Konstytucja Irlandii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Irlandia
Godło Irlandii
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Irlandii

Wikiprojekt Polityka

Konstytucja Irlandii (irl.: Bunreacht na hÉireann) – jest podstawowym aktem prawnym państwa irlandzkiego, który wszedł w życie 29 grudnia 1937 roku, po referendum z 1 lipca. Jest to druga konstytucja państwa od czasu uzyskania niepodległości, zastępująca wcześniejszą z 1922.

Konstytucja jest oparta w dużym stopniu na wartościach demokracji liberalnej. Ustanawia ona niepodległe państwo opierające się na systemie demokracji oraz gwarantuje podstawowe prawa takie jak wybór prezydenta w wyborach powszechnych, dwuizbowy parlament (Oireachtas) w oparciu o model westminsterski, podział władzy i kontroli sądowej. Może być zmieniona wyłącznie w drodze referendum.

Konstytucja z 1937 roku[edytuj]

Nowa konstytucja została zbudowana na fundamentach starej z 1922 roku, zawiera jednak ważne zmiany. Podstawową zmianą jest nadanie państwu nowej nazwy Éire (Ireland w języku angielskim) i opisanie państwa jako suwerennego i niepodległego. Konstytucja określa Éire jako państwo leżące na całej wyspie, lecz jej moc jest rozciągnięta tylko na południowe 26 hrabstw, co było to efektem porozumienia wielkopiątkowego. Konstytucja zamienia również pozycję premiera w członka rządu z większymi możliwościami. Irlandia otrzymuje również stanowisko prezydenta, jako głowę państwa (w miejsce unii personalnej z Wielką Brytanią), która ma możliwość władać poprzez daleko idące uprawnienia uznaniowe (tym samym wprowadzono de facto republikański ustrój państwa, jednak nazwa Republika Irlandii oficjalnie pojawiła się dopiero w 1949 roku).

Konstytucja przyznała również specjalną pozycję Kościołowi katolickiemu i adoptowała wiele jego nauczanych praw, co było powodem rozgniewania[styl do poprawy] pozostałej części protestanckiej ludności. Zabroniona została antykoncepcja i rozwody.

Z nową konstytucją język irlandzki stał się główną częścią edukacji szkolnej, zaś jego biegła znajomość wymogiem zatrudnienia w służbie cywilnej.

Język irlandzki[edytuj]

Konstytucja jest napisana w dwóch językach: irlandzkim i angielskim. Artykuł 8 konstytucji stanowi o języku irlandzkim jako pierwszym języku urzędowym państwa, zaś o angielskim jako drugim. Jednakże druga poprawka zbliża oba języki, ustanawiając je jednakowo ważnymi. Konstytucja wprowadza wiele irlandzkich zwrotów, które mogą być używane na przemian również w języku angielskim: Taoiseach, Tánaiste, Oireachtas, Dáil Éireann czy Seanad Éireann.

Charakterystyka narodu i państwa[edytuj]

Suwerenność państwa – Konstytucja zapewnia Irlandczykom “niezbywalne, nieodwołalne i suwerenne prawo” do samostanowienia (Artykuł 1).  Państwo jest zdeklarowane do bycia „suwerennym, niezależnym, demokratycznym” (Artykuł 5).

Naród jako suweren – Stwierdzono, iż wszystkie uprawnienia rządu  „pochodzą, z mocy Boga, od ludu” (Artykuł 6.1). Jednakże, stwierdzono również, iż te uprawnienia „realizowane są wyłącznie przez/lub z upoważnienia organów Państwa” (Artykuł 5).

Nazwa państwa – Konstytucja określa „nazwę Państwa jako Èire, w języku angielskim Ireland” (Artykuł 4).  Zgodnie z Aktem Republiki Irlandii z 1948 roku termin „Republika  Irlandii” jest oficjalną nazwą Państwa; niemniej jednak, Oireachtas (dwuizbowy parlament Irlandii) pozostawił bez zmian formalną nazwę państwa „Ireland” tak, jak definiuje to Konstytucja.

Zjednoczona Irlandia -  Artykuł 2, zastępujący Porozumienie Wielkopiątkowe, zapewnia, iż „każda osoba urodzona na wyspie Irlandii” ma prawo „być częścią Narodu Irlandzkiego”; jednakże, Artykuł 9.2 ogranicza to prawo: co najmniej jedno z rodziców musi być obywatelem Irlandii. Artykuł 3 oświadcza, iż „silna wola Narodu Irlandzkiego” może doprowadzić do zjednoczenia Irlandii, biorąc pod uwagę, że nastąpi to „wyłącznie środkami pokojowymi”, oraz za wyłączną zgodą obywateli Irlandii Północnej.

Flaga – Konstytucja określa Flagę narodową jako „trójkolorową, składającą się z koloru zielonego, białego i pomarańczowego” (Artykuł 7).

Stolica Państwa – Artykuł 15.1.3  ̊stanowi, iż Parlament musi zazwyczaj spotykać się w samym Dublinie bądź w jego pobliżu („lub w innych miejscach, które od czasu do czasu mogą zostać ustalone”),  określa również miejsce oficjalnej rezydencji Prezydenta, która musi znajdować się w Dublinie lub jego pobliżu.

Poprawki do Konstytucji[edytuj]

Każda część konstytucji może być zmieniona w drodze referendum. Procedura zmiany jest określona w art 46. i musi być najpierw przyjęta przez obie izby Oireachtas, po czym zostaje ogłoszone referendum. Ostatecznie zostaje podpisana przez prezydenta.

Do tej pory wprowadzono ponad trzydzieści poprawek. Dotyczyły m. in. takich spraw jak: wolność wyznania (1972), zakaz aborcji (1983) czy też dotyczące Unii Europejskiej (ratyfikacja traktatu nicejskiego w 2002, dwa głosowania w sprawie ratyfikacji traktatu lizbońskiego z 2008 i 2009 roku).

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]