Maciej Bogusz Stęczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bogusz Stęczyński,przed 1886 r.

Maciej Bogusz Zygmunt Stęczyński (ur. 20 lutego 1814 r. w Hermanowicach, zm. 7 sierpnia 1890 r. w Krakowie) – polski poeta, podróżnik i rysownik.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie ogrodnika (rodzice: Wojciech Stęczyński i Agata Zawadzka[1]). Młodość spędził w Krośnie, gdzie uczył się rysunku u malarza Marynowskiego. Pierwsze samotne wędrówki rozpoczął w 1833 roku. Uczestniczył w tym czasie w konspiracji galicyjskiej, współpracując m.in. z Sewerynem Goszczyńskim. W latach 1837–1838 pracował jako litograf w pracowni Piotra Pillera we Lwowie[2]. Zimą 1845–1846 mieszkał i pracował w Stróżach, w lutym 1846 w czasie rzezi galicyjskiej został napadnięty, mocno pobity i aresztowany przez chłopów. W tym samym 1846 r. został zatrudniony we lwowskim wydawnictwie Kajetana Jabłońskiego.[2] Był też zaangażowany w wydarzenia Wiosny Ludów 1848 roku we Lwowie.

W rękopisie Stęczyński pozostawił wspomnienia ze swoich podróży między innymi po Tatrach, Podtatrzu, Pieninach, Bukowinie, Beskidach, Śląsku, Orawie, Serbii, Siedmiogrodzie i Dalmacji. Wszystkie te rejony zwiedzał, rysował i opisywał. Był nierzadko pierwszym i jedynym w XIX w. piewcą ich piękna i twórcą wielu unikatowych widoków mających dużą wartość dokumentalną. Zawierają je głównie albumy Okolice Galicji, Pamiątka malownicza i poemat Tatry w dwudziestu czterech obrazach, do dziś często wykorzystywane jako źródło wiedzy oraz materiału ikonograficznego. Wykonał też unikatową serię rycin z pełną panoramą widoku z Kopca Kościuszki w Krakowie (1852). Jego dorobek w zakresie „krajowidoków” był niewiele mniejszy od dokonań sławnego Napoleona Ordy.

Przed Walerym Eljaszem-Radzikowskim i Tytusem Chałubińskim był najlepszym polskim znawcą Tatr, lepszym nawet od Wincentego Pola. "(...) jako jeden z pierwszych Polaków chodził w te góry systematycznie, dążąc do ich wszechstronnego poznania[3]. Po wspomnianych regionach Europy wędrował nieraz o chlebie i wodzie, o czym pisał w swoich poematach – był prawdziwie nieraz głodny i spał pod gołym niebem. Pracował ciężko w okresach zimowych, aby móc w okresie od wczesnej wiosny do jesieni wędrować z notatnikiem i szkicownikiem. Przewodnikiem Stęczyńskiego, gdy ten w latach 1845 i 1851 zwiedzał Podhale i Tatry, był Józef Bigos, góral, doskonały znawca gór, pochodzący prawdopodobnie z Bukowiny.

Utwory Stęczyńskiego, mimo że stanowią w znacznej części poezję pisaną średniówką z rymami, są źródłem wielu informacji geograficznych i folklorystycznych.

Karkonoskiego Ducha Gór zwanego „Rübezahlem” Stęczyński przetłumaczył jako „Rzepolicz”. Nazwa ta później została poprawiona na „Liczyrzepę”.

Od 1859 roku mieszkał w Krakowie. Był tam korektorem miejscowej "Kroniki" (1863), woźnym w Wydawnictwie Dzieł Tanich i Pożytecznych (1867), bibliotekarzem w powołanej przez Maurycego hr. Dzieduszyckiego czytelni Stowarzyszenia Oświaty Ludowej w Krakowie (1870-1872) i w końcu urzędnikiem w jakimś biurze.[2] Pod koniec życia żył w nędzy, utrzymywał się z okazjonalnych datków. Zmarł na gruźlicę w mieszkaniu przydzielonym mu przez władze miasta Krakowa. Pochowany został na cmentarzu Rakowickim. Jego imieniem nazwane są ulice w kilku miastach, m.in. jedna z głównych ulic[4] w Świdnicy oraz w Nysie.

Wieża babel, grafika B. Stęczyńskiego, 1860 r.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Okolice Galicji (Lwów 1847–1848),
  • Pamiątka malownicza (Lwów 1852–1853),
  • Tatry w dwudziestu czterech obrazach (Kraków 1860),
  • Zbójcy w Galicji (Kraków 1860),
  • Krosno (Kraków 1862),
  • Świątynia Polaków, czyli Katedra na Wawelu w Krakowie (Kraków 1864),
  • Ryszard z Krzyżanowic chorąży krakowski. Legenda z wieku XI (Odessa 1875),
  • Śląsk (Kraków 1851, Wrocław 1949, wyd. 2 – 1949),
  • Sudety (Kraków 1884, Wrocław 1949).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stęczyński Maciej Bogusz (1814-1890).
  2. a b c Kolbuszewski Jacek: Bogusz Zygmunt Stęczyński i jego Tatry, Wrocław 1995 (druk. jako post scriptum do reprintu poematu Tatry w dwudziestu czterech obrazach, wyd. Wydawnictwo Wacław Bagiński, Wrocław 1997, ​ISBN 83-86480-43-2
  3. Kolbuszewski Jacek: Bogusz Zygmunt Stęczyński (1814-1890), w: "Tatry i górale w literaturze polskiej. Antologia", Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 1992, ​ISBN 83-04-03230-9​, s. 144.
  4. Mapa Świdnicy [1]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]