (prowadził badania nad nieznaną wcześniej przyczyną choroby beri-beri).

Odkrył i wyodrębnił z otrąb ryżowych pierwszą witaminę B1. Jego badania pozwoliły wykryć obecność tej witaminy w rozmaitych pokarmach, m.in. w drożdżach, mleku i mózgu wołowym.

Funk jest autorem terminu „witamina” (łac. vita – życie, amina – związek chemiczny zawierający grupę aminową), który wprowadził w 1912 roku[9]. Pomógł mu w tym Ludwik Rajchman, który zaproponował Funkowi napisanie publikacji przeglądowej związanej z jego pracą, a nie pracy eksperymentalnej. Według ówczesnych przepisów praca przeglądowa nie wymagała zgody na publikację zwierzchników Funka, którzy sprzeciwiali się zastosowaniu nowego pojęcia „witaminy”. Artykuł ukazał się w The Journal of State Medicine, którego Rajchman był jednym z redaktorów[10][9].

Zajmował się leczeniem chorych na awitaminozy. Przewidywał, że brak witamin może powodować inne choroby: krzywicę, szkorbut, pelagrę. Większość swoich prac badawczych zrealizował w Instytucie Pasteura w Paryżu.

W czasie I wojny światowej przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, gdzie prowadził badania nad wykorzystaniem witamin do celów leczniczych. W 1923 wrócił do Polski dzięki Ludwikowi Rajchmanowi, który jako przedstawiciel Ligi Narodów przekonał najpierw Funka a potem Fundację Rockefellera, by ta zapewniła Funkowi odpowiednie wynagrodzenie, jako kierownikowi oddziału biochemii w PZH w Warszawie. W latach 1923–1928 kierował tym oddziałem Państwowego Zakładu Higieny w Warszawie, pracował tam m.in. nad wyizolowaniem insuliny. Badał wpływ witaminy B1 na przemianę węglowodanową i zajmował się badaniem kwasu nikotynowego[9].

W 1928 wyjechał do Paryża, gdzie prowadził badania nad hormonami. W 1939, po wybuchu II wojny światowej, wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie pozostał do końca życia. W ostatnim okresie życia Funk zajmował się badaniem przyczyn raka[9].

Jest autorem kilkuset publikacji naukowych. Zmarł w Albany, stolicy stanu Nowy Jork, w wieku 83 lat.

Wybrane publikacje

[edytuj | edytuj kod]
  • Casimir Funk, The etiology of the deficiency diseases. Beri-beri, polyneuritis in birds, epidemic dropsy, scurvy, experimental scurvy in animals, infantile scurvy, ship beri-beri, pellagra, „J. State Med.”, 20, 1912, s. 341–368 [dostęp 2026-04-25] (ang.).
  • Casimir Funk, Die Vitamine, ihre Bedeutung für die Physiologie und Pathologie mit besonderer Berücksichtigung der Avitaminosen (Beriberi, Skorbut, Pellagra, Rachitis), Wiesbaden: J. F. Bergmann, 1914 (niem.).

Upamiętnienie

[edytuj | edytuj kod]

Jest patronem ulic we Wrocławiu[11], Gliwicach[12] oraz Zielonej Górze[13].

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Wnuczka Funka, Desire Funk Laz, zaprzecza jego żydowskiemu pochodzeniu[5].
  2. ↑ W kalendarzach adresowych Warszawy występował w tym czasie Jakub Izraelowicz Funk, lekarz chorób wenerycznych i skórnych (adres w 1900 r.: Włodzimierska 8)[6].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b Funk Kazimierz, [w:] Wirtualny Sztetl [online], Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN [zarchiwizowane 2024-02-21].
  2. ↑ Joanna Podgórska, Jerzy Halbersztadt, Muzeum życia. Rozmowa z Jerzym Halbersztadtem, dyrektorem powstającego Muzeum Historii Żydów Polskich [online], WP Wiadomości, 28 czerwca 2007 [dostęp 2026-04-25].
  3. ↑ a b Anna Bugajska, 140 lat temu urodził się odkrywca witamin Kazimierz Funk [online], dzieje.pl, 23 lutego 2024 [dostęp 2026-04-25].
  4. ↑ Vitamins – Jewish Discoverer, The Strange Side of Jewish History, 8 listopada 2017 [zarchiwizowane 2018-02-04] (ang.).
  5. ↑ a b Michael Shapiro, The 100 Most Influential Jews of All Time, 2001-07-07; ostatnia aktualizacja: 2005-11-15. [Za:]: The Jewish 100: A Ranking of the Most Influential Jews of all Time. Citadel Press Book, 1994, adherents.com [zarchiwizowane 2017-08-31] (ang.).
  6. ↑ Адресъ-Календарь Гор. Варшавы на 1900 Годъ, Warszawa: Типографрiи при Канцелярiи [Варшавского Оберъ-Полицеймейстера], 1900, s. 315 [dostęp 2026-04-25] (ros.).
  7. ↑ Małgorzata Stachoń, Katarzyna Lachowicz, Kazimierz Funk – naukowiec na miarę naszych czasów, „Kosmos”, 66 (4), 31 grudnia 2017, s. 515–526 [dostęp 2026-04-25].
  8. ↑ Bolesław Orłowski (red.), Polski wkład w przyrodoznawstwo i technikę. Słownik polskich i związanych z Polską odkrywców, wynalazców oraz pionierów nauk matematyczno-przyrodniczych i techniki, t. 1: A-G, Warszawa: Instytut Historii Nauki im. Ludwika i Aleksandra Birkenmajerów Polskiej Akademii Nauk : Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu : Oficyna Wydawnicza Aspra-JR, 2015, s. 315, ISBN 978-83-7545-569-4.
  9. ↑ a b c d e Paul Griminger, Casimir Funk: A Biographical Sketch (1884–1967), „The Journal of Nutrition”, 102 (9), 1972, s. 1105–1113, DOI: 10.1093/jn/102.9.1105 [dostęp 2026-04-25] (ang.).
  10. ↑ Witold Iwańczak. Witamina ma 100 lat. „Niedziela”. 21/2012. 
  11. ↑ SIP – ul. Kazimierza Funka [online], geoportal.wroclaw.pl [dostęp 2023-09-19].
  12. ↑ Funka Kazimierza Zielona Góra, Ulica, 65-012 [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2026-03-27].
  13. ↑ Funka Kazimierza Zielona Góra, Ulica, 65-012 [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2023-09-19].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kazimierz_Funk&oldid=79617451”