Limeryk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Limeryk (ang. limerick, od miasta Limerick w Irlandii) — miniaturka liryczna; nonsensowny, groteskowy, wierszyk o skodyfikowanej budowie:

  • pięć wersów o ustalonej liczbie sylab akcentowanych (w klasycznym limeryku wersy I, II i V liczą po trzy zestroje, a wersy III i IV – po dwa[1]),
  • układ rymów aabba,
  • główne metrum: anapest lub amfibrach,
  • nazwa w klauzuli pierwszego wersu (podstawa rymu a).

Utwór ten, który pod względem treści jest rymowaną anegdotą, ma też zwykle stały układ narracji:

  • wprowadzenie bohatera i miejsca, w którym dzieje się akcja, w pierwszym wersie,
  • zawiązanie akcji w wersie drugim (często wprowadzony jest tu drugi bohater),
  • krótsze wersy trzeci i czwarty to kulminacja wątku dramatycznego,
  • zaskakujące, najlepiej absurdalne rozwiązanie w wersie ostatnim[2] .

Limeryk, którego historyczne proweniencje sięgają prawdopodobnie XVIII-wiecznej Irlandii, wprowadził do świata literatury Edward Lear[3] w ostatniej dekadzie XIX w. Gatunek ten szybko zawojował męskie kluby wiktoriańskiej Anglii, gdzie powodzeniem cieszyły się limeryki sprośne, pornograficzne czy bluźniercze. W Polsce gatunek ten wykorzystywali m.in. Julian Tuwim, Maciej Słomczyński[4], Wisława Szymborska, Stanisław Barańczak, Janusz Minkiewicz, Antoni Marianowicz, Mariusz Parlicki[5][6], Krzysztof Daukszewicz, Bronisław Maj, Michał Rusinek, Piotr Michałowski[7], Jacek Kaczmarski.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. definicja limeryku na www.poetryarchive.org
  2. Anna Bikont, Joanna Szczęsna: Limeryki czyli o plugawości i promienistych szczytach nonsensu. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1998, s. 5. ISBN 83-7180-991-3.
  3. Limeryki Edwarda Leara tlumaczył na język polski między innymi Robert Stiller. Zobacz Edward Lear, Limeryki wszystkie, z obrazkami według autora, czyli dzieł zebranych tom pierwszy. Przełożył z angielskiego i objaśnił Robert Stiller, Warszawa 1986.
  4. Zobacz: Maciej Słomczyński, Limeryki plugawe, Kraków 1998.
  5. Mariusz Parlicki, Rozkosze giętkiego języka. Limeryki, lepieje, altruitki i odwódki, Kraków 2015: Wydawnictwo Miniatura - Stowarzyszenie Siwobrodych Poetów, ISBN 978-83-8052-138-4.
  6. Mariusz Parlicki (red.), Seks w pewnym mieście. Antologia limeryków kosmatych, Marta Andersson i inni, Warszawa 2016: Wydawnictwo Pisarze.pl, ISBN 978-83-63143-47-3.
  7. Piotr Michałowski Li(me)ryczny Plan Szczecina wyd. FOKA, Szczecin 1998 ​ISBN 83-87147-40-0