Konstytucja Chorwacji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Chorwacja
Godło Chorwacji
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Chorwacji

Wikiprojekt Polityka

Egzemplarz konstytucji Chorwacji przechowywany w siedzibie chorwackiego Trybunału Konstytucyjnego

Konstytucja Chorwacji (chorw. Ustav Republike Hrvatske) – konstytucja Chorwacji z dnia 22 grudnia 1990[1][2], której projekt opublikowano, w celu poddania publicznej debacie, 23 listopada tego samego roku[2], zaś tekst jednolity ukazał się 7 maja 2001 w dzienniku urzędowym „Narodne novine” (nr 41)[3]. Jest to pierwsza nowa ustawa zasadnicza w krajach Europy Środkowo-Wschodniej i nawiązuje do rozwiązań zachodnioeuropejskich[4]. Cechuje się sztywnością oraz podziałem na część nieartykułowaną (preambułę) i artykułowaną[5], na którą składa się 150 artykułów[6] (pierwotnie 142[7]) pogrupowanych w dziesięciu tytułach[8] (pierwotnie dziewięciu[9]). Nowelizowana była kilkukrotnie: w 1997, 2000, 2001[3][10] oraz 2010[11], a wiele poprawek polegało na zmianach w terminologii[12].

Treść ustawy[edytuj]

Chorwacka ustawa zasadnicza rozpoczyna się tytułem pt. Podstawy historyczne wymieniającym m.in. „rozmaite formy państwowe” narodu chorwackiego, począwszy od księstw chorwackich z VII wieku, aż do niepodległej i suwerennej Chorwacji powstałej po rozpadzie Jugosławii[3]. Tytuł II (Zasady podstawowe) zawiera w sobie art. 1 wymieniający cztery idee przewodnie ustroju politycznego Republiki Chorwacji jakimi są republikańska forma rządów, unitaryzm, demokracja i państwo opiekuńcze[13]. Kolejne tytuły noszą tytuły: Ochrona praw człowieka i podstawowych wolności (dzieli się on na cztery podtytuły: Postanowienia ogólne, Wolności i prawa osobiste i polityczne oraz Prawa gospodarcze, socjalne i kulturalne), Ustrój władzy państwowej (dzieli się on na pięć podtytułów: Chorwacki Sabor, Prezydent Republiki Chorwacji, Rząd Republiki Chorwacji, Władza sądownicza i Prokuratura), Trybunał Konstytucyjny Republiki Chorwackiej, Samorząd dzielnicowy, lokalny i okręgowy (regionalny), Stosunki międzynarodowe (dzieli się on na dwa podtytuły: Umowy międzynarodowe i Łączenie się i oddzielanie), Unia Europejska, Zmiana konstytucji oraz Postanowienia końcowe[8].

Nowelizacje[edytuj]

1997[edytuj]

Pierwsza nowelizacja nastąpiła w 1997 poprzez Ustawę konstytucyjną o zmianie i uzupełnieniu Konstytucji Republiki Chorwacji z 12 grudnia 1997 (Ustavni zakon o izmjenama i dopunama Ustava Republike Hrvatske 12 prosinca 1997) ogłoszoną w „Narodne novine” następnego dnia (nr 135)[14]. Termin „Republika” zastąpiono terminem „państwo”, a tam gdzie termin „Republika” odnosił się do oficjalnie nazwy kraju zamieniono go na termin „Republika Chorwacji”[3]. Przyznano pracodawcom wolność zrzeszania się (art. 59 ust. 4)[15]. Zmieniono nazwę parlamentu na „Chorwacki Państwowy Sabor” (Hrvatski državni sabor)[3][16] oraz uchylono rozdział IX, o ówczesnym tytule Postanowienia przejściowe i końcowe[6] zawierający art. 140-142[9].

2000[edytuj]

