Przejdź do zawartości

Królestwo Kongo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Królestwo Kongo
Wene wa Kongo
1390–1914
Herb Flaga
Herb Flaga
Ustrój polityczny

monarchia elekcyjna[1]

Stolica

M’banza-Kongo
d. São Salvador[2]

Data powstania

1390

Data likwidacji

1914

Władca

Manikongo Manuel III

Populacja
• liczba ludności


509 250
(1650)

Waluta

nzimbu(inne języki)

Mapa opisywanego kraju
Królestwo Kongo w roku 1711
Położenie na mapie
Położenie na mapie
6,266667°S 14,250000°E/-6,266667 14,250000
Multimedia w Wikimedia Commons

Królestwo Kongo – państwo historyczne w środkowo-zachodniej Afryce ze stolicą w Mbanza Kongo. Obejmowały tereny dzisiejszej Angoli, DRK i Republiki Konga[3]. Powstało pod koniec XIV wieku, gdy grupa Kongijczyków przeniosła się w okolice południa rzeki Kongo i podbiła tamtejsze małe królestwa bantuskie[3]. W połowie XV wieku zjednoczone Kongo było dobrze prosperującym centrum handlu i najpotężniejszym państwem na zachodnim wybrzeżu Afryki[3].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Królestwo Kongo znajdowało się w środkowo-zachodniej Afryce, na południe od rzeki Kongo na terytorium współczesnej Angoli i Demokratycznej Republiki Konga[4]. Wedle tradycji jego początki mają sięgać ok. 1300 roku[5]. Królestwo zostało prawdopodobnie założone przez Lukeni Lua Nimi ok. 1390 roku jako luźna federacja małych państw[4]. Lukeni Lua Nimi (zwany także Ntinu, Wene i Nimi) był wodzem ludu Bakongo – jeszcze za jego życia podbite zostały dotychczasowe wodzostwa, a z czasem także podporządkowane zostały okoliczne państwa: Loango, Kakongo, Ngoyo i Ndongo[5][6]. Stolicą królestwa było M’banza-Kongo (w północnej części współczesnej Angoli[7]), a prowincje pierwotnej federacji obejmowały Soyo, Mbata, Nsundi, Mpangu, Mbamba i Mpemba[4].

Jan I

W 1482 roku do Konga przybył portugalski odkrywca Diogo Cão, który jako pierwszy Europejczyk dotarł do ujścia rzeki Kongo[8]. Portugalczycy przybyli do Kongo w 1483 roku[4]. 3 maja 1491 roku władca Konga, Nzinga-a-Nkwu, przyjął chrześcijaństwo (odtąd znany jest jako Jan I)[5][9]. Chrześcijaństwo przyjął także jego syn Nzinga Mbemba, który przybrał imię Alfons[4]. Alfons, który został władcą królestwa ok. 1509 roku, poszerzył terytorium państwa, scentralizował administrację i zacieśnił kontakty z Portugalczykami[4]. Portugalczycy, osiedli na terenie Kongo, zajmowali się handlem niewolnikami[4]. Doprowadziło to do konfliktu z Alfonsem, który w 1526 roku zorganizował administrację handlu niewolnikami, by zapewnić, by ludzie nie byli nielegalnie zniewalani i wywożeni[4]. Po śmierci Alfonsa w 1542 roku doszło do walk o sukcesję[4].

Rozwój niewolnictwa, konflikty między władcami, prowincjonalnymi naczelnikami i Portugalczykami doprowadziły w XVI wieku do upadku państwa. W latach 60. XVI wieku kraj został spustoszony przez najazd ludów Jaga[4]. Najeźdźcy zostali odparci dopiero z pomocą Portugalczyków w latach 1571–1572, co spowodowało popadnięcie kraju w zależność od nich. Álvaro I Nimi a Lukeni pozwolił Portugalczykom na osiedlenie się w Luandzie i utworzenie kolonii (późniejszej Angoli)[4]. W 1596 roku w stolicy Konga zwanej São Salvador (przed chrystianizacją kraju i współcześnie – M’banza-Kongo) powstało samodzielne biskupstwo[5].

