Melkart

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Melkart
bóg opiekun Tyru
Inne imiona Baal Melkart
Występowanie religia fenicka

Melkart, Baal Melkart (fen. Mlqrt wywodzące się z mlk-qrt „król miasta”[1]; asyr. dMi-il-qar-tu[2]) – bóg-opiekun fenickiego Tyru. Początkowo prawdopodobnie był bóstwem solarnym. Gdy wzrosła potęga Fenicji w basenie Morza Śródziemnego, Baal Melkart stał się panem mórz[3]. Z zachowanych tekstów ugaryckich wynika, że Melkarta szczególnie czczono podczas święta przebudzenia, przypadającego prawdopodobnie na początek wiosny. Przemawia za tym opis obrzędu polewania jęczmienia i sadzenia winorośli[4].

Od XIII wieku p.n.e., wraz z rosnącym w świecie fenickim znaczeniem Tyru, umacniał się również kult Melkarta, który został włączony do triady bogów obok Ela i Asztarte[5]. Podczas fenickiej kolonizacji Afryki kult Melkarta został przeniesiony najpierw do Kartaginy, a następnie do kolonii kartagińskich w Hiszpanii – do Kadyksu i Kartageny[6].

Melkart (Melikertes) znany był w mitologii greckiej. Pochodzący z drugiego tysiąclecia p.n.e. beocki mit o poszukiwaniach Europy przez tyryjskiego Kadmosa, założeniu Teb i zasianiu zębów węża wskazuje na wędrówkę i osiedleniu się w Beocji plemienia semickiego oraz zdobyciu władzy nad zwaśnionymi Pelazgami. Później bóstwo fenickie utożsamione zostało z Heraklesem[7].

W pierwszej połowie IX wieku p.n.e. kult Melkarta poszerzał się o tereny północnego królestwa Izraela. Panujący wówczas król Achab, dążąc do integracji izraelsko-kananejskiej, pozwolił na rozwój synkretyzmu rodzimego kultu Jahwe i Melkarta, któremu patronowała pochodząca z Tyru królewska małżonka Izebel[8]. Pomimo tego, że Achab wzniósł Baalowi świątynię i stworzył przy niej administrację świątynną, składającą się z kapłanów fenickich, nowy kult nie przyjął się z powodu silnego oporu zwolenników proroków Eliasza i Elizeusza oraz opozycji nazyrejczyków[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Krebernik M., Melqart, [w:] Reallexikon der Assyriologie VIII (1993-97), s. 52.
  2. w jednym z tekstów asyryjskiego króla Asarhaddona; Krebernik M., Melqart, [w:] Reallexikon der Assyriologie VIII (1993-97), s. 52.
  3. W. Tyloch, Religie Fenicji i Syrii, w: Zarys dziejów religii, red. J. Keller, s. 332.
  4. W. Tyloch, Religie Fenicji i Syrii, w: Zarys dziejów religii, red. J. Keller, s. 337.
  5. D. Arnaud, Starożytny Bliski Wschód. Od wprowadzenia pisma do Aleksandra Wielkiego, 263–265.
  6. Melqart, Encyclopædia Britannica.
  7. R. Graves, Mity greckie, s. 177.
  8. М. Элиаде, История веры и религиозных идей, T. 1, От каменного века до элевсинских мистерий, s. 156.
  9. W. Tyloch, Judaizm religia Żydów, w: Zarys dziejów religii, red. J. Keller, s. 539.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Daniel Arnaud, Starożytny Bliski Wschód. Od wprowadzenia pisma do Aleksandra Wielkiego, Marcin Ryszkiewicz (tłum.), Krzysztof Wakar (tłum.), Warszawa: Państ. Wydaw. Naukowe, 1982, ISBN 83-01-03000-3, OCLC 749765940.
  • Robert Graves, Mity greckie, Henryk Krzeczkowski (tłum.), Aleksander Krawczuk, Zygmunt Kubiak (oprac.), Warszawa: Państ. Instytut Wydawniczy, 1992, ISBN 83-06-02284-X, OCLC 830055252.
  • Melqart, Encyclopædia Britannica.
  • Zarys dziejów religii, Józef Keller (red.), Józef Bielawski, Warszawa: „Iskry”, 1986, ISBN 83-207-0849-4, OCLC 830217472.
  • М. Элиаде, История веры и религиозных идей, T. 1, От каменного века до элевсинских мистерий, Москва 2002. ​ISBN 5-901337-02-6​. ​ISBN 5-901337-09-3​.