Asarhaddon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Asarhaddon
Aššur-aha-iddina
fragment steli Asarhaddona z wizerunkiem tego króla; zbiory Muzeum Pergamońskiego w Berlinie.
król Asyrii
Okres panowania od 680 p.n.e.
do 669 p.n.e.
Poprzednik Sennacheryb
Następca Aszurbanipal
Dane biograficzne
Dynastia Sargonidzi
Śmierć 669 p.n.e.
Ojciec Sennacheryb
Matka Naqi'a (Zakutu)
Żona Eszarra-hamat
Rodzeństwo Szadditu
Dzieci Sin-nadin-apli
Szerua-eterat
Szamasz-szuma-ukin
Aszurbanipal
Aszur-mukin-palua

Asarhaddon, właśc. Aszur-aha-iddina (akad. Aššur-aha-iddina, biblijny Asarhaddon) – król Asyrii z dynastii Sargonidów, syn Sennacheryba; panował w latach 680-669 p.n.e.[1]

Imię[edytuj | edytuj kod]

Rodzime, akadyjskie imię tego władcy brzmi Aššur-aha-iddina[1] i znaczy "bóg Aszur dał mi brata"[2]. W Biblii, w której władca ten wzmiankowany jest w 2 Księdze Królewskiej, Księdze Ezdrasza i Księdze Izajasza[3], jego imię uległo zniekształceniu i zapisywane było w następujący sposób:

imię Aššur-aha-iddina
w zapisie biblijnym
miejsce w Biblii
2 Krl 19:37 Ezr 4:2 Iz 37:38
zapis hebrajski w Kodeksie Leningradzkim אֵֽסַר־חַדֹּן /e·sar-chad·don/[4] אֵסַר חַדֹּן /e·sar chad·don/[5] אֵֽסַר־חַדֹּן /e·sar-chad·don/[6]
zapis grecki w Septuagincie ασορδαν /asordan/[7] ασαραδδων /asaraddōn/[8] ασορδαν /asordan/[9]
zapis łaciński w Wulgacie Eseraddon[10] Asoraddan [11] Asoraddon[12]

W polskich przekładach Biblii imię tego władcy zapisywane jest zwykle Asarhaddon:

polskie przekłady Biblii miejsce w Biblii
2 Krl 19:37[13] Ezr 4:2[14] Iz 37:38[15]
Biblia gdańska Assarhaddon Assarhaddon Assarhaddon
Biblia poznańska Asarchaddon Assarhaddon Asarchaddon
Biblia warszawsko-praska Asarhaddon Asarhaddon Asarhaddon
Biblia Tysiąclecia Asarhaddon Asarhaddon Asarhaddon
Biblia warszawska Asarhaddon Asarchaddon Asarhaddon
Przekład Nowego Świata Asarhaddon Asarhaddon Asarhaddon

W Kanonie Ptolemeusza występuje on pod imieniem Asaradinos[16].

Walka o władzę[edytuj | edytuj kod]

Władzę początkowo sprawował w Babilonii jako namiestnik z ramienia ojca. Po zamordowaniu Sennacheryba przez przyrodnich braci rozpoczął wojnę o zagrożony tron. Po 6 tygodniach walk ojcobójcy zbiegli do Urartu i Asarhaddon, mając poparcie armii, przejął władzę w kraju.

Polityka wobec Babilonii[edytuj | edytuj kod]

Prowadził pojednawczą politykę względem Babilonii, która szczególnie ucierpiała od najazdów jego ojca. Pozwolił na odbudowanie zburzonego Babilonu. Walczył z plemionami Bit-Jakini będącymi ciągłym źródłem niepokojów w Babilonii. W celu stłumienia rozruchów nakazał przeprowadzenie kampanii w rejonie wschodniego Tygrysu. Akcja zakończyła się sukcesem, pokonani przywódcy chaldejscy zbiegli do Elamu, a na ich miejsce zostali wprowadzeni lennicy sprzyjający Asyrii. Usprawnił administrację oraz nakazał zwrot majątku wygnańcom, którzy potrafili wykazać się prawem własności. Przyczyniło się to do wzrostu zamożności mieszkańców i umocnieniu władzy asyryjskiej w Babilonii. Dzięki temu mógł wykorzystać Babilonię jako bazę wypadową do walki z Persami w czasie wyprawy na Pustynię Słoną. Pozycja Assarhaddona w Babilonie była na tyle silna, że atak elamicki w 675 p.n.e. nie spowodował anty-asyryjskiej rewolty[17].

