Księstwo łowickie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Słup graniczny Księstwa Łowickiego z 1829

Księstwo Łowickie (łac. Ducatus Loviciensis) – XVII-XVIII wieczna, historyczna nazwa ziem leżących wokół dwóch miast Łowicza oraz Skierniewic stanowiących uposażenie biskupstwa gnieźnieńskiego[1].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Początkowo nazwa była jedynie zwyczajowa, a jej powstanie historycy określają na XVII wiek, gdyż – wzorem biskupów krakowskich (Księstwo Siewierskie) – arcybiskupi gnieźnieńscy też aspirowali do tytułu książęcego[1].

Pierwsze udokumentowane użycie tej nazwy pojawiło się po łacinie w formie Ducatus Lovicensis w inwentarzu dóbr arcybiskupstwa z roku 1739 (łac. Inventarium Ducatus Lovicensis)[2]. W 1795 roku stała się urzędową nazwą nadaną kompleksowi dóbr arcybiskupów gnieźnieńskich przez zaborcze władze rosyjskie, które odebrały posiadłości biskupstwu gnieźnieńskiemu. W wyniku rozbiorów Polski posiadłości te znalazły się w zaborze rosyjskim, a arcybiskupstwo gnieźnieńskie w zaborze pruskim[1].

Zasięg terytorialny[edytuj | edytuj kod]

Terytorium księstwa zmieniało się w czasie. W XVI wieku księstwo łowickie obejmowało dwa miasta oraz 116 wsi[1].

Dekretem cesarskim z dnia 9 lipca 1822 r. wydanym w Petersburgu określono granice zewnętrzne księstwa. Należały do niego również folwark i grunty po dawnym zamku łowickim, niektóre grunty pod Łowiczem, a w Skierniewicach pałac, ogród, folwark[1]. Dodatkowym nadaniem carskim z 1829 roku majętność ta zwiększyła się o ekonomie Skierniewice, Głuchów, Bąków, Jeziorko i Kompin[1].

W 1842 roku księstwo łowickie obejmowało swoim zasięgiem 69498 morg, a na jego terytorium znajdowały się dwa miasta oraz ok. 200 wsi, w których w sumie mieszkało ok. 50 tysięcy mieszkańców[1]. W jego granicach znajdowały się dwa miasta Łowicz oraz Skierniewice, miasteczko Iłów z przyległymi wsiami, w powiecie łowickim dobra: Chruśle, Rybi oraz Trzcianka, w pow. rawskim Wólka Krosnowska[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie księstwo stanowiło kompleks dóbr arcybiskupów gnieźnieńskich rozciągający się wokół Łowicza, potwierdzony już w 1136 roku jako uposażenie arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. Własność ta pomnażana była nadaniami królewskimi i sejmowymi[1].

W 1795 r., po III rozbiorze Polski, księstwo łowickie zostało przejęte przez rząd pruski, następnie Napoleona (1806), który przekazał je jako donację dla marszałka Francji Louisa Davouta (1807). W 1815 r. stało się własnością rządową Królestwa Polskiego, a w 1820 r. zostało nadane przez cara Aleksandra wielkiemu księciu Konstantemu i jego żonie Joannie Grudzińskiej (księżnej łowickiej), którzy przeprowadzili tam oczynszowanie chłopów, przyczyniając się do ich względnej zamożności[1].

Od 1838 r. do I wojny światowej księstwo pozostawało bezpośrednią własnością carów, którzy często urządzali w okolicy wielkie polowania[1]. W tym celu decyzją cara na terenie księstwa utworzono zwierzyniec oraz bażantarię, w których hodowano zwierzynę łowną. Pod koniec XIX wieku w zwierzyńcu tym przebywało ok. 500 danieli oraz 30 jeleni, a także ok. 500 sztuk bażantów[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. V, hasło "Księstwo Łowickie". nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1884. [dostęp 2018–05–20]. s. 759.
  2. Warężak 1961 ↓.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Warężak: Osadnictwo kasztelanii łowickiej: 1136-1847, Prace Wydziału II--Nauk Historycznych i Społecznych. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1961.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]