Maksim Gorki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Maksim Gorki
Fotografia Gorkiego autorstwa H. Mishkina, ok. 1906
Fotografia Gorkiego autorstwa H. Mishkina, ok. 1906
Podpis Maksim Gorki
Imiona i nazwisko Aleksiej Maksimowicz Pieszkow
(ros. Алексей Максимович Пешков)
Pseudonim Maksim Gorki
Data i miejsce urodzenia 28 marca 1868
Niżny Nowogród
Data i miejsce śmierci 18 czerwca 1936
Moskwa
Zawód pisarz
Narodowość rosyjska
Język rosyjski
Obywatelstwo rosyjskie, radzieckie
Okres 1892–1936
Gatunki proza, dramat, publicystyka
Ważne dzieła Matka, Foma Gordiejew, Na dnie
Muzeum artysty Dom-muzeum Gorkiego w Niżnym Nowogrodzie

Maksim[a] Gorki (ros. Максим Горький), właściwie Aleksiej Maksimowicz Pieszkow (ros. Алексей Максимович Пешков, ur. 16 marca?/28 marca 1868 w Niżnym Nowogrodzie, Imperium Rosyjskie, zm. 18 czerwca 1936 w Moskwie, Rosyjska Federacyjna SRR) – rosyjski pisarz i publicysta. Wybitna postać rosyjskiego modernizmu okresu srebrnego wieku. Uważany za inicjatora socrealizmu w literaturze. Pierwszy przewodniczący Związku Pisarzy ZSRR w latach 1934–1936.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Wcześnie osierocony, wychowywany przez babkę. W 1895 roku pracował w „Samarskiej Gaziecie”, gdzie poznał młodą korektorkę Jekatierinę Wołżinę, z którą ożenił się w 1896 roku. Mieli dwójkę dzieci – syna Maksima, urodzonego w 1897 roku, i córkę Katię[1]. Gorki zawarł później drugie małżeństwo z aktorką Marią Andrejewną, nie rozwodząc się jednak z pierwszą żoną.

Ze Stalinem w 1931 r.

W latach 1906–1913, ze względów zdrowotnych, mieszkał wraz z drugą żoną na wyspie Capri. Prowadził tam szkołę partyjną dla robotników, która mieściła się w hotelu Blesus. Środki na jej utrzymanie pochodziły od niemieckiego milionera Friedricha Alfreda Kruppa. W styczniu 1910 roku trafił tam również, cierpiący na problemy z płucami, Feliks Dzierżyński. Gorki i Dzierżyński przyjaźnili się przez wiele lat, aż do śmierci tego ostatniego[2].

Mimo przedrewolucyjnej przyjaźni z Leninem rewolucję październikową przyjął z niechęcią, publikował antybolszewickie felietony, próbował ratować aresztowanych pisarzy. W 1920 roku jego druga żona, Maria Fiodorowna Andrejewa, aktorka, została komisarzem politycznym do spraw teatru i ministrem sztuki. Skonfliktowany z władzami i chory na gruźlicę na polecenie Lenina wyjechał 6 października 1921 r. na leczenie za granicę. W latach 1921–1924 mieszkał na emigracji w Niemczech, w Berlinie, Bad Saarow i Heringsdorfie (gdzie leczył gruźlicę), później do 1927 roku we Włoszech (Sorrento).

Tymczasem władze uznały pisarstwo Gorkiego za wzorzec do naśladowania (realizm socjalistyczny) i zabiegały o jego powrót i poparcie. Skutecznie. Po powrocie, mianowany przewodniczącym Związku Pisarzy ZSRR, brał udział w licznych przedsięwzięciach kulturalnych i propagandowych (m.in. redagował osławiony zbiór esejów o budowie Kanału Białomorsko-Bałtyckiego).

Obsypywany przywilejami. Na jego cześć zmieniono nazwę miasta (Niżny Nowogród) oraz nazywano samoloty i fabryki. Jego autorytet pomógł Stalinowi budować na Zachodzie propagandowy obraz ZSRR.

Zmarł na zapalenie płuc[3] 18 czerwca 1936. Przez lata dokładne okoliczności jego śmierci były niejasne. O jego otrucie oskarżano licznych podsądnych w procesach politycznych lat 30.

Urna z jego prochami została złożona na Cmentarzu przy Murze Kremlowskim.

Charakterystyka twórczości[edytuj | edytuj kod]

Debiutował jako prozaik w 1892 roku. Rozgłos zyskał trzema tomami Szkiców i opowiadań (1898–1899), a także dramatami Mieszczanie (1901) i Na dnie (1902), ukazującymi sprzeciw przeciwko drobnomieszczaństwu.

Był jakoby zwiastunem rewolucji ludowej w Pieśni o Sokole (1895) i Pieśni o Zwiastunie Burzy (1901). Osądzał surowo burżuazję i inteligencję rosyjską z powodu jej konformizmu, np. w powieści Foma Gordiejew (1899), dramatach Letnicy i Barbarzyńcy. Do najbardziej znanych jego powieści należy Matka (1906), poświęcona życiu robotników. Wydał też trylogię autobiograficzną Dzieciństwo (1912), Wśród ludzi (1914) i Moje uniwersytety (1922). Ukazała się także powieść o losach burżuazyjnej rodziny Artamonow i synowie (1925) i Życie Klima Samgina" (1925–1936). W języku polskim ukazała się większość jego prac, w tym również Pisma (tom 1–16, pol. wyd. 1951–1957), artykuły i pamflety.

Wybrana twórczość[edytuj | edytuj kod]

Źródło:[4]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

Nowele[edytuj | edytuj kod]

  • 1894 – Goriemyka Pawieł (ros. Горемыка Павел)
  • 1908 – Żyzn' nienużnogo czełowieka (ros. Жизнь ненужного человека)
  • 1908 – Ispowied' (ros. Исповедь)
  • 1909 – Leto (ros. Лето)
  • 1909 – Gorodok Okurow (ros. Городок Окуров)
  • 1909 – Życie Matwieja Kożemiakina (ros. Жизнь Матвея Кожемякина)
  • 1913–1914 – Dzieciństwo (ros. Детство) – polskie tłumaczenie Krystyna Bilska
  • 1915–1916 – Wśród ludzi (ros. В людях)
  • 1923 – Moje uniwersytety (ros. Мои университеты)
  • 1929 – Na kraju Ziemli (ros. На краю Земли)

Poematy prozą[edytuj | edytuj kod]

Dramaty[edytuj | edytuj kod]

Źródło:[5]

Opowiadania[edytuj | edytuj kod]

1892
1895
1897
1898
1899
1907
1923

Pozostałe[edytuj | edytuj kod]

Publicystyka[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W Polsce imię często spolszczane jako Maksym.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tova Yedlin: Maxim Gorky: a political biography. Greenwood Publishing Group, 1999. [dostęp 2010-08-28]. (ang.)
  2. Sylwia Frołow, Dzierżyński. Miłość i rewolucja, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 123.
  3. Witalij Szentalinski: Wskrzeszone słowo. Warszawa: Czytelnik, 1996, s. 404-410, seria: Z "archiwów literackich" KGB. ISBN 83-07-02526-5.
  4. Gorki Maksim (Gorkij Maksym, Górski Maksym) (właśc. Pieszkow Aleksiej) – książki » BiblioNETka
  5. Maksym Gorki – wszystkie utwory Teatr w Polsce – polski wortal teatralny
  6. Teatr w Polsce – polski wortal teatralny

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Źródła w języku angielskim
Źródła w języku rosyjskim

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]