Lech (1904)
![]() „Lech” w 1932 | |
Klasa | |
---|---|
Historia | |
Stocznia | |
Wodowanie | |
![]() | |
Nazwa |
Hercules (1904) |
Wejście do służby | |
![]() | |
Nazwa |
Krakus (1926) |
Wejście do służby | |
![]() | |
Nazwa |
Lech |
Wejście do służby | |
Wycofanie ze służby |
14 września 1939 (zatopiony) |
![]() | |
Nazwa |
Lech |
Wejście do służby |
1 stycznia 1946 |
Wycofanie ze służby |
28 sierpnia 1946 |
![]() | |
Nazwa |
BG-6 → H-6 (1957) |
Wejście do służby |
26 stycznia 1957 |
Wycofanie ze służby |
1 kwietnia 1983 |
Dane taktyczno-techniczne | |
Wyporność | |
Długość |
30,8 m[3] |
Szerokość |
6,53 m[3] |
Zanurzenie |
3,57 m[3] |
Napęd | |
maszyna parowa potrójnego rozprężania o mocy 450 KM[1][2] | |
Prędkość |
12 węzłów[1] |
Załoga |
12[1] |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Narcyz_Witczak-Witaczy%C5%84ski_-_Uczestnicy_turnieju_tenisowego_podczas_rejsu_po_Zatoce_Gda%C5%84skiej_%28107-823-5%29.jpg/240px-Narcyz_Witczak-Witaczy%C5%84ski_-_Uczestnicy_turnieju_tenisowego_podczas_rejsu_po_Zatoce_Gda%C5%84skiej_%28107-823-5%29.jpg)
Lech – holownik o napędzie parowym, służący w polskiej Marynarce Wojennej w okresie międzywojennym, a następnie po II wojnie światowej do lat 80. jako H-6. Zbudowany w 1904 roku, pierwotnie służył u niemieckich armatorów pod nazwami Hercules i Brussa, a następnie u polskiego armatora Żegluga Wisła-Bałtyk pod nazwą Krakus. W 1930 roku wszedł do służby w Marynarce Wojennej; zatopiony podczas kampanii wrześniowej w 1939 roku. Po wojnie krótko służył w 1946 roku, po czym powrócił do służby po remoncie w 1957 roku jako H-6; wycofany w 1983 roku jako ostatni holownik parowy Marynarki Wojennej.
Budowa i opis
[edytuj | edytuj kod]Holownik zbudowany został w 1904 roku w stoczni F. Schichaua w Elblągu, pod nazwą „Hercules”[a]. Napęd stanowiła trzycylindrowa maszyna parowa potrójnego rozprężania o mocy 450 KM napędzająca 1 śrubę[2][3]. Po wojnie (jako H-6) moc maszyny podawana była na 500 KM[4]. Prędkość wynosiła 12 węzłów[1].
Pojemność rejestrowa brutto wynosiła 159 BRT[2] (według innych danych 149 BRT[3]), natomiast wyporność określana była na 280 t[1][5]. Istnieją jednak niewielkie rozbieżności w źródłach co do wymiarów jednostki. W nowszych publikacjach podawana jest długość 30,8 m, szerokość 6,53 m i zanurzenie 3,57 m[3], względnie długość 30 m i szerokość 6,5 m[2]. W starszych źródłach natomiast podawano długość całkowitą 32 m (30 m między pionami), szerokość 7 m i zanurzenie 3,8 m[b].
Służba
[edytuj | edytuj kod]W służbie cywilnej
[edytuj | edytuj kod]Pierwotnie przed I wojną światową „Hercules” służył w stoczni Schichaua w Gdańsku[6]. Według niektórych publikacji, między 1914 a 1916 rokiem służył w Marynarce Cesarskiej (Kaiserliche Marine), a następnie powrócił do pracy w stoczni[c]. Od 1920 roku pod nazwą „Brussa” należał do Deutsche Levante Linie w Hamburgu[3] (według innych źródeł, od 1921 do HAPAG w Hamburgu[6]). Od 1922 (lub 1923 roku[7]) należał do Bugsier-, Reederei- und Bergungs AG w Hamburgu[3].
