Małgorzata Beaufort
 Portret wykonany pośmiertnie, około 1510–1512 | |
 | |
| hrabina Richmond | |
| Okres |
od 1 listopada 1455 |
|---|---|
| Jako żona | |
| hrabina Derby | |
| Okres |
od 1485 |
| Jako żona |
Thomasa Stanleya |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | |
| Data i miejsce urodzenia |
31 maja 1443 |
| Małżeństwo |
John de la Pole |
| Małżeństwo |
Edmund Tudor |
| Dzieci | |
| Małżeństwo |
Henry Stafford |
| Małżeństwo |
Thomas Stanley |
Małgorzata Beaufort (ur. 31 maja 1443 w zamku Bletsoe[2.1], zm. 29 czerwca 1509 w Opactwie Westminsterskim) – angielska arystokratka, matka króla Anglii Henryka VII Tudora, od kwietnia do czerwca 1509 regentka Anglii w imieniu wnuka Henryka VIII[3].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Pochodzenie
[edytuj | edytuj kod]Małgorzata była jedynym dzieckiem ze związku małżeńskiego Jana Beauforta, 1. księcia Somerset, i Margaret Beauchamp of Bletso, córki Johna Beauchampa. Beaufortowie wywodzili swój ród od syna angielskiego króla Edwarda III[2.1]. Legalność ich pochodzenia była jednak powszechnie kwestionowana, ponieważ byli potomkami Jana z Gandawy i Katarzyny Swynford, którzy zawarli związek małżeński po narodzinach potomstwa[2.1]. Ślubne pochodzenie Beaufortów zostało potwierdzone specjalnym aktem parlamentu, jednak król Henryk IV Lancaster zamieścił w dokumencie klauzulę uniemożliwiającą członkom tego rodu zgłaszanie pretensji do angielskiej korony na równi z innymi książętami krwi[4.1][2.1].
Małgorzata otrzymała imię po swojej matce[5.1].
Dzieciństwo
[edytuj | edytuj kod]Ojciec Małgorzaty zmarł, kiedy córka miała niecały rok. Tytuł księcia Somerset przeszedł na jego brata Edmunda, natomiast posiadłości ziemskie rodziców dziedziczyła Małgorzata jako ich jedyne ślubne dziecko[5.2]. Była wychowywana przez matkę, choć po śmierci ojca w 1444[2.1] nadzór nad majątkiem Małgorzaty sprawował książę Suffolk, który chciał wydać ją za swojego syna i dziedzica Johna[2.2].
Małżeństwa
[edytuj | edytuj kod]Ślub Małgorzaty z Johnem de la Pole odbył się pomiędzy styczniem 1450 a 7 lutego 1450[6]. Małżeństwo miało zostać skonsumowane po ukończeniu przez Małgorzatę 12 roku życia[6]. Wkrótce jednak nastąpił upadek Suffolka i w lutym 1453 król Henryk VI rozwiązał małżeństwo Johna i Małgorzaty[6]. Nie doczekało się ono potomstwa.
Małgorzata rychło została zaręczona z przyrodnim bratem króla, Edmundem Tudorem, 1. hrabią Richmond[2.3]. Edmund był synem wdowy po Henryku V Katarzyny Walezjuszki i jej drugiego męża Owena Tudora[2.3]. Ślub Małgorzaty i starszego o około 13 lat Edmunda odbył się 1 listopada 1455 w zamku Bletsoe[7]. Małżonek zmarł równo rok po ślubie na zarazę[7]. Dwa miesiące później niespełna 14-letnia wdowa urodziła swoje jedyne dziecko, Henryka, późniejszego króla Anglii[4.2].