Druga nowelizacja miała miejsce w 9 listopada 2000 co ogłoszono w „Narodne novine” 16 listopada tego samego roku (nr 113)[14]. Była ona konieczna w związku z ustabilizowaniem sytuacji politycznej po zakończeniu wojny domowej w Chorwacji. Zmiany nastąpiły w ok. połowie artykułów co w efekcie wprowadziło więcej praw obywatelskich[10] oraz osłabiło pozycję prezydenta kosztem parlamentu[17]. Dodatkowo zmieniono po raz kolejny zmieniono nazwę parlamentu, tym razem na „Chorwacki Sabor” (Hrvatski sabor)[3]. W art. 92 ust.4 uszczegółowiono kompetencje „Obrońcy Praw Narodu” (Pučki pravobranitelj). Określono, iż przewodniczący komisji śledczej wybierany jest przez „większość deputowanych z grona deputowanych opozycyjnych” (art. 91 ust. 3)[16]. Do kompetencji prezydenta dodano „wykonywanie innych funkcji określonych Konstytucją” (art. 97. ust. 1 ppkt. 3) oraz przyznano mu immunitet (art. 105). Wprowadzono trzydziestodniowy termin na wydanie przez Trybunał Konstytucyjny „orzeczenia o odpowiedzialności Prezydenta Republiki za naruszenie Konstytucji”(art. 104 ust. 4)[18]. Dodano art. 110 (terminy na utworzenie rządu), 111 (powołanie pozapartyjnego rządu tymczasowego i zarządzenie przedterminowych wyborów) i 112 (kompetencje rządu)[19]oraz dodano nowy podtytuł Prokuratura w tytule Ustrój władzy państwowej (składa się on z art. 124)[20]. Zwiększono uprawnienia Trybunału Konstytucyjnego (dodano art. 129 ust. 3 i zmieniono brzmienie art. 128 ust. 1 ppkt 3, 4 i 5)[21]. Zmieniono nazwę tytułu VI z Ustrój samorządu terytorialnego (lokalnego) i administracji terytorialnej[9] na Samorząd dzielnicowy, lokalny i okręgowy (regionalny) wprowadzając jednocześnie art. 134 (zadania samorządu terytorialnego) i 135 (statuty samorządu terytorialnego)[22], a także dodano art. 139 ust. 2 i 3, mówiące m.in. o uchwalaniu umów międzynarodowych przy większości kwalifikowanej 2/3 głosów wszystkich deputowanych[23].

2001[edytuj]

Trzecią nowelizację przeprowadzono 28 marca 2001 co zostało ogłoszone 2 kwietnia tego samego roku w „Narodne novine” (nr 28)[14]. Zastąpiono termin „obywatel” na kwalifikator „każdy” lub „osoba” a wyrażenie „podstawowe wolności i prawa człowieka i obywatela” zamieniono na „prawa człowieka i podstawowe wolności”[3] w efekcie czego zmieniono także nazwę tytułu III)[24]. Uchylono art. 70 ust. 2 i art. 81 w związku z czym nastąpiła zmiana numeracji artykułów[16], a także wprowadzono art. 144, 145 (uzależniający uchwalenie zmiany konstytucji od większości 2/3 głosów wszystkich deputowanych)[25], 146 (likwidujący jedną z izb parlamentu) i 147 przy czym dwa ostatnie stworzyły razem nowy tytuł Postanowienia końcowe[26].

2010[edytuj]

W październiku 2009 rząd Jadranki Kosor wraz z 52 parlamentarzystami wyniósł kolejny projekt zmiany konstytucji. Dodawał on nowy tytuł Unia Europejska (o numeracji VIIa)[27] oraz usuwał zapisy uzależniające ważność referendum (art. 86), w tym referendum o zrzeszaniu się z innymi państwami (art. 141 ust. 4), od 50% frekwencji wszystkich osób uprawnionych do głosowania. Było to związane z istnieniem dużej diaspory chorwackiej oraz posiadaniem przez część obywateli tego kraju drugiego obywatelstwa, szczególnie Bośni i Hercegowiny, co wiązało się z obawą władz o ważność referendum dotyczącego członkostwa w Unii Europejskiej[28]. Nowelizacja nastąpiła 16 czerwca 2010 i ogłoszona została w „Narodne novine” (nr 76)[11].

