Ryszard Kapuściński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ryszard Kapuściński
Ilustracja
Ryszard Kapuściński, maj 1997
Data i miejsce urodzenia 4 marca 1932
Pińsk
Data i miejsce śmierci 23 stycznia 2007
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura piękna
Ważne dzieła
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Order Ecce Homo
Julia Hartwig i Ryszard Kapuściński (2006)
Grób Kapuścińskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Ryszard Kapuściński (ur. 4 marca 1932 w Pińsku, zm. 23 stycznia 2007 w Warszawie) – polski reportażysta, publicysta, poeta i fotograf, zwany „cesarzem reportażu”.

Jest najczęściej, obok Stanisława Lema, tłumaczonym polskim autorem.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie nauczycielskiej jako syn Józefa. Jego ojciec walczył w 1939 w stopniu podporucznika w SGO Polesie[1]. Po 17 września dostał się do niewoli radzieckiej. Wraz z kilkoma kolegami udało mu się uciec z kolumny prowadzonej na Smoleńsk i po zamianie ubrania na cywilne powrócił do Pińska. W obawie przed deportacją do Kazachstanu wyjechał z rodziną do swoich rodziców mieszkających w Przemyślu[2], a następnie w głąb niemieckiej strefy okupacyjnej. Pozostałą część okupacji Ryszard Kapuściński wraz z rodzicami spędził w Sierakowie, w Puszczy Kampinoskiej, koło wsi Palmiry oraz w Świdrze (obecnie w granicach Otwocka).

Debiutował poetycko w wieku 17 lat w tygodniku Dziś i Jutro. W 1950 zdał maturę w warszawskim liceum im. Stanisława Staszica[3]. W latach 1953–1981 był członkiem PZPR. W 1955 ukończył studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, broniąc pracy magisterskiej Organizacje oświaty dorosłych Królestwa Polskiego w okresie rewolucji 1905–1907 r., napisanej pod kierunkiem Henryka Jabłońskiego[4]. Następnie rozpoczął pracę (początkowo jako goniec) w redakcji Sztandaru Młodych. W 1956 otrzymał pierwszą nagrodę – Złoty Krzyż Zasługi – za reportaż To też jest prawda o Nowej Hucie, opisujący trudne warunki życia robotników na budowie kombinatu. W tym samym roku odbył swą pierwszą podróż pozaeuropejską – do Indii. Odszedł z gazety w 1958, odwołany przez redakcję za poparcie dla krytycznego wobec władzy tygodnika Po prostu.

Przeniósł się do Polityki. Od 1962 pracował dla PAP jako stały korespondent zagraniczny w Afryce, Ameryce Łacińskiej i Azji. Dokumentował upadek cesarstwa w Etiopii i Iranie. Od 1974 w tygodniku Kultura. Przełożył na język polski Dziennik z Boliwii Che Guevary. Był zaprzyjaźniony z Salvadorem Allende[potrzebny przypis].

W 1987 Royal Court Theatre w Londynie wystawił sceniczną adaptację jego książki Cesarz, opisującej upadek reżimu Hajle Syllasje I w Etiopii (wystawiany potem także w kraju). W 1996 wyróżniony nagrodą imienia Jana Parandowskiego, w 1999 otrzymał „Ikara”. Wybrany przez środowisko dziennikarskie Dziennikarzem wieku w plebiscycie miesięcznika Press. Laureat Nagrody im. Dariusza Fikusa za rok 2004. Doktor honoris causa Uniwersytetu Śląskiego (17 października 1997)[5], Uniwersytetu Wrocławskiego (2001), Uniwersytetu Jagiellońskiego (2004) i Gdańskiego (29 stycznia 2004)[6]. Łącznie otrzymał ponad 40 nagród i wyróżnień. Określony mianem maestro przez kolumbijskiego pisarza Gabriela Garcíę Márqueza, włoskiego reportera Tiziano Terzaniego i chilijskiego pisarza Luisa Sepúlvedę[7][8][9]. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Zmarł 23 stycznia 2007[10] w wieku 74 lat, po rozległym zawale serca, na oddziale kardiochirurgii szpitala przy ul. Banacha w Warszawie. Jego śmierci poświęcone zostało dużo miejsca zarówno w polskich jak i światowych mediach. Na pierwszych stronach swych wydań pisały o Kapuścińskim największe gazety, jak New York Times, Le Monde czy El Pais. Na ręce ambasadora RP w Hiszpanii kondolencje z powodu śmierci pisarza złożyła hiszpańska para królewska oraz książę Asturii. To cios dla polskiej literatury, dla polskiej kultury – tak o śmierci Ryszarda Kapuścińskiego mówił w rozmowie z dziennikarzami w tureckim Adampolu prezydent Lech Kaczyński.