W marcu 1457 Małgorzata rozpoczęła negocjacje z Humphreyem Staffordem, księciem Buckingham mające na celu zawarcie przez nią małżeństwa z jego synem[2.4]. Dyspensa została udzielona miesiąc później[2.4]. Ślub prawie 15-letniej Małgorzaty i ok. 35-letniego Henry’ego odbył się 3 stycznia 1458[2.4]. Henry był drugim synem księcia z jego związku z Anne Neville, siostrą księżnej Yorku Cecylii[2.4]. Opiekę nad synem Małgorzaty sprawował jej były szwagier Jasper[2.4]. Małżeństwo to pozostało bezdzietne[2.4]. Staffordowie należeli do stronników Lancasterów w toczącej się Wojnie Dwóch Róż[2.4]. Tryumf domu Yorków w 1461 sprawił, że Małgorzata z mężem została odsunięta na boczny tor. Powróciła na dwór królewski w latach 1470–1471, kiedy to przejściowo przywrócono władzę Henrykowi VI.
Wydarzenia roku 1471 miały poważne konsekwencje dla Małgorzaty i jej syna. 4 maja w bitwie pod Tewkesbury zginęli lancasterski następca tronu, książę Edward, oraz kuzyn Małgorzaty, książę Somerset. Niedługo potem zabity został król Henryk VI. Z braku innych kandydatów stronnicy Lancasterów uznali za prawowitego króla syna Małgorzaty, Henryka, który po klęsce uciekł wraz ze stryjem Jasperem do Bretanii. W tym samym roku Małgorzata owdowiała i ok. października 1473 r. poślubiła Thomasa Stanleya, 2. barona Stanley (1435 – 29 lipca 1504), syna Thomasa Stanleya, 1. barona Stanley, i Joan Gousell, córki sir Roberta Gousella. Również i to małżeństwo pozostało bezdzietne.
Działalność
[edytuj | edytuj kod]Małgorzata była zaangażowana w działalność spiskową przeciwko królowi Ryszardowi III. Wspierała m.in. bunt księcia Buckingham jesienią 1483 r. W 1485 r. Henryk Tudor pokonał Ryszarda III pod Bosworth i został królem Henrykiem VII. Henryk był bardzo przywiązany do matki[8], ale Małgorzata nie brała czynnego udziału w życiu publicznym. W 1488 r. została damą Orderu Podwiązki. W 1497 r. wstąpiła do klasztoru.
Małgorzata Beaufort ufundowała szkołę w Wimborne oraz Lady Margaret’s Professor of Divinity na University of Cambridge, a także w roku 1505 dofinansowała i rozbudowała obecny Christ’s Church na Uniwersytecie w Cambridge, zmieniając równocześnie jego nazwę z God’s House na Christ’s Church College. Od tego czasu jest uważana za fundatora koledżu, a kopia jej podpisu jest wyrzeźbiona na jednym z jego budynków.
Wspierała finansowo działalność drukarską Williama Caxtona. Będąc kobietą wykształconą, zajmowała się również tłumaczeniami z łaciny i języka francuskiego na angielski[4.3].
Zmarła w 1509 r. w Opactwie Westminsterskim i została pochowana w kaplicy Henryka VII w tymże opactwie.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Lady Margaret Beaufort, Countess of Richmond and Derby - National Portrait Gallery [online], npg.org.uk [dostęp 2025-08-18] (ang.).
- Sarah Gristwood, Kobiety wojny dwóch róż, 2022, ISBN 978-83-67276-02-3.
- ↑ Agnes Strickland: Lives of the Queens England. London: Bell and Daldy, 1867, s. 185.
- Albert Frederick Pollard: Henryk VIII. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988. ISBN 83-06-01708-0.
- Caroline Amelia Halsted: Life of Margaret Beaufort: countess of Richmond and Derby, mother of King Henry the Seventh. London: Smith, Elder and Co., 1839.
- 1 2 3 Philippa Gregory David Baldwin Michael Jones, Kobiety wojny dwu róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 224-226, ISBN 978-83-245-8088-0.
- 1 2 Philippa Gregory David Baldwin Michael Jones, Kobiety wojny dwu róż: księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 229-231, ISBN 978-83-245-8088-0.
- ↑ Paul Murray Kendall, Ryszard III, PIW, Warszawa, 1980, str. 418