W listopadzie 1926 roku holownik został zakupiony przez nowo powstałe polskie Towarzystwo Żegluga Wisła-Bałtyk w Tczewie i używany był następnie pod nazwą „Krakus” do 1928 roku do holowania lichtug wywożących węgiel z Tczewa do zagranicznych portów nadbałtyckich[6].
Służba w Marynarce Wojennej do 1939 roku
[edytuj | edytuj kod]W grudniu 1928 holownik został zakupiony od upadającego armatora przez polską Marynarkę Wojenną[3]. Po modernizacji rozpoczął służbę w 1930 roku, w składzie Dywizjonu Szkolnego, pod nazwą „Lech”[8]. Był wówczas największym i najsilniejszym z holowników Marynarki Wojennej[8][d]. Był używany do manewrów cumowniczych dużych okrętów w porcie wojennym w Oksywiu i do holowania w Zatoce Gdańskiej tarcz artyleryjskich, przydzielony do szkolnego okrętu artyleryjskiego „Mazur”[3]. Obsługiwał ponadto poligon torpedowy i przewoził żołnierzy na Westerplatte[3]. Z racji posiadania wzmocnień przeciwlodowych, zimą pełnił także zadania łamania lodu[8].
W chwili wybuchu II wojny światowej jako jedyny z holowników był przekazany do dyspozycji Lądowej Obrony Wybrzeża płk. Stanisława Dąbka[9]. Dowódcą holownika był wówczas st. bosman Stanisław Woiński[10]. 1 września 1939 roku podczas niemieckiego bombardowania portu na Oksywiu, „Lech” wyszedł z portu z kilkoma jednostkami i został skierowany do Jastarni[10]. Między innymi służył tam do obsługi kryp minowych zakotwiczonych w Jamie Kuźnickiej[9] (warto zaznaczyć, że trzy krypy minowe KM 1, KM 2, KM 3 były dawnymi lichtugami Towarzystwa Żegluga Wisła-Bałtyk)[8]. W porcie w Jastarni „Lech” został 14 września 1939 roku zatopiony przez niemieckie bombowce nurkujące Junkers Ju 87 z 4./Trägergruppe 186 (w nalocie tym zatopiono także OORP „Pomorzanin”, „Czapla” i „Jaskółka”)[11].
Dalsze losy holownika podczas wojny nie zostały ustalone i w starszych publikacjach wskazywano, że jego los jest nieznany[1][12]. Prawdopodobnie został wydobyty przez Niemców, lecz brak jest informacji o jego ewentualnym wykorzystaniu[e]. Według niepotwierdzonych informacji, przestał wojnę wyciągnięty na ląd na Oksywiu[13].
Służba powojenna
[edytuj | edytuj kod]Według nowszych ustaleń, 1 stycznia 1946 roku wyremontowany holownik „Lech” został ponownie wcielony do polskiej Marynarki Wojennej, zachowując swoją nazwę[14]. Już w lipcu tego roku jednakże zatonął on podczas sztormu w basenie nr 1 (Prezydenckim) portu w Gdyni, po czym 28 sierpnia 1946 roku został skreślony z listy floty[15].
Według relacji, został następnie wydobyty, wystawiony na ląd i poddany długotrwałemu remontowi połączonemu z przebudową, po czym ponownie podniósł banderę 26 stycznia 1957 roku, otrzymując zamiast nazwy oznaczenie BG-6 (skrót od baza główna, po wycofanym holowniku „Pionier”)[4]. W lipcu tego roku oznaczenie zmieniono mu według nowych zasad na H-6[4]. Przed 1978 rokiem przebudowano mu pomost[16]. Wycofany został ze służby 1 kwietnia 1983 roku, jako ostatni holownik parowy Marynarki Wojennej[17].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Zbudowany w 1904 roku według Miciński 1996 ↓, s. 154 i Danielewicz 1998 ↓, s. 40. Starsze publikacje podawały 1903 rok (Pertek 1976 ↓, s. 586, Piaskowski 1996 ↓, s. 58).