Msza święta żałobna rozpoczęła pogrzeb 31 stycznia 2007 w bazylice Świętego Krzyża w Warszawie. Przewodniczył jej prymas Polski kard. Józef Glemp. Mszę koncelebrowali m.in. kapelan Rodzin Katyńskich ks. prałat Zdzisław Peszkowski, kapelan prezydenta RP, ks. prałat Roman Indrzejczyk i ks. Adam Boniecki z „Tygodnika Powszechnego”. Homilię prymasa odczytał ksiądz Piotr Pawlukiewicz.

Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach[11].

Współpraca z wywiadem PRL[edytuj | edytuj kod]

27 maja 2007 tygodnik „Newsweek Polska” w artykule Igora Ryciaka ujawnił[12], że Kapuściński od 1965 do 1972 (lub 1977) roku współpracował z wywiadem PRL. W IPN odnalazły się analizy odwiedzanych przez niego krajów i pisane przez niego opisy kilku osób, z którymi się spotykał[13].

Żona, Alicja Kapuścińska, twierdzi natomiast, że mąż nie przejmował się rejestracją (jako współpracownika) przez SB, utrzymując, że wszyscy wyjeżdżający za granicę dziennikarze są umieszczeni w tych aktach jako potencjalni informatorzy[14][15].

Bibliografia podmiotowa[edytuj | edytuj kod]

Kapuściński przez wiele lat publikował w „Czytelniku”, pod koniec życia w „Znaku”. Przed jego śmiercią ukazały się:

Po śmierci autora wydano:

Dom przy ul. Błotnej w Pińsku, w którym Kapuściński mieszkał do 1939 (2009)
Dedykacje Ryszarda Kapuścińskiego w ostatnich wydanych za życia pisarza książkach, Warszawa, 2.11.2006 r.

W 2008 r. „Agora” w serii Biblioteka Gazety Wyborczej opublikowała Dzieła Wybrane Ryszarda Kapuścińskiego obejmujące 16 tomów – 12 książek (w tym Wiersze zebrane) i 4 książki mówione. Wszystkie książki zostały opatrzone esejami znanych pisarzy.

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Nagrody i tytuły, które otrzymał Ryszard Kapuściński
1956
1959
1967
1974
1975
  • Nagroda im. Bolesława Prusa
  • Nagroda Miesięcznika Literackiego i Nowych Książek
1976
  • Nagroda Państwowa II stopnia
1978
  • Nagroda Kultury
  • Uznanie Cesarza za trzecią książkę 40-lecia przez Politykę
  • Międzynarodowa Nagroda Dziennikarska
1980
1983
  • Cesarz książką roku według Sunday Times
1990
1994
  • Stany Zjednoczone Nagroda Alfreda Jurzykowskiego
  • Niemcy Nagroda Niemieckich Wydawców i Księgarzy
1995
1996
  • Kanada Nagroda Fundacji Władysława i Nelli Turzańskich z Toronto w dziedzinie literatury[16]
1997
1999
  • Statuetka Ikara za książkę Heban
  • Nagroda literacka Miast Partnerskich Torunia i Getyngi im. Samuela Bogumiła Lindego
  • Niemcy Hanzeatycka Nagroda Goethego
  • Tytuł Dziennikarza Wieku przyznany przez 50 najlepszych polskich dziennikarzy
2000
  • Włochy Premio Internazionale Viareggio Versilia
  • Włochy Nagroda literacka Ruchu Oporu za Heban
  • Włochy Nagroda Premio Internazionale Feudo di Maida za Heban
  • Włochy Nagroda Creola przyznana przez Uniwersytet Boloński za całokształt
2001
2002
2003
2004
2005

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • Od 2010 r. przyznawana jest Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego za najlepsze książki reporterskie.
  • W 2010 roku na warszawskim Polu Mokotowskim otwarto ścieżkę edukacyjną szlakiem Ryszarda Kapuścińskiego. Przebiega ona m.in. koło domu przy ul. Leszowej, w którym mieszkał w latach 1946-1955. W marcu 2018 r. dom był niezamieszkały i znajdował się w stanie ruiny[25].