Stosunki z Angolą nie były dobre – w 1622 roku gubernator Angoli najechał południowe Kongo, a w latach 1641–1648, podczas najazdu Holendrów na tereny portugalskie, władca Kongo Garcia II Nkanga a Lukeni stanął po stronie Holandii, która zajęła część Angoli[4]. Spory między Kongo a Portugalią doprowadziły do konfrontacji zbrojnej – 29 października 1665 roku doszło do bitwy pod Mbwilą, w której zginął władca António I Nwita a Nkanga[4]. Po jego śmierci Kongo przestało być zjednoczonym królestwem[4].

Stolica São Salvador, 1745

Rywalizacja o władzę pomiędzy dwoma frakcjami doprowadziła do wybuchu krwawej wojny domowej, która trwała przez prawie cały XVII w.[4] Opuszczona stolica została przejęta przez członków ruchu religijnego antonianizmu pod przywództwem prorokini Kimpy Vity (1682–1706) z zamiarem utworzenia nowego królestwa chrześcijańskiego[4]. Próba podboju Kongo przez Portugalczyków zakończyła się ich klęską 17 października 1670 roku w bitwie pod Kitombo[10]. Pedro IV Agua Rosada Nsamu odbił stolicę i przywrócił królestwo w 1709 roku[4].

W XVIII w. krajem rządzono w systemie rotacyjnym, który zapewnił stabilność przez pewien czas[4]. Jednak kolejne konflikty wewnętrzne osłabiły kraj i Portugalia interweniowała w sporze o sukcesję po śmierci Henrique II i wsparła przejęcie władzy przez Pedro V[4]. W 1885 roku Pedro V Elelo(inne języki) podpisał traktat, czyniąc Królestwo Kongo państwem wasalnym(inne języki) Portugalii[11]. Bunt przeciwko rządom Portugalii i spisek królów pod dowództwem Álvaro Buta w latach 1913–14 został stłumiony i doprowadził do ostatecznego upadku królestwa[4]. W 1914 roku zostało ono zintegrowane z portugalską kolonią Angoli[4].

Gospodarka

[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka królestwa Kongo opierała się na handlu[7]. Funkcje waluty pełniły początkowo m.in. muszle porcelanek[7], a także muszle Olivella nana(inne języki) z wyspy Ilha de Luanda(inne języki) (obecnie na terenie Angoli), znane lokalnie jako nzimbu(inne języki)[12]. Przypuszcza się, że zostały one walutą przez wpływy portugalskie, a wcześniej były jedynie częścią królewskiego skarbu[12]. Portugalczycy wprowadzili także niewolnictwo i handel niewolnikami[7] i handlowali mieszkańcami Konga w ramach transatlantyckiego handlu niewolnikami, w wyniku czego kongijska kultura zawitała do Ameryk[13]. Państwo czerpało duże zyski ze sprzedaży niewolników. Szacuje się, że z dzisiejszej Angoli do Brazylii, Kuby i Dominikany wywieziono około 4 mln ludzi[14].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Adrian Hastings: The Church in Africa, 1450-1950. Clarendon Press, 1996-03-07, s. 80. ISBN 978-0-19-152055-6. (ang.).
  2. ↑ Ratajski i Szymański 1967 ↓.
  3. 1 2 3 kingdom of Kongo [online], Britannica Kids [dostęp 2025-08-22] (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Encyclopædia Britannica 2020 ↓.
  5. 1 2 3 4 Otałęga 2002 ↓.
  6. ↑ Pasierbiński 1970 ↓.
  7. 1 2 3 4 Shillington 2013 ↓, s. 507.
  8. ↑ Encyclopædia Britannica 2016 ↓.
  9. ↑ Encyklopedia PWN ↓.
  10. ↑ Martin James 2018 ↓, s. 50.
  11. ↑ LaGamma 2015 ↓, s. 15.
  12. 1 2 Jan Hogendorn, Marion Johnson, The Shell Money of the Slave Trade, Cambridge University Press, 18 września 2003, ISBN 978-0-521-54110-7 [dostęp 2025-08-22] (ang.).
  13. ↑ Kongo across the Waters [online], Princeton University Art Museum, 22 października 2014 [dostęp 2025-08-22] (ang.).
  14. ↑ Kapuściński 2007 ↓, s. 128–132.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Królestwo_Kongo&oldid=80843028”