Kampania przeciwko Sydonowi[edytuj | edytuj kod]

W zachodniej części imperium głównym źródłem niepokojów było miasto Sydon na wybrzeżu fenickim. Król Sydonu Abdi-Milkutti wraz z lokalnym królem Sanduarrim wszczął rebelię przeciwko Asyrii. Asarhaddon zdobył miasto w 677 p.n.e., pojmał obu królów i skazał ich na śmierć. Sydon zburzył, a jego ludność deportował do Asyrii. W celu zachowania kontroli nad tym terenem założył w pobliżu warownię. Na uroczystości jej poświęcenia było 22 królów ziem zachodnich, co miało być przestrogą dla przyszłych buntowników[18].

Relacje z ludami koczowniczymi[edytuj | edytuj kod]

Niepokoił się szczególnie nowymi ludami koczowniczymi, Scytami i Kimerami, które z północy zaczęły zagrażać Asyrii. Urartu osłabione przez wojny z Asyrią nie mogło już spełniać roli zapory przed nomadycznymi plemionami przekraczającymi Kaukaz. Początkowo asyryjscy gubernatorzy starali się zbrojnie odeprzeć ataki północnych plemion. W 679 p.n.e. zorganizowali skuteczną wyprawę zbrojną, lecz napór ich ciągle wzrastał. Pod koniec panowania Assarhaddona północne prowincje imperium: Hilakku i Tabal zostały utracone[19]. Brak widocznych militarnych sukcesów skłoniły króla do zneutralizowania ich poprzez pertraktacje i zawiązanie z nimi sojuszu. Ze Scytami udało się osiągnąć nawet czasowe porozumienie dzięki wydaniu za scytyjskiego króla Bartatua córki Assarhaddona[20]. Ten zabieg nie tylko odsunął na pewien czas perspektywę ataku z ich strony, lecz skierował Scytów przeciwko Medom, którym narzucili swoją zwierzchność.

Stosunki z Medami[edytuj | edytuj kod]

Assarhaddon poświęcił dużo uwagi rosnącym w siłę plemionom medyjskim. Starał się uregulować relacje z Medami poprzez narzucenie lokalnym książętom plemiennym traktatów wasalnych uznających zwierzchnią władzę króla asyryjskiego. Najobszerniejszym takim aktem z 672 p.n.e. jest porozumienie z medyjskim władcą Ramataią z kraju Urakazabarna. Dokument zobowiązuje Medów do uznania zwierzchnictwa króla Asyrii, określa zasady sukcesji po śmierci Assarhaddona, nakazuje pomoc w potrzebie jego następcy i zachowanie mu wierności[21].

Stela Asarhaddona upamiętniająca jego zwycięstwo w 671 r. p.n.e. nad faraonem egipskim Taharką; zbiory Muzeum Pergamońskiego w Berlinie.

Podbój Egiptu[edytuj | edytuj kod]

Przyczyną wojny z Egiptem była polityka faraona Taharki w miastach fenickich. W 675 p.n.e. kuszycki władca z powodzeniem nakłonił króla Tyru do buntu przeciwko Asyrii. Assarhaddon chcąc uderzyć w źródło niepokojów w tym rejonie w 674 p.n.e. dokonał inwazji na Egipt, który nieustannie podburzał lokalnych władców Fenicji. Linie zaopatrzenia wystawione na ataki plemion arabskich oraz opór faraona Taharki skutecznie powstrzymały atak.

W 671 p.n.e. armia asyryjska ponownie pomaszerowała na Egipt. Tym razem faraon Taharka z dynastii kuszyckiej poniósł klęskę i wycofał się do Górnego Egiptu, Memfis zostało zdobyte i splądrowane, a książęta Dolnego Egiptu, m.in. Necho z Sais uznali władzę Assarhaddona. Wprowadzono 22 asyryjskich namiestników w Dolnym Egipcie. Król asyryjski przyjął też tytuł króla Dolnego i Górnego Egiptu oraz Etiopii, jednak dwóch ostatnich krajów nie zdobył i nie miał nad nimi żadnej władzy [22].

W 669 p.n.e., gdy władza asyryjska nad Egiptem została utracona, król zorganizował nową ekspedycję, lecz w czasie drogi zmarł.