Bibliografia przedmiotowa[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. R. Kapuściński zgodnie z dalszym źródłem podaje nazwę Armia Polesie, ale faktycznie musiała to być SGO Polesie gen. Kleeberga
  2. Bartosz Marzec. Z Pińska na koniec świata, Kraj lat dziecinnych Ryszarda Kapuścińskiego (Lato było gorące). „Rzeczpospolita (dodatek PLUS MINUS)”. 297, 18 grudnia 2004 (pol.). [dostęp 2017-08-25]. 
  3. Szkoła im. Stanisława Staszica w Warszawie 1906-1950
  4. Tomasz Wituch, Bogdan Stolarczyk Studenci Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1945-2000, wyd. Arkadiusz Wingert, Kraków 2010, s. 160
  5. Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Śląskiego [dostęp 2011-02-21].
  6. Lista honorowych doktoratów UG. univ.gda.pl. [dostęp 25 lutego 2011].
  7. Bożena Dudko: Terzani pisał do niego Maestro. Gazeta Wyborcza, 15 maja 2009. [dostęp 2018-07-28].
  8. Ramón Lobo: El sentido de la vida es cruzar fronteras. El País, 23 kwietnia 2006. [dostęp 2018-07-28].
  9. Luis Sepúlveda: Ryszard Kapuscinski: Simplemente un Maestro. Le Monde Diplomatique, 2008. [dostęp 2018-07-28].
  10. Ryszard Kapuściński nie żyje (gazeta.pl)
  11. Jerzy S. Majewski, Tomasz Urzykowski. Narodowy Panteon na Powązkach. Sławne osoby pochowane w latach 2007–2017. „Gazeta Stołeczna”, s. 11, 27 października 2017. 
  12. Bartłomiej Bajerski „Kapuściński współpracował z SB” – Dziennik.pl, 13 października 2007
  13. Bronisław Wildstein: W świetle sprawy Kapuścińskiego (pol.). Rzeczpospolita, 2007-06-02. [dostęp 2010-03-11].
  14. Dziennik.pl: Wdowa po Kapuścińskim: Mąż nie był agentem SB
  15. Beata Nowacka, Zygmunt Ziątek – „Literatura „non-fiction”. Czytanie Kapuścińskiego po Domosławskim” (Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2013, s. 25)
  16. Szuber uhonorowany w Kanadzie. „Tygodnik Sanocki”. Nr 50 (422), s. 1, 10 grudnia 1999. 
  17. M.P. z 1997 r. Nr 16, poz. 151
  18. M.P. z 1997 r. Nr 33, poz. 315
  19. Związek Rzemiosła Polskiego: Laureaci Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta w latach 1994 – 2009. [dostęp 2014-09-12].
  20. a b „Podróże z Herodotem” Książką Roku 2004 / Wydarzenia / Instytut Książki, www.instytutksiazki.pl, 18 listopada 2005 [dostęp 2016-03-06].
  21. Subtelna przekora mistrza reportażu , Newsweek 28.12.2008 str. 115
  22. Nagrody dla Kapuścińskiego / Wydarzenia / Instytut Książki, www.instytutksiazki.pl, 20 września 2005 [dostęp 2016-03-06].
  23. Medal Fundacji Kościuszkowskiej dla Ryszarda Kapuścińskiego, www.instytutksiazki.pl, 21 listopada 2005 [dostęp 2016-03-06].
  24. Wręczono złote medale „Gloria Artis”. e-teatr.pl, 2005-09-10. [dostęp 2012-12-03].
  25. Dziury w dachu, pozrywane okna. Domek Ryszarda Kapuścińskiego na Polu Mokotowskim ruiną, „warszawa.wyborcza.pl” [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  26. W październiku 2016 r. uchylono zakaz publikacji rozdziału o kobietach w życiu Ryszarda Kapuścińskiego w ewentualnych wznowieniach jego biografii pióra Artura Domosławskiego
  27. http://wiadomosci.wp.pl/sad-mozna-wznowic-pelna-biografie-kapuscinskiego-6047538012217985a. wp.pl. [dostęp 2016-10-17].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]