Przypisy

  1. Karp i Grzybowski 2007 ↓, s. 15.
  2. a b Garlicka i Garlicki 2007 ↓, s. 7.
  3. a b c d e f g Teresa Maria Wójcik (tł.), Magdalena Petryńska (tł.): I. PODSTAWY HISTORYCZNE (pol.). W: KONSTYTUCJA REPUBLIKI CHORWACJI z 22 grudnia 1990 r. według stanu prawnego na dzień 1 stycznia 2007 r. [on-line]. sejm.gov.pl. [dostęp 2015-10-12].
  4. Garlicka i Garlicki 2007 ↓, s. 9.
  5. Karp i Grzybowski 2007 ↓, s. 17.
  6. a b Składowski 2013 ↓, s. 71.
  7. Garlicka i Garlicki 2007 ↓, s. 68.
  8. a b Garlicka i Garlicki 2007 ↓, s. 71.
  9. a b c Anna Garlicka, Leszek Garlicki: Konstytucja Republiki Chorwacji. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1995, s. 55. ISBN 8370592147.
  10. a b Garlicka i Garlicki 2007 ↓, s. 10.
  11. a b Składowski 2013 ↓, s. 84.
  12. Garlicka i Garlicki 2007 ↓, s. 17.
  13. Karp i Grzybowski 2007 ↓, s. 18.
  14. a b c Garlicka i Garlicki 2007 ↓, s. 69.
  15. Teresa Maria Wójcik (tł.), Magdalena Petryńska (tł.): 3. PRAWA GOSPODARCZE, SOCJALNE I KULTURALNE (pol.). W: KONSTYTUCJA REPUBLIKI CHORWACJI z 22 grudnia 1990 r. według stanu prawnego na dzień 1 stycznia 2007 r. [on-line]. sejm.gov.pl. [dostęp 2015-10-12].
  16. a b c Teresa Maria Wójcik (tł.), Magdalena Petryńska (tł.): IV. USTRÓJ WŁADZY PAŃSTWOWEJ (pol.). W: KONSTYTUCJA REPUBLIKI CHORWACJI z 22 grudnia 1990 r. według stanu prawnego na dzień 1 stycznia 2007 r. [on-line]. sejm.gov.pl. [dostęp 2015-10-12].
  17. Garlicka i Garlicki 2007 ↓, s. 11.
  18. Teresa Maria Wójcik (tł.), Magdalena Petryńska (tł.): 2. PREZYDENT REPUBLIKI CHORWACJI (pol.). W: KONSTYTUCJA REPUBLIKI CHORWACJI z 22 grudnia 1990 r. według stanu prawnego na dzień 1 stycznia 2007 r. [on-line]. sejm.gov.pl. [dostęp 2015-10-12].
  19. Teresa Maria Wójcik (tł.), Magdalena Petryńska (tł.): 3. RZĄD REPUBLIKI CHORWACJI (pol.). W: KONSTYTUCJA REPUBLIKI CHORWACJI z 22 grudnia 1990 r. według stanu prawnego na dzień 1 stycznia 2007 r. [on-line]. sejm.gov.pl. [dostęp 2015-10-12].
  20. Teresa Maria Wójcik (tł.), Magdalena Petryńska (tł.): 5. PROKURATURA (pol.). W: KONSTYTUCJA REPUBLIKI CHORWACJI z 22 grudnia 1990 r. według stanu prawnego na dzień 1 stycznia 2007 r. [on-line]. sejm.gov.pl. [dostęp 2015-10-12].
  21. Teresa Maria Wójcik (tł.), Magdalena Petryńska (tł.): V. TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY REPUBLIKI CHORWACJI (pol.). W: KONSTYTUCJA REPUBLIKI CHORWACJI z 22 grudnia 1990 r. według stanu prawnego na dzień 1 stycznia 2007 r. [on-line]. sejm.gov.pl. [dostęp 2015-10-12].
  22. Teresa Maria Wójcik (tł.), Magdalena Petryńska (tł.): VI. SAMORZĄD DZIELNICOWY, LOKALNY I OKRĘGOWY (REGIONALNY) (pol.). W: KONSTYTUCJA REPUBLIKI CHORWACJI z 22 grudnia 1990 r. według stanu prawnego na dzień 1 stycznia 2007 r. [on-line]. sejm.gov.pl. [dostęp 2015-10-12].
  23. Teresa Maria Wójcik (tł.), Magdalena Petryńska (tł.): 1. UMOWY MIĘDZYNARODOWE (pol.). W: KONSTYTUCJA REPUBLIKI CHORWACJI z 22 grudnia 1990 r. według stanu prawnego na dzień 1 stycznia 2007 r. [on-line]. sejm.gov.pl. [dostęp 2015-10-12].
  24. Teresa Maria Wójcik (tł.), Magdalena Petryńska (tł.): 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE (pol.). W: KONSTYTUCJA REPUBLIKI CHORWACJI z 22 grudnia 1990 r. według stanu prawnego na dzień 1 stycznia 2007 r. [on-line]. sejm.gov.pl. [dostęp 2015-10-12].
  25. Teresa Maria Wójcik (tł.), Magdalena Petryńska (tł.): VIII. ZMIANA KONSTYTUCJI (pol.). W: KONSTYTUCJA REPUBLIKI CHORWACJI z 22 grudnia 1990 r. według stanu prawnego na dzień 1 stycznia 2007 r. [on-line]. sejm.gov.pl. [dostęp 2015-10-12].
  26. Teresa Maria Wójcik (tł.), Magdalena Petryńska (tł.): IX. POSTANOWIENIA KOŃCOWE (pol.). W: KONSTYTUCJA REPUBLIKI CHORWACJI z 22 grudnia 1990 r. według stanu prawnego na dzień 1 stycznia 2007 r. [on-line]. sejm.gov.pl. [dostęp 2015-10-12].
  27. Składowski 2013 ↓, s. 85.
  28. Składowski 2013 ↓, s. 86.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]