Sztuka asyryjska w dobie Asarhaddona[edytuj | edytuj kod]

Podbój licznych ośrodków kultury na obszarze Bliskiego Wschodu nie pozostał bez wpływu na charakter sztuki imperium asyryjskiego w tym okresie. Do miast Asyrii nie tylko trafiły bogactwa materialne w postaci wyrobów artystycznych i danin, ale też rzesze rzemieślników którzy odcisnęli swoje piętno na stylu wytwarzanych wyrobów. Szczególnie kość słoniowa stała się w tym czasie modna wśród Asyryjczyków. W Forcie Salmanasara w Kalchu odkryto kolekcję rzeźb z kości słoniowej oraz dużą ilość nieobrobionego jeszcze materiału. Cechą charakterystyczną tego zbioru jest ich styl, większość bowiem wytworzona była pod wpływem sztuki egipskiej i pozostającej pod jej silnym oddziaływaniem sztuki syro-fenickiej[23].

Sukcesja[edytuj | edytuj kod]

Asarhaddon miał 6 synów. Najstarszy, Sin-nadin-apli, zmarł najprawdopodobniej wkrótce po tym, jak wyznaczony został na następcę tronu[24]. W 672 r. p.n.e. Asarhaddon na tron wyznaczył młodszego syna Aszurbanipala wydając szereg traktatów w których domagał się od poddanych i lenników uznania i respektowania jego woli.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 A.K. Grayson, Königslisten..., s. 127.
  2. J. Laessøe, Ludy Asyrii,Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa 1972, s. 10.
  3. hasło Esarhaddon na stronie www.blueletterbible.org
  4. Kodeks Leningradzki, 2 Księga Królów, rozdział 19 - tekst źródłowy i jego transliteracja
  5. Kodeks Leningradzki, Księga Ezdrasza, rozdział 4 - tekst źródłowy i jego transliteracja
  6. Kodeks Leningradzki, Księga Izajasza, rozdział 37 - tekst źródłowy i jego transliteracja
  7. Septuaginta, 2 Księga Królów, rozdział 19 - tekst żródłowy i jego transliteracja
  8. Septuaginta, Księga Ezrasza, rozdział 4 - tekst żródłowy i jego transliteracja
  9. Septuaginta, Księga Izajasza, rozdział 37 - tekst żródłowy i jego transliteracja
  10. Wulgata, 2 Księga Królów, rozdział 19 - tekst żródłowy
  11. Wulgata, Księga Ezrasza, rozdział 4 - tekst żródłowy
  12. Wulgata, Księga Izajasza, rozdział 37 - tekst żródłowy
  13. Biblia Internetowa - porównanie 2 Krl 19:37 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.com. [dostęp 2012-08-10].
  14. Biblia Internetowa - porównanie Ezr 4:2 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.com. [dostęp 2012-08-10].
  15. Biblia Internetowa - porównanie Iz 37:38 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.com. [dostęp 2012-08-10].
  16. Ptolemy's Canon (Kanon Ptolemeusza) (ang.). www.livius.org. [dostęp 2013-10-03].
  17. Saggs H. W. F., Wielkość i upadek Babilonii, Warszawa 1973, s. 116-117
  18. op.cit., str. 117.
  19. op. cit.
  20. Laessøe J., op.cit., str. 167
  21. op.cit., str. 167-175.
  22. Saggs H.W.F., op.cit., str. 119.
  23. Laessøe J.,op.cit., str. 165-166.
  24. Kwasman T., Parpola S., Legal transactions of the Royal Court of Niniveh (Part I: Tiglath-Pileser III through Esarhaddon), State Archives of Assyria, t. 6, Helsinki University Press 1991., s. XXIX.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A.K. Grayson, Königslisten und Chroniken. B. Akkadisch, w: Reallexikon der Assyriologie, tom VI (Klagesang-Libanon), Walter de Gruyter, Berlin - New York 1980-83, s.86-135.


Poprzednik
Sennacheryb
Der Stier.jpg Król Asyrii
680-669 p.n.e.
Der Stier.jpg Następca
Aszurbanipal
Poprzednik
Sennacheryb
Babylonlion.JPG Król Babilonu
680 p.n.e. - 669 p.n.e.
Babylonlion.JPG Następca
Szamasz-szuma-ukin


Poprzednik
Taharka
Po zdobyciu Delty Król Dolnego Egiptu.Zgłaszał roszczenia do tytułu króla Górnego Egiptu i Etiopii.
671 p.n.e. - 669 p.n.e.
Następca
Taharka