Marek Eugenik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marek Eugenik
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1391/92
Data i miejsce śmierci 23 czerwca 1444
Zawód teolog
Język grecki
Ważne dzieła Rozdziały, Łacinnik, Sylogizmy

Marek Eugenik albo Marek z Efezu (gr.: Μᾶρκος ὁ Εὐγενικός, Markos Eugenikos, ur. 1391/92, zm. 1444) – biskup i teolog bizantyński, przeciwnik unii florenckiej.

Życiorys[edytuj]

Marek Eugenik urodził się w 1391 lub w 1392 roku. Był bratem Jana Eugenika[1]. Podstawy wykształcenia zdobył w prowadzonej przez ojca szkole w Konstantynopolu. Studiował retorykę u Jana Chortasmenosa, a następnie dogmatykę u Makarego Makresa i filozofię u Jerzego Gemista-Pletona. Po ukończeniu nauki sam otworzył szkołę. Jego uczniem był między innymi Jerzy Scholar. W 1420 roku wstąpił do klasztoru na wyspie Antigoni. Opuścił ją w dwa lata później z powodu najazdów tureckich i przeniósł się do klasztoru Hagios Georgios tu Mangana w Konstantynopolu. Spędził w nim siedemnaście lat. Został wyświęcony na kapłana. Napisał też większość swoich dzieł zyskując sławę wybitnego teologa[2].

W 1437 roku został wybrany biskupem Efezu. W 1438 roku został wyznaczony przez patriarchę Antiochii jego przedstawicielem na sobór w Ferrarze i Florencji. Wziął udział w pierwszym spotkaniu papieża Eugeniusza IV z delegacją Kościoła wschodniego. Od początku zawzięcie zwalczał zachodnią doktrynę o pochodzeniu Ducha Świętego i o konsekracji. Sprzeciwiał się idei unii Kościołów szczególnie podczas sesji poświęconej pochodzeniu Ducha Świętego, w październiku 1438 roku. Po przeniesieniu obrad soborowych do Florencji 26 lutego 1439 roku dał zarys nauki Kościoła wschodniego. Ostatecznie 17 marca opuścił sobór, odmówiwszy, jako jedyny z Greków, podpisania dokumentów soborowych[2].

W 1440 roku powrócił do Konstantynopola, a kilka miesięcy później do Efezu. Wskutek szykan tureckich musiał opuścić swoją metropolię. W drodze do klasztoru Watopedion na Górze Atos został przez urzędników cesarskich zatrzymany i internowany na wyspie Lemnos (1440-1442)[2]. Po uwolnieniu wrócił do Konstantynopola i nadal występował przeciw Łacinnikom i greckim zwolennikom unii, Bessarionowi, Józefowi z Metony i Grzegorzowi Melisenowi, w czym szedł za opinią mas wiernych, szerokich rzesz kleru bizantyńskiego i patriarchy Antiochii[1].

Pisma[edytuj]

Pisma liturgiczne[edytuj]

Marek Eugenik jest autorem licznych pism powstałych głównie we wcześniejszym okresie jego działalności. Do jego pism liturgicznych należą kanony o Matce Bożej, Szymonie Metafraście (wyd. w Konstantynopolu, 1884) i patriarsze Eutymiuszu. Pozostawił po sobie hymny o świętej Katarzynie Aleksandryjskiej, Konstantynie Wielkim i jego matce cesarzowej Helenie. Napisał także objaśnienie do liturgii (PG 160, 1163-1194)[2].

Mowy[edytuj]

Marek Eugenik jest też autorem mów z okazji świąt Demetriusza z Tesaloniki, świętego Efrema, mowy pogrzebowej na część opata Makarego Koronasa, wspomnienia o świętym Eliaszu, mowy na cześć świętego Jerzego, komentarza do 3 kanonów Jana z Damaszku oraz kilku retorycznych opisów (ekfraz)[2].

Pisma dogmatyczne[edytuj]

Marek Eugenik napisał 2 Księgi (Biblia) przeciw antypalamitom. Wykładowi palamizmu poświęcił 72 Rozdziały (Kephálaja)[1]. Napisał traktat o naturze aniołów zachowany pod imieniem Jerzego Scholara, skierowaną do mnicha Izydora rozprawę o godzinie śmierci, dzieło o zbawieniu przez krew Chrystusa, o wierze w opatrzność i o Trójjedynej Trójcy[2].

Pisma polemiczne[edytuj]

Pozostałe jego pisma poświęcone są polemikom z Łacinnikami. W 57 Rozdziałach przeciwstawił się rzymskiemu dogmatowi Filioque. Temu samemu tematowi poświęcił też zbiór 121 testimoniów. Opracował krótki dialog-pamflet zatytułowany Łacinnik (Latinos) przeciwko łacińskiej nauce o konsekracji, 3 mowy o czyśćcu, w których przedstawia pogląd, że sprawiedliwi nie uzyskują nagrody, a niesprawiedliwi nie doznają kary bezpośrednio po śmierci, lecz muszą oczekiwać na Sąd Ostateczny. Napisał też 56 Sylogizmów (Syllogismój) opartych na przeciwnych łacińskiej doktrynie wypowiedziach Ojców Kościoła[1]. Skierowane przeciw Bessarionowi i Andrzejowi z Rodos Antirritika są późniejszym fałszerstwem autorstwa Kreteńczyka Nikolaosa Komnena Papadopulosa (1655-1740)[2].

Przypisy

  1. a b c d O. Jurewicz: Historia literatury bizantyńskiej. s. 290.
  2. a b c d e f g Robert Sawa: Encyklopedia katolicka. T. 11. s. 171.

Bibliografia[edytuj]

  • Robert Sawa: Marek z Efezu. W: Encyklopedia katolicka. T. 11. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2006, s. 171.
  • O. Jurewicz: Historia literatury bizantyńskiej. Wrocław: Ossolineum, 1984. ISBN 83-04-01422-X.