- ↑ Pertek 1976 ↓, s. 586. Długość 32 m i szerokość 7 m podał także M. Piaskowski, zastrzegając jednak, że informację są przybliżone Piaskowski 1996 ↓, s. 58
- ↑ Danielewicz 1998 ↓, s. 40. Brak jest jednak takiego holownika pod nazwą „Hercules” lub „Herkules” w podstawowej pozycji o okrętach pomocniczych niemieckiej marynarki: Erich Gröner, Dieter Jung, Martin Maass: Die deutschen Kriegsschiffe 1815-1945. Band 6: Hafenbetriebsfahrzeuge, Yachten, Avisos Landungsverbde. Koblencja: Bernard & Graefe Verlag, 1989.
- ↑ Silniejszymi holownikami Marynarki Wojennej przed wojną były tylko nabyte później ORP „Smok” i „Kaper”. Zob. Danielewicz 1998 ↓, s. 40.
- ↑ Danielewicz 1998 ↓, s. 40. Brak jest również „Lecha” w: Erich Gröner, Dieter Jung, Martin Maass: Die deutschen Kriegsschiffe 1815-1945. Band 6: Hafenbetriebsfahrzeuge, Yachten, Avisos Landungsverbde. Koblencja: Bernard & Graefe Verlag, 1989.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g Pertek 1976 ↓, s. 586
- ↑ a b c d e Miciński 1996 ↓, s. 163.
- ↑ a b c d e f g h i j k Danielewicz 1998 ↓, s. 40.
- ↑ a b c Danielewicz 1998 ↓, s. 42-43.
- ↑ Piaskowski 1996 ↓, s. 58.
- ↑ a b c Miciński 1996 ↓, s. 154.
- ↑ Miciński 1996 ↓, s. 154-155.
- ↑ a b c d Miciński 1996 ↓, s. 169.
- ↑ a b Danielewicz 1998 ↓, s. 41-42.
- ↑ a b Pertek 1976 ↓, s. 64.
- ↑ Jürgen Rohwer, Gerhard Hümmelchen. Chronik des Seekrieges [dostęp 12-5-2017]
- ↑ Miciński 1996 ↓, s. 175.
- ↑ Danielewicz 1998 ↓, s. 42.
- ↑ Rochowicz 2013 ↓, s. 33. Tak podejrzewał także Danielewicz 1998 ↓, s. 42-43.
- ↑ Rochowicz 2013 ↓, s. 33.
- ↑ Danielewicz 1998 ↓, s. 45.
- ↑ Danielewicz 1998 ↓, s. 43-44.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jerzy Pertek: Wielkie dni małej floty. Wyd. 8. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1976, s. 586.
- Jerzy Miciński: Księga statków polskich: 1918-1945. T. 1. Gdańsk: Polnord, Oskar, 1996, s. 154-175. ISBN 83-86181-23-0.
- Waldemar Danielewicz. Holowniki Polskiej Marynarki Wojennej w latach 1920-1997. „Morza, Statki i Okręty”. 5/1998. III (12), październik-grudzień 1998. ISSN 1426-529X.
- Robert Rochowicz. Jednostki pływające Marynarki Wojennej w latach 1945-1949. Część 1. „Morze, Statki i Okręty”. 6/2013. XVIII (135), czerwiec 2013. ISSN 1426-529X.
- Stanisław M. Piaskowski: Okręty Rzeczypospolitej Polskiej 1920–1946. Album planów. Warszawa: Barwa i Broń, Lampart, 1996. ISBN 83-900217-2-3.
- Maciej Neumann: Flota II Rzeczypospolitej i jej okręty. Łomianki: Wydawnictwo LTW, 2013. ISBN 978-83-7565-309-0.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Dobre Artykuły
- Holowniki
- Okręty zbudowane w Schichau-Werke
- Polskie okręty pomocnicze z okresu 1920–1939
- Polskie okręty pomocnicze z okresu II wojny światowej
- Polskie okręty pomocnicze zatopione w czasie II wojny światowej
- Polskie okręty zatopione przez lotnictwo
- Statki i okręty zatopione na Morzu Bałtyckim